Samenvatting Ouderenpsychiatrie & Psychiatrie | KU Leuven | 2026/27

Ouderenpsychiatrie
Hoofdstuk 1: inleiding tot de psychiatrie
Inleiding

 Psychiatrie = medisch specialisme dat zich bezighoudt met patiëntenzorg, wetenschappelijk
onderzoek en onderwijs op gebied van psychiatrische ziekten
 Psychiatrische ziekten = aandoeningen gekenmerkt door afwijkingen psychische functies die
gepaard gaan met lijdensdruk en/of sociaal disfunctioneren
o Psychiatrisch ziektebeeld niet altijd even duidelijk —> toestand waarin patiënt
verkeert waarbij iets misloopt met 1 of meerdere psychiatrische functies waardoor
persoon hier last van krijgt
 Bv raar gedrag en handelingen, maar patiënt heeft hier geen last van —>
ziek? Als ziek beschouwd door maatschappij?
 3 grote psychische functies = trias psychica —> 3-deling van status mentalis
o Cognitief (= logos) = denken en waarnemen (= op hersenniveau)
 Bewustzijn, aandacht en oriëntatie
 Geheugen
 Intellectuele functies
 Waarnemen
 Denken
o Affectief (= thymos) = gevoelsleven
 Stemming = op langere termijn (dagen of weken)
 Affect = onmiddellijke emotie
 Bv lachen om grapje op begrafenis
o Stemming = verdriet
o Affect = lachen om grapje dat gemaakt werd
o Conatief (= eros) = motivatie en wil
 Psychomotoriek
 Motivatie en gedrag
 Iets dat misloopt met status mentalis ≠ psychische ziekte, maar combinatie van stoornissen
in verschillende domeinen kan wijzen op onderliggend psychiatrisch probleem

Afwijkende psychische functie

 Afwijkingen psychische functie niet altijd even duidelijk
 Duidelijke afwijkingen
o “mijn buurman spuit gifgas langs de TV mijn woonkamer binnen op bevel van de
CIA” = denkstoornis
 Psychose tgv waanzin
o “Ik hoor de stem van mijn overleden vader die mij opdraagt zelfmoord te plegen” =
waarnemingsstoornis (≠ denkstoornis)
 Hallucinatie
 Soms minder duidelijke afwijkingen
o “ik zag daarnet iemand voorbij lopen en dacht dat het mijn overleden moeder was”

,  Vrij frequent fenomeen —> normaal indien ze meteen beseffen dat dit niet
mogelijk is
o “iedereen is tegen mij, ze willen mij kapot” —> kan waan zijn, maar kan ook extreem
uitgedrukte mening van iemand zijn die niet noodzakelijk psychiatrische diagnose
moet krijgen
o “Ik sta er zo slecht voor dat ik beter uit het leven kan stappen” —> kan
psychopathologie zijn indien persoon dit persistent denkt en denkt dat andere
mensen hetzelfde zijn = denkstoornis
 MAAR, deze gedachten komt frequent wel eens fluctuerend bij mensen
voor —> niet perse pathologisch
 Psychiatrie = meer dan enkel stellen diagnose of behandelrichtlijn uitvoeren —> vaak
verschillende lagen in oorzaak psychiatrische problematiek
o Psychiater zal problematiek patiënt niet snel toeschrijven aan 1 specifieke oorzaak,
maar probleem proberen begrijpen vanuit verschillende lagen die met elkaar
interageren (= interactief-gelaagd model)
 Psychologisch
 Biologisch
 Relationeel
 Sociaal
o Psychiater zal problematiek patiënt niet enkel proberen verklaren vanuit
diagnostische analyse, maar ook (en vooral) hem/haar als mens proberen begrijpen
 “verstaan” van patiënt —> psychiater als persoon komt aan zet
 Van mens op mens bepalen hoe iemand met bepaald profiel en VG op
bepaalde manier gaat reageren op situatie
 Patiënt proberen begrijpen in waar gevoel en denkpatroon vandaan
komt
 Conclusies afhankelijk van persoon tot persoon (+ mede-afhankelijk
van eigen ervaringen en opvattingen)

Interactief-gelaagd model

 Gelaagd-interactief model = verschillende lagen binnen persoon

Cluster Niveau Domein Beschrijving
Sociaal P+3 Zingeving Wijze waarop persoon zichzelf als deel van
groter geheel ervaart dat zin kan geven aan
zijn/haar bestaan.
Mate waarop visie patiënt helpt of hindert om
wereld te aanvaarden
P+2 Maatschappelijke Wijze waarop persoon zichzelf in brede
context maatschappelijke context ervaart —>
professionele ontplooiing, activiteiten
maatschappij, sociale relaties,…
Pathologie/gezondheid op niveau
maatschappelijke organisatie
P+1 Partner-, gezins- en Wijze waarop persoon zichzelf als speler in

, familierelaties nauwe en intieme relaties beschaouwd
Vaardigheden om relaties aan te gaan en te
onderhouden
Ziekte en gezondheid in dynamiek systeem
Psychisch P Het zelf/individu Bewustzijn, aandacht, waarneming, denken,
stemming, motivatie,…
veranderingen functies, indien hindering
functioneren = symptomen en vormen basis
om in syndromale samenhang te leiden tot
diagnose psychiatrisch ziektebeeld
Biologisch P-1 Functionele Functie van en connectiviteit tussen systemen
hersencircuits en
orgaansystemen
P-2 Neuronale en gliale Trofische toestand neuronen, celdegeneratie,
cellulaire R-densiteit en -functie en second messenger
mechanismen systemen
P-3 Genetische basis Variaties in genoom —> duplicaties, deleties,
studie van regio’s, genen repeat sequenties,
single nucleotide polymorfismen, etc in
verband gebracht met psychopathologie
Epigenetische patronen
 Algemene beschrijving lagen
o Persoonsniveau = alle domeinen gaan evalueren en kijken welke functies veranderd
zijn —> diagnose volgens DSM-5
 Waarom bepaalde functieproblemen? Functie? Systemen (limbisch, NT,
stressrespons,…)
 Neuronen het probleem? Genetische variatie waardoor probleem?
o Verschillende lagen interageren en beïnvloeden elkaar —> epigenetisch en
methylatiepatronen kunnen stresskwetsbaarheid beïnvloed MAAR kunnen ook
beïnvloed worden door bv traumatische ervaringen eigen gezin
 Sommige psychiaters gaan nog verder —> bv vrouw met depressie zelf niet ziek, maar
relatie met partner is ziek waardoor we relatie moeten gaan behandelen
o Ook bv iemand die zich maatschappelijk niet goed voelt
 Depressie = vaak complex probleem —> verschillende redenen
o Zingeving = kijken of iemand nog zin heeft in het leven/dit kan vinden
 Vereenvoudig interactief-gelaagd model bij depressie —> in interactie en afhankelijk van
waar probleem zit andere behandeling noodzakelijk
o Sociaal
 P+3 = zingeving —> ziet zin van leven niet meer in
 Gevoel voor “zin van het leven” versterken via existentiële therapie
 P+2 = maatschappelijke context —> voelt zich waardeloos in samenleving
en niet gewaardeerd
 R/ integratie in maatschappij bevorderen via herstelgerichte werking
 P+1 = partner-, gezins- en familierelaties —> ernstige problemen in relatie
of gezin of VG ernstig misbruik of verwaarlozing

,  R/ gezins- en relatietherapie
o Psychologisch (P) = het zelf/individu als persoon —> bepaalde persoonlijkheids-
kenmerken die maken dat hij/zij zich voortdurend angstig en bedreigd voelt
 R/ individuele psychotherapie
o Biologisch
 P-1 = functionele hersencircuits en orgaansystemen —> dysfunctie limbisch
systeem
 R/ neuromodulatietechnieken
 P-2 = neuronale en gliale cellulaire mechanismen —> serotonerge NT hypo-
actief
 R/ antidepressiva
 P-3 = genetische basis —> genetische variaties die kwetsbaarheid verhogen
en/of epigenetische veranderingen tgv trauma

Het psychiatrisch onderzoek: observatie en anamnese

 Observatie = belangrijk —> psychiatrisch onderzoek begint in wachtzaal
o Hoe stappen ze? (Levendig vs eerder traag)
o Handgreep
o Hoe begroeting?
 Uiterlijk —> uiterlijk conform of jonger dan kalenderleeftijd, verzorgd of onverzorgd,
bijzonderheden aan kleding, kapsel, make-up
 Contactname —> wijze van begroeten, wederkerigheid contact, wel of geen contactgroei
tijdens gesprek
 Houding —> vriendelijk, coöperatief, kil, prikkelbaar, joviaal, schuchter, gespannen,
dwingend, aanklampend, manipulerend, onderdanig
 Klachtenpresentatie —> met gevoel, onverschillig, gedreven, belle indifference, emotieloos,
zakelijk, alsof het over iemand anders gaat
o Bv mensen die qua symptomen ernstig depressief zijn maar doen alsof er weinig aan
de hand is vs mensen die heel levendig vertellen maar doen alsof leven onleefbaar is
 Veel afhankelijk van persoonlijkheid patiënt
 Gevoelens/reacties bij onderzoeker —> neutraal, sympathie, medeleven, geamuseerd,
machteloosheid, irritatie, afstandelijkheid
o Belangrijk in te schatten hoe wij als arts patiënt ervaren
o Ook belangrijk hoe patiënt met omgeving omgaat —> hoe jij persoon ervaart
correleert waarschijnlijk ook met hoe omgeving patiënt ervaart
 Anamnese psychiatrie = gelijkaardig aan anamnese somatische geneeskunde —> enkele
specifieke kenmerken
o Accent op subjectieve symptomen/beschrijving door patiënt over wat hij/zij ervaart
o Psychiatrisch onderzoek = observatie patiënt tijdens anamnese
o Symptoom-anamnese + sociale en biografische anamnese
o Instrument psychiater om patiënt te begrijpen = psychiater zelf
 Interactie patiënt-psychiater = cruciaal voor juiste diagnose
 Anamnese = 6 delen —> 3 afspraken om alles volledig in beeld te brengen
o Speciële anamnese = zorgvuldig bevragen hoofdklacht patiënt