Aardrijkskunde H4 Het Middellandse Zeegebied
H4.1 Endogene processen in het Middellandse Zeegebied
Een uniek en geologisch ingewikkeld gebied
- Middellandse Zeegebied ligt in de subtropische landschapszone
- Op de grens van de twee grote platen staan de Afrikaanse plaat en de Euraziatische
plaat. → door plaatbewegingen kleinere platen afgesplitst van de twee grote platen:
1. Door de convergente plaatbeweging, zijn compressie gebergtes ontstaan
(Pyreneeën, de Alpen, de Karpaten, Rifgebergte en het atlasgebergte)
2. Door subductie zijn er op verschillende plekken vulkanen
3. De plaatbeweging zorgen ook voor aardbevingen
Ontstaan van het alpiene plooiingsgebieden
200 miljoen jaar geleden:
Een groot stuk (Groot Adria) en kleinere stukken continentale lithosfeer van Noord-Afrika
losgebroken.
180- 120 miljoen jaar geleden:
- Tussen het Afrikaanse en het Europese continent lag de Tethyszee.
- De Afrikaanse plaat bewoog samen met Groot Adria en de mini continenten met
draaiende beweging weg van de Euraziatische plaat. → rek in de Tethyszee →
ontstaan mid-oceanische rug waar nieuwe oceanische lithosfeer ontstond
→ Grootste deel van Groot Adria en mini continenten onder water → op de nieuwe
oceaanbodem en op de ondergelopen delen van de continenten vormen
sedimentgesteenten.
120 miljoen jaar geleden: Subductie van de oceanische lithosfeer van de Tethyszee onder
de Euraziatische plaat → Afrika beweegt Noordwaarts → door de convergente
plaatbeweging de Tethyszee wordt kleiner → Groot Adria deels over de Euraziatische plaat
→ de dikke sedimentlagen (samen met oceanisch bodem) die waren gevormd zijn omhoog
gedrukt, vervormd en terechtgekomen in de gebergten.
- Bijvoorbeeld terug te vinden als metamorfe gesteente serpentiniet.
→ Tegelijkertijd verdween de zee tussen Spanje en Frankrijk
→ Iberische plaat tegen de Euraziatische plaat → Pyreneeën
(Nu) De Adriatische/Apulische plaat is de overblijfsel van het proces:
- Ligt aan de Oostkant van Italië tot aan de hiel van de laars
- Onderdeel van de de continentale plaat Groot Adria
- Alle gebergte rondom de Middellandse Zee vormen het Alpiene plooiingsgebied.
Vulkanisme:
- De vulkanen rond MZG zijn stratovulkanen en vinden plaats bij subductiezones:
Campi Flegrei (supervulkaan) en Vesuvius. Na de uitbarsting van 79 n. Chr. de top werd
verwoest en het gebied eromheen getroffen door gloedwolk (pyroklastische stroom).
, - Bij supervulkaan Campi Flegrei beweegt de grond al jaren omhoog → vermoeden
dat de magmakamer van de supervulkaan weer aan het vullen is.
Rollback Subductie
In het gebied rond de Egeïsche Zee, een restant van de oude oceanische lithosfeer (van de
Tethyszee) vormt een subductiezone:
Aardbevingen
- Ook de Arabische plaat beweegt naar het noorden → die beweegt sneller dan de
Afrikaanse plaat. → rode zee en beweging langs Dode-Zee Breuk.
- Tussen de Arabische en Anatolische plaat is de Oost-Anatolische breuk
- Tussen de Anatolische en Euraziatische plaat is de Noord-Anatolische breuk
Samen zorgen deze twee breuken dat door de beweging van de Arabische plaat, de
Anatolische plaat naar het Westen wordt geduwd. → Dit veroorzaakt zware aardbevingen.
In Italië lopen meerdere breuklijnen van noord naar zuid. → de spanningen zorgen voor
aardbevingen.
Natuurrampen en hazard management
Ondanks nauwkeurigere computermodellen die voorspellingen doen over natuurrampen
(Aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en aardverschuivingen), nog steeds lastig te
voorspellen → daarom hazard management nodig:
1. Onderzoekstechnieken en modellen: Betere inzichten verkrijgen in de
platentektoniek, risicokaarten maken van het hele gebied → waarop aangegeven
welk gebied direct of indirect gevaar loopt → op grond ervan worden
evacuatieplannen gemaakt.
- BV. Etna in de gaten gehouden
- Aardbevingen moeilijk te voorspellen, alleen bekend welke gebieden er
gevoelig voor zijn.
2. Waarschuwingssystemen: Om de bevolking op tijd te waarschuwen en door middel
van risico kaarten te evacueren.
3. Rampenplannen: Draaiboeken (handleiding waarin staat wat iedereens rol is)
ontwikkeld om hulpverlening op gang te brengen (wegen vrijmaken, inrichting
evacuatiecentra en daklozen aan voedsel en onderdak helpen).
4. Bouwtechnische maatregelen: Om nadelige effecten van natuurrampen
(aardbevingen tegen te gaan).
- Bv. gebouwen met rubberen funderingen om trillingen op te vangen.
- Of computergestuurde tegengewichten die de trillingen compenseren.
Problemen:
- Historische huizen/gebouwen aardbevingsbestendig maken kost veel geld.
- In sommige landen houden aannemers zich niet altijd aan alle eisen voor het bouwen
in aardbevingsgevoelige gebieden →hier niet goed op gecontroleerd.
H4.1 Endogene processen in het Middellandse Zeegebied
Een uniek en geologisch ingewikkeld gebied
- Middellandse Zeegebied ligt in de subtropische landschapszone
- Op de grens van de twee grote platen staan de Afrikaanse plaat en de Euraziatische
plaat. → door plaatbewegingen kleinere platen afgesplitst van de twee grote platen:
1. Door de convergente plaatbeweging, zijn compressie gebergtes ontstaan
(Pyreneeën, de Alpen, de Karpaten, Rifgebergte en het atlasgebergte)
2. Door subductie zijn er op verschillende plekken vulkanen
3. De plaatbeweging zorgen ook voor aardbevingen
Ontstaan van het alpiene plooiingsgebieden
200 miljoen jaar geleden:
Een groot stuk (Groot Adria) en kleinere stukken continentale lithosfeer van Noord-Afrika
losgebroken.
180- 120 miljoen jaar geleden:
- Tussen het Afrikaanse en het Europese continent lag de Tethyszee.
- De Afrikaanse plaat bewoog samen met Groot Adria en de mini continenten met
draaiende beweging weg van de Euraziatische plaat. → rek in de Tethyszee →
ontstaan mid-oceanische rug waar nieuwe oceanische lithosfeer ontstond
→ Grootste deel van Groot Adria en mini continenten onder water → op de nieuwe
oceaanbodem en op de ondergelopen delen van de continenten vormen
sedimentgesteenten.
120 miljoen jaar geleden: Subductie van de oceanische lithosfeer van de Tethyszee onder
de Euraziatische plaat → Afrika beweegt Noordwaarts → door de convergente
plaatbeweging de Tethyszee wordt kleiner → Groot Adria deels over de Euraziatische plaat
→ de dikke sedimentlagen (samen met oceanisch bodem) die waren gevormd zijn omhoog
gedrukt, vervormd en terechtgekomen in de gebergten.
- Bijvoorbeeld terug te vinden als metamorfe gesteente serpentiniet.
→ Tegelijkertijd verdween de zee tussen Spanje en Frankrijk
→ Iberische plaat tegen de Euraziatische plaat → Pyreneeën
(Nu) De Adriatische/Apulische plaat is de overblijfsel van het proces:
- Ligt aan de Oostkant van Italië tot aan de hiel van de laars
- Onderdeel van de de continentale plaat Groot Adria
- Alle gebergte rondom de Middellandse Zee vormen het Alpiene plooiingsgebied.
Vulkanisme:
- De vulkanen rond MZG zijn stratovulkanen en vinden plaats bij subductiezones:
Campi Flegrei (supervulkaan) en Vesuvius. Na de uitbarsting van 79 n. Chr. de top werd
verwoest en het gebied eromheen getroffen door gloedwolk (pyroklastische stroom).
, - Bij supervulkaan Campi Flegrei beweegt de grond al jaren omhoog → vermoeden
dat de magmakamer van de supervulkaan weer aan het vullen is.
Rollback Subductie
In het gebied rond de Egeïsche Zee, een restant van de oude oceanische lithosfeer (van de
Tethyszee) vormt een subductiezone:
Aardbevingen
- Ook de Arabische plaat beweegt naar het noorden → die beweegt sneller dan de
Afrikaanse plaat. → rode zee en beweging langs Dode-Zee Breuk.
- Tussen de Arabische en Anatolische plaat is de Oost-Anatolische breuk
- Tussen de Anatolische en Euraziatische plaat is de Noord-Anatolische breuk
Samen zorgen deze twee breuken dat door de beweging van de Arabische plaat, de
Anatolische plaat naar het Westen wordt geduwd. → Dit veroorzaakt zware aardbevingen.
In Italië lopen meerdere breuklijnen van noord naar zuid. → de spanningen zorgen voor
aardbevingen.
Natuurrampen en hazard management
Ondanks nauwkeurigere computermodellen die voorspellingen doen over natuurrampen
(Aardbevingen, vulkaanuitbarstingen en aardverschuivingen), nog steeds lastig te
voorspellen → daarom hazard management nodig:
1. Onderzoekstechnieken en modellen: Betere inzichten verkrijgen in de
platentektoniek, risicokaarten maken van het hele gebied → waarop aangegeven
welk gebied direct of indirect gevaar loopt → op grond ervan worden
evacuatieplannen gemaakt.
- BV. Etna in de gaten gehouden
- Aardbevingen moeilijk te voorspellen, alleen bekend welke gebieden er
gevoelig voor zijn.
2. Waarschuwingssystemen: Om de bevolking op tijd te waarschuwen en door middel
van risico kaarten te evacueren.
3. Rampenplannen: Draaiboeken (handleiding waarin staat wat iedereens rol is)
ontwikkeld om hulpverlening op gang te brengen (wegen vrijmaken, inrichting
evacuatiecentra en daklozen aan voedsel en onderdak helpen).
4. Bouwtechnische maatregelen: Om nadelige effecten van natuurrampen
(aardbevingen tegen te gaan).
- Bv. gebouwen met rubberen funderingen om trillingen op te vangen.
- Of computergestuurde tegengewichten die de trillingen compenseren.
Problemen:
- Historische huizen/gebouwen aardbevingsbestendig maken kost veel geld.
- In sommige landen houden aannemers zich niet altijd aan alle eisen voor het bouwen
in aardbevingsgevoelige gebieden →hier niet goed op gecontroleerd.
