DIERGEDRAG EN
DIERENWELZIJN
0
,DIERGENEESKUNDIGE ETHIEK
RECAP DIERETHIEK
Wat is ethiek:
Ethiek = systematische studie van goed en kwaad in menselijk handelen => Ethiek is een menselijk
construct
- Komt er vooral op neer om na te denken =>binnen ethiek moet je vooral nadenken over menselijk
handelen
- Wat moet ik hier doen? A of B => het gaat over doen door mensen
Binnen de ethiek ga je intrinsiek over een menselijk construct spreken
o Ethiek bestaat niet zonder de mens
o Wijn zijn de enige diersoort die instaat is om dit te doen
- Leeuw in savanne in Afrika, leeuw ziet een antilope => leeuw bespringt de antilope en gaat deze
vermoorden en opeten => slecht voor dierenwelzijn want het is een vreselijke manier om dood te
gaan
o Ethisch verantwoord? : het is geen ethische vraag, ethiek komt daarbij niet te pas => er zit
geen mens in het verhaal =>is geen ethisch gegeven, het is ethisch neutraal
o Hoe kunnen we hier een ethisch niet neutrale situatie van maken?:
▪ Mens zit ernaar te kijken: gaat hij de antilope/leeuw helpen
Niet alles waar dierenpijn en leed bij betrokken is, heeft te maken met ethiek
- Blauwe pijl = naturalistische fout: het afleiden van wat zou moeten, van wat de heersende situatie
is
- Wij zijn enige individuen die tegen onze eigen spontane neigingen kunnen ingaan, maar we doen
het niet vaak
De morele cirkel
“Menselijke handelingen”, maar in relatie tot wie of wat?
- Antropocentrisme = enkel mens relevant
- Zoöcentrisme = alle dieren
o Jij en dieren rondom u; dieren op zelfde niveau als mens
- Biocentrisme = alle levende wezens
- Ecocentrisme = heel het milieu/ecosysteem
1
,“Uitbreiding van de morele cirkel”
- Meer entiteiten worden als ethisch relevant beschouwd (moreel object)
Het is niet omdat het niet bestaat in de fysieke zin van het woord, dat het niet relevant is
Morele relevantie
- 2 types:
o Morele agent / actor = moreel subject
▪ Enkel mensen
▪ Enkel wij kunnen onze eigen handelen te bepalen
o Morele patiënt = moreel object
▪ Degene die niet ethisch neutraal zijn
▪ Entiteiten die waarde hebben, entiteiten waartegen we onze waarden niet
zomaar mogen stellen
- Subject: mensen met volle vermogens tot het maken van ethische beslissingen
- Object: de rest van de moreel relevante entiteiten →Definitie van deze “rest” ~ morele cirkel
o Dode mensen, baby’s, mensen in coma
Hoe werkt ethiek
“Systematische reflectie”, maar welke systematiek?
- Geen absoluut antwoord
o Iedereen gaat een andere cirkel trekken
- Geen “gouden standaard”
- => diverse systemen en stromingen
Deugdenethiek
Gaat terug tot Aristoteles (350 BC)
Belangrijke elementen:
- Telos of doel van een handeling (of zelfs het leven)
- Deugden (~karaktereigenschappen)
Deugd = (rationele) midden tussen 2 passies
- 4 belangrijkste: moed (vaker relevant dan je denkt), gematigdheid, verstandigheid,
rechtvaardigheid
o Wanneer zijn mensen moedig?
▪ Brandweerman gaat iemand redden uit een brandend huis
▪ De waarheid opzeggen
o Moed en moedige acties vaak gekoppeld aan heldhaftige zaken/beroepen
▪ Moed komt op veel meer momenten te pas: waarheid vertellen, nee zeggen
▪ Moed is het midden tussen lafheid en overmoed: veel vaker nodig in u leven dan
je denkt
Het juiste om te doen komt door ervaring, oefening, meemaken => zo leer je wat de beste manier is van
iets te doen
Wat zijn de juiste dingen om te doen om een goed leven te hebben?
2
,Gevolgenethiek = consequentialisme
- Belangrijkste versie = utilitarisme (“nutsethiek”)
o Gaat terug tot Jeremy Bentham (1747 - 1832)
▪ “The greatest good for the greatest number” (J.S. Mill)
- Beslissingscriterium = gevolgen
o Pijn, lijden, vreugde, …
- Dezelfde gevolgen wegen voor iedereen hetzelfde
o “Equal consideration of interests”
- Positieve en negatieve gevolgen compenseren elkaar
o Proportionaliteit: iets is goed als het meer positieve dan negatieve gevolgen heeft
- Hetgeen dat het meeste positieve oplevert is het belangrijkste
- Zodra er dieren in de berekening betrokken zijn, wordt de vraag of belangen voor dier en mens
evenwaardig zijn (dier voor mensen en dieren weegt hetzelfde en moeten we dus zelfde belang
aan geven)
- Zo veel mogelijk positieve gevolgen voor zo veel mogelijk identiteiten
o De positieve effecten wegen zwaarder dan de negatieve => het is in orde
Zoocentrisme – capaciteit tot lijden
- Belangrijke namen: Bentham, Singer
- Basisboek: “Animal Liberation” (1975)
o “Pro mens, Pro dier” (1977) of “Dierenbevrijding” (1994) in NL
- Oorspronkelijk weinig onderscheid pijn/lijden
o “Pathocentrisme” (pathos = lijden)
o Pijn/lijden ➔ Alle gevoelige wezens (“sentient beings”) betrokken partij ‒ Centraal
zenuwstelsel?
- We moeten organismen beschermen die pijn kunnen lijden
Plichtenethiek = deontologie
- Gaat terug tot Immanuel Kant (1724 – 1804)
- Basis = intrinsieke waarde van een individu
o Diverse mogelijkheden, bv “ervaringspotentieel”
- Criterium = morele principes
o “Categorische imperatieven” (~Kant)
o Resulteren in rechten en plichten
- Rechten om op bepaalde manieren (niet) behandeld te worden
o →Zelfs als er geen lijden is, kan iets toch problematisch zijn
o →Impliceert niet noodzakelijk plichten bij hetzelfde individu!
- Behandel alle anderen zoals je zelf zou willen dat een ander u behandelt => je hebt een plicht
tegenover iemand anders
Zoocentrisme – “subjects of a life”
- Belangrijke naam: Regan
- Basisboek: “The case for animal rights” (1983)
- Basis: ervaringspotentieel van sommige levende wezens
o Ervaren = beleven leven zijn
o “Subjects* of a life” objecten
3
, ▪ * De term “subject” wordt hier anders gebruikt dan bij het onderscheid moreel
subject / object !
- Plichten tegenover alle levende wezens die ervaringen kunnen hebben (gaat verder dan
pijngevoeligheid)
- Vanaf ze hun leven kunnen beleven zijn ze ethisch relevant
Zoocentrisme – “capabilities”
- Belangrijke naam: Nussbaum
- Basisboek/hoofdstuk: “Beyond ‘Compassion and Humanity’” (2005)
o Vertaald als: “Een waardig bestaan. Over dierenrechten”
o Nieuw boek 2023: Justice for animals
- Basis: vermogens van sommige levende wezens
- Hoe kun je jezelf rechtvaardigen tegenover dieren
- Het is onze plicht om de juiste voorwaarden te scheppen zodat de dieren kunnen leven zoals ze
willen (we gaan een varken niet verplichten om te wroeten, we moeten ze wel de kans geven om
dit te doen)
DE ETHISCHE KRUISTABEL
In principe iedere combinatie mogelijk.
4
,POSITIE DIERENARTS IN ETHISCH VELD
DEONTOLOGIE
= Code der plichtenleer (plichtethiek) = deontologische code → Hoogste plicht is hier waken over het dier
≠ Deontologische ethiek zelf
“Code der plichtenleer” of “Deontologische Code”
- Filosofie gebaseerd op deontologische ethiek
o Is een toegepaste plichtenethiek op een bepaalde beroepssituatie
- Geëxpliceerde plichten van de DA neergeschreven in een boekje
Deontologische ethiek zelf gaat (veel) breder
o Kan ook over niet-mensen gaan
o Kan over rechten gaan
o Dekt ook andere situaties
o => in de deontologische code gaat het enkel over de plichten van de mensen
CASUS 1
- Eenmanspraktijk, zondagavond
- Telefoon omdat een hond plots heel ziek is
- Tekenen van mishandeling (dagen oud), eigenaar ontwijkt vragen
- Eigenaar wil dier niet laten opnemen voor behandeling omwille van kostprijs
Wat dan? Opties:
o Andere behandelingsopties voorstellen
o Melden aan afdeling dierenwelzijn
o Collega’s in buurt contacteren om deze persoon in de gaten te houden
o Hond toch meenemen om zorg te verlenen
▪ Argumenten waarom dit de juiste keuze zou zijn:
• Mishandeling stoppen => zodat het dier geen pijn meer lijdt
(consequentialisme)
▪ Argument tegen:
• Als het dier ergens anders terechtkomt, is het daar dan beter dan de
oorspronkelijke situatie
• Dat dier heeft sentimentele waarde voor de eigenaar
• Is de hond weldegelijk mishandeld geweest en was dat door de eigenaar
=> dat weet je niet (onzekerheid waardoor je geen drastische acties zou
ondernemen)
o ….
o Er zijn altijd verschillende opties; in de deontologische code gaat het niet staan
Er zijn verschillende dingen tegelijk aan de gang (diverse invloeden)
o Het gedrag van de dierenarts
o Er zijn richtlijnen
o Er zijn welzijn gerelateerde
wetenschappelijke inzichten
o Er zijn ethische
verantwoordingssystemen
5
,CASUS 2
- Vogelgriep H5N1
- Groot bedrijf, in regio met veel bedrijven
- Hobbyhouders in de onmiddellijke buurt
- Ruiming alle bedrijven in 3 km-straal; standstill in 10 km, …
Wat dan?
o We hebben plichten tov dieren, als we het op deze manier kunnen oplossen, kunnen we
met een “kleine opoffering” er veel meer redden => gezondheid en leven beschermen
van de anderen die niet ziek zijn => we moeten het brede verhaal mee bewaken
▪ Al de dieren op het bedrijf gingen toch doodgaan
• Sommige andere pluimvee in de buurt misschien niet
▪ Als dierenarts kan je dit op de meest “diervriendelijke” manier doen die ervoor
zorgt dat het welzijn zo weinig mogelijk geschaad wordt
o Er zijn weinig andere opties als je als dierenarts in deze positie zit
o Je kan zeggen dat je het niet gaat doen, maar dan ga je ontslagen worden
Diergeneeskundige ethiek: niet hetzelfde als dierethiek; binnen dierenartsen
activiteiten zitten ook elementen van beroepsethiek (code plichtenleer
(omgaan met beroepsgenoten…)), verantwoordelijkheid door dierenartsen
gedragen voor volksgezondheid, ondernemingsverhaal => dierenartsen dragen
meer verantwoordelijkheid voor volksgezondheid
DA zijn aanwezig in slachthuizen: niet oorspronkelijk de reden van bewaken
dierenwelzijn (bedwelming…), de postmortem keuring was hetgeen waarvoor
de DA er eigenlijk was
In meeste gevallen inspiratie gedaan uit klassieke ethiek
Als je voor uzelf helder kan krijgen of je iets gaat doen of niet (daarin moet je
veel dingen meenemen) => stap 2 is het uitleggen => stap 3 is het doen ervan
Hoe brengen we al deze dingen in relatie tot elkaar
6
,WELKE ETHIEK VOOR DE DIERENARTS?
Medische ethiek: een dierenarts is een arts
→ 4 principes van Beauchamp and Childress: deze volstaan niet meer door het grote aantal betrokkenen
1) Niet-schaden (“primum non nocere”)= niet extra bijkomstige schade toedienen (geen negatieve
effecten veroorzaken)
o Is het eerste in het lijstje
o Is het belangrijkste
o Ethisch principe: pijn is slecht = utilitarisme (gevolgenethiek)
▪ Consequentialisme
2) Weldoen = positief effect hebben bij je handelen, het moet iets goed doen
o Niet hetzelfde als hierboven
▪ Je kan op passieve wijze niet schaden, door iets niet te doen kan je meestal niets
positiefs doen
o Consequentialisme
3) Autonomie = patiënt krijgt zelf de keuze hoe en met wat hij behandeld wordt
→ Informed Consent: alle mogelijke behandelingen met hun voor en nadelen bespreken en
samen met de patiënt behandeling kiezen.
o Humaan: opties geven en eventuele resultaten/bijwerkingen aan patiënt en vragen wat
hij/zij zelf wil
o Moeilijk in DGK =>we geven de autonomie aan de eigenaar
▪ Ook bij humaan als de patiënt zelf niet in staat is om een keuze te maken
o Deontologisch principe
4) Rechtvaardigheid = iedereen moet kunnen krijgen wat die nodig heeft
o Deugdenethiek
o Je mag niemand uitsluiten van een mogelijke behandeling obv irrelevante zaken
1+2 kan gezien worden als welzijn
Medische ethiek redelijk makkelijk te transfereren, behalve dat je in veel gevallen zelfstandig bent
Business ethiek (als zelfstandige): een dierenarts moet kunnen verdienen
→ Klant is koning en eerlijkheid zijn van belang => aka de autonomie van de klant
Eerlijkheid: mensen niet bedriegen is heel belangrijk
Hier staat nergens maak het niet erger… de klant kiest gwn
Ethical Matrix & Utrechts stappenplan
→ DA, klant, Patient, VVG + Medische & business ethiek
- Bij DGK veel meer business ethiek dan bij humane (verzekeringen)
→ Er zal geen 1 optie uitspringen die voor iedereen goed & het beste is. De
realiteit is dat er veel diversiteit is.
7
DIERENWELZIJN
0
,DIERGENEESKUNDIGE ETHIEK
RECAP DIERETHIEK
Wat is ethiek:
Ethiek = systematische studie van goed en kwaad in menselijk handelen => Ethiek is een menselijk
construct
- Komt er vooral op neer om na te denken =>binnen ethiek moet je vooral nadenken over menselijk
handelen
- Wat moet ik hier doen? A of B => het gaat over doen door mensen
Binnen de ethiek ga je intrinsiek over een menselijk construct spreken
o Ethiek bestaat niet zonder de mens
o Wijn zijn de enige diersoort die instaat is om dit te doen
- Leeuw in savanne in Afrika, leeuw ziet een antilope => leeuw bespringt de antilope en gaat deze
vermoorden en opeten => slecht voor dierenwelzijn want het is een vreselijke manier om dood te
gaan
o Ethisch verantwoord? : het is geen ethische vraag, ethiek komt daarbij niet te pas => er zit
geen mens in het verhaal =>is geen ethisch gegeven, het is ethisch neutraal
o Hoe kunnen we hier een ethisch niet neutrale situatie van maken?:
▪ Mens zit ernaar te kijken: gaat hij de antilope/leeuw helpen
Niet alles waar dierenpijn en leed bij betrokken is, heeft te maken met ethiek
- Blauwe pijl = naturalistische fout: het afleiden van wat zou moeten, van wat de heersende situatie
is
- Wij zijn enige individuen die tegen onze eigen spontane neigingen kunnen ingaan, maar we doen
het niet vaak
De morele cirkel
“Menselijke handelingen”, maar in relatie tot wie of wat?
- Antropocentrisme = enkel mens relevant
- Zoöcentrisme = alle dieren
o Jij en dieren rondom u; dieren op zelfde niveau als mens
- Biocentrisme = alle levende wezens
- Ecocentrisme = heel het milieu/ecosysteem
1
,“Uitbreiding van de morele cirkel”
- Meer entiteiten worden als ethisch relevant beschouwd (moreel object)
Het is niet omdat het niet bestaat in de fysieke zin van het woord, dat het niet relevant is
Morele relevantie
- 2 types:
o Morele agent / actor = moreel subject
▪ Enkel mensen
▪ Enkel wij kunnen onze eigen handelen te bepalen
o Morele patiënt = moreel object
▪ Degene die niet ethisch neutraal zijn
▪ Entiteiten die waarde hebben, entiteiten waartegen we onze waarden niet
zomaar mogen stellen
- Subject: mensen met volle vermogens tot het maken van ethische beslissingen
- Object: de rest van de moreel relevante entiteiten →Definitie van deze “rest” ~ morele cirkel
o Dode mensen, baby’s, mensen in coma
Hoe werkt ethiek
“Systematische reflectie”, maar welke systematiek?
- Geen absoluut antwoord
o Iedereen gaat een andere cirkel trekken
- Geen “gouden standaard”
- => diverse systemen en stromingen
Deugdenethiek
Gaat terug tot Aristoteles (350 BC)
Belangrijke elementen:
- Telos of doel van een handeling (of zelfs het leven)
- Deugden (~karaktereigenschappen)
Deugd = (rationele) midden tussen 2 passies
- 4 belangrijkste: moed (vaker relevant dan je denkt), gematigdheid, verstandigheid,
rechtvaardigheid
o Wanneer zijn mensen moedig?
▪ Brandweerman gaat iemand redden uit een brandend huis
▪ De waarheid opzeggen
o Moed en moedige acties vaak gekoppeld aan heldhaftige zaken/beroepen
▪ Moed komt op veel meer momenten te pas: waarheid vertellen, nee zeggen
▪ Moed is het midden tussen lafheid en overmoed: veel vaker nodig in u leven dan
je denkt
Het juiste om te doen komt door ervaring, oefening, meemaken => zo leer je wat de beste manier is van
iets te doen
Wat zijn de juiste dingen om te doen om een goed leven te hebben?
2
,Gevolgenethiek = consequentialisme
- Belangrijkste versie = utilitarisme (“nutsethiek”)
o Gaat terug tot Jeremy Bentham (1747 - 1832)
▪ “The greatest good for the greatest number” (J.S. Mill)
- Beslissingscriterium = gevolgen
o Pijn, lijden, vreugde, …
- Dezelfde gevolgen wegen voor iedereen hetzelfde
o “Equal consideration of interests”
- Positieve en negatieve gevolgen compenseren elkaar
o Proportionaliteit: iets is goed als het meer positieve dan negatieve gevolgen heeft
- Hetgeen dat het meeste positieve oplevert is het belangrijkste
- Zodra er dieren in de berekening betrokken zijn, wordt de vraag of belangen voor dier en mens
evenwaardig zijn (dier voor mensen en dieren weegt hetzelfde en moeten we dus zelfde belang
aan geven)
- Zo veel mogelijk positieve gevolgen voor zo veel mogelijk identiteiten
o De positieve effecten wegen zwaarder dan de negatieve => het is in orde
Zoocentrisme – capaciteit tot lijden
- Belangrijke namen: Bentham, Singer
- Basisboek: “Animal Liberation” (1975)
o “Pro mens, Pro dier” (1977) of “Dierenbevrijding” (1994) in NL
- Oorspronkelijk weinig onderscheid pijn/lijden
o “Pathocentrisme” (pathos = lijden)
o Pijn/lijden ➔ Alle gevoelige wezens (“sentient beings”) betrokken partij ‒ Centraal
zenuwstelsel?
- We moeten organismen beschermen die pijn kunnen lijden
Plichtenethiek = deontologie
- Gaat terug tot Immanuel Kant (1724 – 1804)
- Basis = intrinsieke waarde van een individu
o Diverse mogelijkheden, bv “ervaringspotentieel”
- Criterium = morele principes
o “Categorische imperatieven” (~Kant)
o Resulteren in rechten en plichten
- Rechten om op bepaalde manieren (niet) behandeld te worden
o →Zelfs als er geen lijden is, kan iets toch problematisch zijn
o →Impliceert niet noodzakelijk plichten bij hetzelfde individu!
- Behandel alle anderen zoals je zelf zou willen dat een ander u behandelt => je hebt een plicht
tegenover iemand anders
Zoocentrisme – “subjects of a life”
- Belangrijke naam: Regan
- Basisboek: “The case for animal rights” (1983)
- Basis: ervaringspotentieel van sommige levende wezens
o Ervaren = beleven leven zijn
o “Subjects* of a life” objecten
3
, ▪ * De term “subject” wordt hier anders gebruikt dan bij het onderscheid moreel
subject / object !
- Plichten tegenover alle levende wezens die ervaringen kunnen hebben (gaat verder dan
pijngevoeligheid)
- Vanaf ze hun leven kunnen beleven zijn ze ethisch relevant
Zoocentrisme – “capabilities”
- Belangrijke naam: Nussbaum
- Basisboek/hoofdstuk: “Beyond ‘Compassion and Humanity’” (2005)
o Vertaald als: “Een waardig bestaan. Over dierenrechten”
o Nieuw boek 2023: Justice for animals
- Basis: vermogens van sommige levende wezens
- Hoe kun je jezelf rechtvaardigen tegenover dieren
- Het is onze plicht om de juiste voorwaarden te scheppen zodat de dieren kunnen leven zoals ze
willen (we gaan een varken niet verplichten om te wroeten, we moeten ze wel de kans geven om
dit te doen)
DE ETHISCHE KRUISTABEL
In principe iedere combinatie mogelijk.
4
,POSITIE DIERENARTS IN ETHISCH VELD
DEONTOLOGIE
= Code der plichtenleer (plichtethiek) = deontologische code → Hoogste plicht is hier waken over het dier
≠ Deontologische ethiek zelf
“Code der plichtenleer” of “Deontologische Code”
- Filosofie gebaseerd op deontologische ethiek
o Is een toegepaste plichtenethiek op een bepaalde beroepssituatie
- Geëxpliceerde plichten van de DA neergeschreven in een boekje
Deontologische ethiek zelf gaat (veel) breder
o Kan ook over niet-mensen gaan
o Kan over rechten gaan
o Dekt ook andere situaties
o => in de deontologische code gaat het enkel over de plichten van de mensen
CASUS 1
- Eenmanspraktijk, zondagavond
- Telefoon omdat een hond plots heel ziek is
- Tekenen van mishandeling (dagen oud), eigenaar ontwijkt vragen
- Eigenaar wil dier niet laten opnemen voor behandeling omwille van kostprijs
Wat dan? Opties:
o Andere behandelingsopties voorstellen
o Melden aan afdeling dierenwelzijn
o Collega’s in buurt contacteren om deze persoon in de gaten te houden
o Hond toch meenemen om zorg te verlenen
▪ Argumenten waarom dit de juiste keuze zou zijn:
• Mishandeling stoppen => zodat het dier geen pijn meer lijdt
(consequentialisme)
▪ Argument tegen:
• Als het dier ergens anders terechtkomt, is het daar dan beter dan de
oorspronkelijke situatie
• Dat dier heeft sentimentele waarde voor de eigenaar
• Is de hond weldegelijk mishandeld geweest en was dat door de eigenaar
=> dat weet je niet (onzekerheid waardoor je geen drastische acties zou
ondernemen)
o ….
o Er zijn altijd verschillende opties; in de deontologische code gaat het niet staan
Er zijn verschillende dingen tegelijk aan de gang (diverse invloeden)
o Het gedrag van de dierenarts
o Er zijn richtlijnen
o Er zijn welzijn gerelateerde
wetenschappelijke inzichten
o Er zijn ethische
verantwoordingssystemen
5
,CASUS 2
- Vogelgriep H5N1
- Groot bedrijf, in regio met veel bedrijven
- Hobbyhouders in de onmiddellijke buurt
- Ruiming alle bedrijven in 3 km-straal; standstill in 10 km, …
Wat dan?
o We hebben plichten tov dieren, als we het op deze manier kunnen oplossen, kunnen we
met een “kleine opoffering” er veel meer redden => gezondheid en leven beschermen
van de anderen die niet ziek zijn => we moeten het brede verhaal mee bewaken
▪ Al de dieren op het bedrijf gingen toch doodgaan
• Sommige andere pluimvee in de buurt misschien niet
▪ Als dierenarts kan je dit op de meest “diervriendelijke” manier doen die ervoor
zorgt dat het welzijn zo weinig mogelijk geschaad wordt
o Er zijn weinig andere opties als je als dierenarts in deze positie zit
o Je kan zeggen dat je het niet gaat doen, maar dan ga je ontslagen worden
Diergeneeskundige ethiek: niet hetzelfde als dierethiek; binnen dierenartsen
activiteiten zitten ook elementen van beroepsethiek (code plichtenleer
(omgaan met beroepsgenoten…)), verantwoordelijkheid door dierenartsen
gedragen voor volksgezondheid, ondernemingsverhaal => dierenartsen dragen
meer verantwoordelijkheid voor volksgezondheid
DA zijn aanwezig in slachthuizen: niet oorspronkelijk de reden van bewaken
dierenwelzijn (bedwelming…), de postmortem keuring was hetgeen waarvoor
de DA er eigenlijk was
In meeste gevallen inspiratie gedaan uit klassieke ethiek
Als je voor uzelf helder kan krijgen of je iets gaat doen of niet (daarin moet je
veel dingen meenemen) => stap 2 is het uitleggen => stap 3 is het doen ervan
Hoe brengen we al deze dingen in relatie tot elkaar
6
,WELKE ETHIEK VOOR DE DIERENARTS?
Medische ethiek: een dierenarts is een arts
→ 4 principes van Beauchamp and Childress: deze volstaan niet meer door het grote aantal betrokkenen
1) Niet-schaden (“primum non nocere”)= niet extra bijkomstige schade toedienen (geen negatieve
effecten veroorzaken)
o Is het eerste in het lijstje
o Is het belangrijkste
o Ethisch principe: pijn is slecht = utilitarisme (gevolgenethiek)
▪ Consequentialisme
2) Weldoen = positief effect hebben bij je handelen, het moet iets goed doen
o Niet hetzelfde als hierboven
▪ Je kan op passieve wijze niet schaden, door iets niet te doen kan je meestal niets
positiefs doen
o Consequentialisme
3) Autonomie = patiënt krijgt zelf de keuze hoe en met wat hij behandeld wordt
→ Informed Consent: alle mogelijke behandelingen met hun voor en nadelen bespreken en
samen met de patiënt behandeling kiezen.
o Humaan: opties geven en eventuele resultaten/bijwerkingen aan patiënt en vragen wat
hij/zij zelf wil
o Moeilijk in DGK =>we geven de autonomie aan de eigenaar
▪ Ook bij humaan als de patiënt zelf niet in staat is om een keuze te maken
o Deontologisch principe
4) Rechtvaardigheid = iedereen moet kunnen krijgen wat die nodig heeft
o Deugdenethiek
o Je mag niemand uitsluiten van een mogelijke behandeling obv irrelevante zaken
1+2 kan gezien worden als welzijn
Medische ethiek redelijk makkelijk te transfereren, behalve dat je in veel gevallen zelfstandig bent
Business ethiek (als zelfstandige): een dierenarts moet kunnen verdienen
→ Klant is koning en eerlijkheid zijn van belang => aka de autonomie van de klant
Eerlijkheid: mensen niet bedriegen is heel belangrijk
Hier staat nergens maak het niet erger… de klant kiest gwn
Ethical Matrix & Utrechts stappenplan
→ DA, klant, Patient, VVG + Medische & business ethiek
- Bij DGK veel meer business ethiek dan bij humane (verzekeringen)
→ Er zal geen 1 optie uitspringen die voor iedereen goed & het beste is. De
realiteit is dat er veel diversiteit is.
7
