ONDERWIJSKUNDE
THEMA 3: VAN EEN BEHAVIORISTISCHE
VISIE OP LEREN NAAR HET ONTWERPEN
VAN INSTRUCTIE
3.1 Advance organizer
3.2 Filosofische voorlopers van het behaviorisme
3.2.1 De associatieleer: het kernbegrip ‘associaties’
Associatieleer
Filosofische stroming
Associatie: een verbinding in onze geest tussen twee ‘psychische’ inhouden
en dat kunnen waarnemingen, gevoelens of eigen voorstellingen zijn
Associaties maak je met je gedachten
Associatiewetten
1. principe van de ‘contiguïteit’ : wanneer twee gevoelens, waarnemingen en/of
voorstellingen A en B in ruimte en/of tijd gelijktijdig voorkomen, dan zal na
een tijd A automatisch B oproepen
Bv. Taylor Swift
1
, ONDERWIJSKUNDE
2. principe van de ‘gelijkheid’ : wanneer twee gevoelens, waarnemingen en/of
voorstellingen A en B zeer sterk op elkaar gelijken, dan vormen ze snel een
associatiepaar
Bv. zomer en vakantie (de zomer gaat bijna volledig op in de vakantie)
3. principe van de ‘contrasten’ : wanneer A en B extreem van elkaar verschillen
(bv. tegengestelden), dan vormen ze snel een associatiepaar
Bv. zomer en winter
Wetten vind je overal terug:
De muzieknootjes hebben kleuren
6-jarige violisten kunnen moeilijk noten lezen
Maar elk kleurtje komt overeen met een
snaar
Vioolsnaren aangeduid met een kleurtje
Juf speelt op de associatie met de noten
= principe van de gelijkheid
Manier om kinderen associaties te gaan
maken om zo viool te kunnen spelen
Principe van contiguïteit
Verspringen: oefenen door tussenstappen
Stappen worden gelijktijdig ingeoefend
Twee aparte zaken worden toegepast achter
elkaar
3.2.2 Verdere uitwerkingen van de associatieleer
Hartley
Hoe baby’s tot gedrag komen/ hoe baby’s leren
Fysisch-psychisch parallellisme: zintuiglijke ervaringen laten sporen na in de
hersenen
De menselijke geest is oorspronkelijk volledig blanco
Door zintuiglijke ervaring te gaan opdoen wordt de geest gevuld
Wat leidt tot bewuster gedrag
‘Doctrine van de vibraties’: fysieke ervaringen (in de wereld, in ons lichaam,
…) veroorzaken trillingen in ons zenuwstelsel (‘vibratiuncules’)
Die vibraties zijn de basis van ons geheugen, wat gebeurt in onze hersenen
Hersenen gaan evolueren
Milde vibraties = plezier; heftige vibraties = pijn
Vibratiuncules = de basis van onthouden, ons geheugen
Belang van tast als zintuig
2
, ONDERWIJSKUNDE
Zintuiglijke ervaringen laten sporen na in de hersenen:
"The newborn Child is not able to produce a Sound at all, unless the Muscles of the Trunk
and Larynx be stimulated by the Impression of Pain on some Part of the Body.
As the child advances in Age.... an articulate Sound, or one approaching thereto, will
sometimes be produced by this conjoint Action of the Muscles.... After they have recurred
a sufficient number of times, the Impression which these Sounds, articulate and
inarticulate, make upon the Ear, will become an associated circumstance (for the Child
always hears himself speak, at the same time that he exerts the Action) [is] sufficient to
produce a repetition of them.
And thus it is, that Children repeat the same Sounds over and over again.... So that the
Child's articulate Sounds will be more and more frequent every Day --his inarticulate ones
grow into Disuse.... Speech will also become a perfectly voluntary action, i.e., the child
will be able to utter any Word or Sentence proposed to him by others ...
(Hartley, 1749, Prop. 21, In S. Diamond, 1974)
In het begin zal er wel eens een geluid geproduceerd worden
Soms produceren ze per ongeluk klank; als ze zich verplaatsen
Door zintuiglijke ervaringen op te doen gaat dat sporen achtergelaten
Baby gaat naar een bewuster geluid produceren gaan
Eerst willekeurig geluid ontsnappen, maar door dat vast te houden in
geheugen, evolueert het kind naar bewuste spraakontwikkeling
‘Doctrine of vibrations’ verklaart automatische bewegingen; later reflexen
genoemd
Secundaire associaties staan voor gewilde associaties: opbouw van bewust
gedrag
Onbewuste grijpreflex die sporen nalaat en dat gaat verder
ontwikkelen door bewuster gedrag
Secundaire associaties
Brown
‘Suggesties’ i.p.v. ‘associatie’
Actieve en selectieve werking van menselijke geest
That, when two objects have been perceived by us in immediate succession, the
presence of one will often suggest the other, – though this second object, or a similar
external cause, be not present, – is that great fact, of association, or suggestion,
which we must admit, whatever opinion we may form with respect to its nature, or
whatever name we may give to it.”
Taylor Swift
Taylor suggereert Swift
Het leggen van associaties is iets wat bewust gebeurt in de
menselijke geest
Primaire suggestiewetten = wetten van contiguïteit (proximity, coexistence),
gelijkheid en contrasten
Primaire suggestiewetten zijn heel vaak gelijk
Secundaire suggestiewetten bouwen hierop verder, maar verklaren
individuele verschillen (temperament, omstandigheden, lichaamstoestand);
daardoor zal men andere suggesties aan elkaar koppelen
3
THEMA 3: VAN EEN BEHAVIORISTISCHE
VISIE OP LEREN NAAR HET ONTWERPEN
VAN INSTRUCTIE
3.1 Advance organizer
3.2 Filosofische voorlopers van het behaviorisme
3.2.1 De associatieleer: het kernbegrip ‘associaties’
Associatieleer
Filosofische stroming
Associatie: een verbinding in onze geest tussen twee ‘psychische’ inhouden
en dat kunnen waarnemingen, gevoelens of eigen voorstellingen zijn
Associaties maak je met je gedachten
Associatiewetten
1. principe van de ‘contiguïteit’ : wanneer twee gevoelens, waarnemingen en/of
voorstellingen A en B in ruimte en/of tijd gelijktijdig voorkomen, dan zal na
een tijd A automatisch B oproepen
Bv. Taylor Swift
1
, ONDERWIJSKUNDE
2. principe van de ‘gelijkheid’ : wanneer twee gevoelens, waarnemingen en/of
voorstellingen A en B zeer sterk op elkaar gelijken, dan vormen ze snel een
associatiepaar
Bv. zomer en vakantie (de zomer gaat bijna volledig op in de vakantie)
3. principe van de ‘contrasten’ : wanneer A en B extreem van elkaar verschillen
(bv. tegengestelden), dan vormen ze snel een associatiepaar
Bv. zomer en winter
Wetten vind je overal terug:
De muzieknootjes hebben kleuren
6-jarige violisten kunnen moeilijk noten lezen
Maar elk kleurtje komt overeen met een
snaar
Vioolsnaren aangeduid met een kleurtje
Juf speelt op de associatie met de noten
= principe van de gelijkheid
Manier om kinderen associaties te gaan
maken om zo viool te kunnen spelen
Principe van contiguïteit
Verspringen: oefenen door tussenstappen
Stappen worden gelijktijdig ingeoefend
Twee aparte zaken worden toegepast achter
elkaar
3.2.2 Verdere uitwerkingen van de associatieleer
Hartley
Hoe baby’s tot gedrag komen/ hoe baby’s leren
Fysisch-psychisch parallellisme: zintuiglijke ervaringen laten sporen na in de
hersenen
De menselijke geest is oorspronkelijk volledig blanco
Door zintuiglijke ervaring te gaan opdoen wordt de geest gevuld
Wat leidt tot bewuster gedrag
‘Doctrine van de vibraties’: fysieke ervaringen (in de wereld, in ons lichaam,
…) veroorzaken trillingen in ons zenuwstelsel (‘vibratiuncules’)
Die vibraties zijn de basis van ons geheugen, wat gebeurt in onze hersenen
Hersenen gaan evolueren
Milde vibraties = plezier; heftige vibraties = pijn
Vibratiuncules = de basis van onthouden, ons geheugen
Belang van tast als zintuig
2
, ONDERWIJSKUNDE
Zintuiglijke ervaringen laten sporen na in de hersenen:
"The newborn Child is not able to produce a Sound at all, unless the Muscles of the Trunk
and Larynx be stimulated by the Impression of Pain on some Part of the Body.
As the child advances in Age.... an articulate Sound, or one approaching thereto, will
sometimes be produced by this conjoint Action of the Muscles.... After they have recurred
a sufficient number of times, the Impression which these Sounds, articulate and
inarticulate, make upon the Ear, will become an associated circumstance (for the Child
always hears himself speak, at the same time that he exerts the Action) [is] sufficient to
produce a repetition of them.
And thus it is, that Children repeat the same Sounds over and over again.... So that the
Child's articulate Sounds will be more and more frequent every Day --his inarticulate ones
grow into Disuse.... Speech will also become a perfectly voluntary action, i.e., the child
will be able to utter any Word or Sentence proposed to him by others ...
(Hartley, 1749, Prop. 21, In S. Diamond, 1974)
In het begin zal er wel eens een geluid geproduceerd worden
Soms produceren ze per ongeluk klank; als ze zich verplaatsen
Door zintuiglijke ervaringen op te doen gaat dat sporen achtergelaten
Baby gaat naar een bewuster geluid produceren gaan
Eerst willekeurig geluid ontsnappen, maar door dat vast te houden in
geheugen, evolueert het kind naar bewuste spraakontwikkeling
‘Doctrine of vibrations’ verklaart automatische bewegingen; later reflexen
genoemd
Secundaire associaties staan voor gewilde associaties: opbouw van bewust
gedrag
Onbewuste grijpreflex die sporen nalaat en dat gaat verder
ontwikkelen door bewuster gedrag
Secundaire associaties
Brown
‘Suggesties’ i.p.v. ‘associatie’
Actieve en selectieve werking van menselijke geest
That, when two objects have been perceived by us in immediate succession, the
presence of one will often suggest the other, – though this second object, or a similar
external cause, be not present, – is that great fact, of association, or suggestion,
which we must admit, whatever opinion we may form with respect to its nature, or
whatever name we may give to it.”
Taylor Swift
Taylor suggereert Swift
Het leggen van associaties is iets wat bewust gebeurt in de
menselijke geest
Primaire suggestiewetten = wetten van contiguïteit (proximity, coexistence),
gelijkheid en contrasten
Primaire suggestiewetten zijn heel vaak gelijk
Secundaire suggestiewetten bouwen hierop verder, maar verklaren
individuele verschillen (temperament, omstandigheden, lichaamstoestand);
daardoor zal men andere suggesties aan elkaar koppelen
3
