FORENSISCH
SOCIAAL WERK:
4 studiepunten
80% schriftelijk examen ANS examen
20% beurs
Inhoudstafel FSW:
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
1. Wat is FSW
a. Definitie
b. FSW is in ontwikkeling en niet neutraal
c. Botsende doelen; spanningsveld tussen FSW en justitie/strafrecht
2. Slingerbeweging binnen strafrecht
a. Strafrecht in de middeleeuwen
b. Klassiek Strafrecht
c. Positivisten / Sociaal verweer
d. Culture of control
3. FSW in de schaduw van justitie
a. Wet Lejeune (1888) = Start welzijnswerkinterventies in context
strafrecht
b. Pioniers FSW
c. Jaren 70 professionalisering
4. FSW uit de schaduw van justitie
a. Jaren 80 professionalisering
b. Praktijkvernieuwingen
c. Beleidswijziging 85: 2 hulpverleningscircuits; Vlaams Welzijn en federaal
justitie
5. Recente beleidsontwikkelingen: terug naar de schaduw???
a. Samenwerkingsakkoord Vlaamse Gemeenschap en Justitie (1994)
tgv besluit 1985 Vlaamse executieve (ondertussen al nieuwere
versies)
b. Het strategisch plan (STRAP) H&D aan gedetineerden en hun
directe sociale omgeving (2000) Start Importmodel
c. Decreet betreffende organisatie H&D aan gedetineerden in 2013
d. 2022 Start Vlaams agentschap justitie en handhaving
e. Vlaams strategisch plan hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden en geïnterneerden (2020-2025) & (2025-2030)
f. Basiswet gevangeniswezen en de interne rechtspositie van de
gedetineerden ( 12/01/2005)
6. Belangrijke spelers in het werkveld FSW
a. Sociale dienst politie
b. CAW Slachtofferhulp
c. Justitiehuizen (oa podcast)
d. Veilige huizen (oa gastcollege, podcast)
e. PSD
f. JWW (oa gastcollege)
g. Hulp- en dienstverleners gevangenissen
7. Gevangenissen in Vlaanderen, België, de wereld
a. Soorten gevangenissen (oa gastspreker Transitiehuis)
b. Profiel gedetineerden (oa docu)
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
Hoofdstuk 1: Wat is Forensisch Sociaal Werk:
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk'.)
= alles wat gekoppeld is aan (straf)recht
= werken voor en met justitiabelen
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken:
1) Activiteiten en disciplines binnen social werk die linken hebben met (straf)recht:
politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten gevangenissen, re-integratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (di mensen die rechtstreeks
of onrechtstreeks geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie of in
aanraking dreigen te komen)
➔ hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
➔ hetzij als slachtoffer,
➔ hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
➔ een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb
vanuit systeemdenken, )
➔ aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
➔ een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden, )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Steeds in verandering: maatschappij, sociaal werk en strafrecht
- Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in confrontatie
met strafrechtsbedeling verzekeren? Geen internet voor gedetineerde voor
contact slachtoffer te vermijden, andere illegale zaken
- Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van
criminaliteit, straffen en (on)veiligheid? Zoals overbevolking
gevangenissen/ slachtoffers die in de media moeten komen door de pers
- Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas
geven?) Begeleiden en controleren
Botsende doelen/ spanningsvelden
1. Benadering:
Individuele benadering vanuit strafrecht VS structurele benadering en enterventies
SW
2. Doelstelling strafrecht? Justitie?
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel of
niet is toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid als hoogste goed.
MAAR
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en
verbonden met sociaal-economische context!
3. Doelstelling Sociaal Werk?
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
MAAR
Tegelijk steeds meer andere finaliteiten:
Controlerende, corrigerende, normerende, ….
MAAR ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke
context!
Creëert spanningsvelden:
1. FSW werkt binnen context van strafrecht. Aantal krijtlijnen en het speelveld
zijn al bepaald. Hierdoor geen neutrale ruimte.
Drugsfeiten: gezondheidsprobleem of verslavingen? Veel mensen voor
drugsfeiten in detentie
2. Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling! (Wat strafbaar is, wat
prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering)
- Jaren 80 alcohol in verkeer geen aandacht aan: nu maatschappelijk niet
aanvaard
- Seksueel geweld: vroeger niet aantoonbaar dus geseponeerd meer
zichtbaar nu en strafrecht past zich aan drempels vallen weg
- Zaak Dutroux: zorgde voor slachtoffers in beeld brengen witte mars + veel
woede naar justitie (slecht onderzoek) + klassenjustitie: ouders hebben media
gebruikt om effect te brengen en heeft het in gang gezet
3. Individuele benadering vanuit strafrecht vs structurele benadering en
interventies SW (Hoe benadert SW het probleem, hoe ziet SW
relatie tussen individu en maatschappij)
Jij hebt iets misdaan, jij bent in fout en krijgt een consequentie SW kijkt
verder en gaat in vraag stellen: is er structureel geen probleem, een dieper
probleem
SFW is niet neutraal en in ontwikkeling:
• Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal -
economische context en zijn steeds in ontwikkeling
• Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door de
politieke en sociaal-economische context.
⇒ Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen en
te begrijpen.
SOCIAAL WERK:
4 studiepunten
80% schriftelijk examen ANS examen
20% beurs
Inhoudstafel FSW:
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
1. Wat is FSW
a. Definitie
b. FSW is in ontwikkeling en niet neutraal
c. Botsende doelen; spanningsveld tussen FSW en justitie/strafrecht
2. Slingerbeweging binnen strafrecht
a. Strafrecht in de middeleeuwen
b. Klassiek Strafrecht
c. Positivisten / Sociaal verweer
d. Culture of control
3. FSW in de schaduw van justitie
a. Wet Lejeune (1888) = Start welzijnswerkinterventies in context
strafrecht
b. Pioniers FSW
c. Jaren 70 professionalisering
4. FSW uit de schaduw van justitie
a. Jaren 80 professionalisering
b. Praktijkvernieuwingen
c. Beleidswijziging 85: 2 hulpverleningscircuits; Vlaams Welzijn en federaal
justitie
5. Recente beleidsontwikkelingen: terug naar de schaduw???
a. Samenwerkingsakkoord Vlaamse Gemeenschap en Justitie (1994)
tgv besluit 1985 Vlaamse executieve (ondertussen al nieuwere
versies)
b. Het strategisch plan (STRAP) H&D aan gedetineerden en hun
directe sociale omgeving (2000) Start Importmodel
c. Decreet betreffende organisatie H&D aan gedetineerden in 2013
d. 2022 Start Vlaams agentschap justitie en handhaving
e. Vlaams strategisch plan hulp- en dienstverlening aan
gedetineerden en geïnterneerden (2020-2025) & (2025-2030)
f. Basiswet gevangeniswezen en de interne rechtspositie van de
gedetineerden ( 12/01/2005)
6. Belangrijke spelers in het werkveld FSW
a. Sociale dienst politie
b. CAW Slachtofferhulp
c. Justitiehuizen (oa podcast)
d. Veilige huizen (oa gastcollege, podcast)
e. PSD
f. JWW (oa gastcollege)
g. Hulp- en dienstverleners gevangenissen
7. Gevangenissen in Vlaanderen, België, de wereld
a. Soorten gevangenissen (oa gastspreker Transitiehuis)
b. Profiel gedetineerden (oa docu)
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
Hoofdstuk 1: Wat is Forensisch Sociaal Werk:
= Sociaal werk binnen forensisch veld
(Het woord forensisch betekent 'gerechtelijk'.)
= alles wat gekoppeld is aan (straf)recht
= werken voor en met justitiabelen
Maw: Domein waar sociaal werk & (straf)recht elkaar raken:
1) Activiteiten en disciplines binnen social werk die linken hebben met (straf)recht:
politie, parket, strafuitvoering binnen en buiten gevangenissen, re-integratie
2) Algemene hulp-en dienstverlening aan justitiabelen (di mensen die rechtstreeks
of onrechtstreeks geconfronteerd worden met een strafrechtelijke interventie of in
aanraking dreigen te komen)
➔ hetzij als dader (verdachte / pleger van een delict),
➔ hetzij als slachtoffer,
➔ hetzij als naastbestaande van dader en/of slachtoffer,
3) Kan voorkomen onder verschillende vormen:
➔ een methodisch aanbod ( je vertrekt vanuit bepaalde methodiek vb
vanuit systeemdenken, )
➔ aanbod t.a.v. welbepaalde doelgroepen (Gedetineerden, slachtoffers,
geradicaliseerden, geinterneerden…)
➔ een voorzieningenaanbod (« sector » vb onderwijs aan gedetineerden, )
Deze vormen lopen door elkaar of kunnen elkaar aanvullen of versterken
Steeds in verandering: maatschappij, sociaal werk en strafrecht
- Hoe kunnen we het recht op maatschappelijke dienstverlening in confrontatie
met strafrechtsbedeling verzekeren? Geen internet voor gedetineerde voor
contact slachtoffer te vermijden, andere illegale zaken
- Hoe kunnen we op een menswaardige manier omgaan met ervaringen van
criminaliteit, straffen en (on)veiligheid? Zoals overbevolking
gevangenissen/ slachtoffers die in de media moeten komen door de pers
- Wat is de rol van SW binnen forensische context? (Instrument of tegengas
geven?) Begeleiden en controleren
Botsende doelen/ spanningsvelden
1. Benadering:
Individuele benadering vanuit strafrecht VS structurele benadering en enterventies
SW
2. Doelstelling strafrecht? Justitie?
Stelt grenzen: geeft aan wat in een bepaalde maatschappelijke context wel of
niet is toegelaten
Normerende functie: grens overtreden → sanctie of straf
Veiligheid als hoogste goed.
MAAR
, Samenvatting Forensisch SW Elena Meert
2026
dit is niet neutraal: regels worden bepaald door de heersende rechtsorde en
verbonden met sociaal-economische context!
3. Doelstelling Sociaal Werk?
Stelt bevorderen van welzijn tot doel
MAAR
Tegelijk steeds meer andere finaliteiten:
Controlerende, corrigerende, normerende, ….
MAAR ook SW is niet neutraal, verbonden met de historische en maatschappelijke
context!
Creëert spanningsvelden:
1. FSW werkt binnen context van strafrecht. Aantal krijtlijnen en het speelveld
zijn al bepaald. Hierdoor geen neutrale ruimte.
Drugsfeiten: gezondheidsprobleem of verslavingen? Veel mensen voor
drugsfeiten in detentie
2. Het speelveld is steeds in conceptuele ontwikkeling! (Wat strafbaar is, wat
prioriteit krijgt … is maatschappelijk steeds in verandering)
- Jaren 80 alcohol in verkeer geen aandacht aan: nu maatschappelijk niet
aanvaard
- Seksueel geweld: vroeger niet aantoonbaar dus geseponeerd meer
zichtbaar nu en strafrecht past zich aan drempels vallen weg
- Zaak Dutroux: zorgde voor slachtoffers in beeld brengen witte mars + veel
woede naar justitie (slecht onderzoek) + klassenjustitie: ouders hebben media
gebruikt om effect te brengen en heeft het in gang gezet
3. Individuele benadering vanuit strafrecht vs structurele benadering en
interventies SW (Hoe benadert SW het probleem, hoe ziet SW
relatie tussen individu en maatschappij)
Jij hebt iets misdaan, jij bent in fout en krijgt een consequentie SW kijkt
verder en gaat in vraag stellen: is er structureel geen probleem, een dieper
probleem
SFW is niet neutraal en in ontwikkeling:
• Strafrecht en SW worden beiden beïnvloed door politieke en sociaal -
economische context en zijn steeds in ontwikkeling
• Ook de verhouding tussen strafrecht en SW worden beïnvloed door de
politieke en sociaal-economische context.
⇒ Hierdoor is het belangrijk maatschappelijke en historische context te kennen en
te begrijpen.
