Samenvatting Geschiedenis VWO examen historische context : verlichting

Samenvatting : HC verlichting

Welke ideeën ontstonden tijdens de verlichting over de ideale samenleving?
Empirisme en rationalisme
- Wetenschappelijke revolutie
 16e en 17e eeuw.
 Op een systematische manier kennis verwerven.

- Empirisme : nieuwe kennis door waarneming en ervaring.
- Rationalisme : nieuw kennis door gebruik van de rede.

- Verlichting
 17e en 18e eeuw.
 Alles kan met het verstand worden verklaard.
 Grotere veranderingen in het denken over de samenleving.

Gematigde en radicale verlichting
- Gedachten van de verlichters
 Politiek : soevereiniteit + relatie tussen volk en onderdaan + relatie tussen
staat en burger + vrijheid en gelijkheid.
 Religie : invloed van God op het dagelijks leven + scheiding van kerk en staat +
religieuze tolerantie.

- Gematigd : balans tussen oude en nieuwe ideeën.
- Radicaal : alleen maar nieuwe ideeën.
- Immanuel Kant
 Sapere Aude : durf je verstand te gebruiken.
 Meeste mensen zijn niet gewend om hun verstand te gebruiken. Dit komt
door lui- en lafheid.
 Het volk kan slechts langzaam verlicht worden.
 Teveel nadruk op rationalisme door radicalen is niet goed.

Invloed van God
- Traditioneel idee
 God heeft de wereld geschapen.
 God heeft alle invloed op het dagelijks leven.

- Radicaal idee (Spinoza)
 God is de schepping.
 Alles wat bestaat is een verschijning van God.
 God grijpt niet in in het dagelijks leven.
 Wonderen bestaan niet.

Het sociaal contract
- Traditioneel idee : soevereiniteit ligt bij de vorst + droit divin.
- Sociaal contract : contract tussen vorst en burgers of tussen burgers onderling.
- John Locke

,  Volk : adel + rijke burgers.
 Volk heeft in alle vrijheid een samenleving gevormd.
 Soevereiniteit ligt bij het volk.
 Slechte vorst mag afgezet worden.

- Rousseau
 Volk : alle burgers.
 Soevereiniteit ligt bij het volk.
 Iedereen is gelijk.
 Slechte vorst mag afgezet worden.

Verspreiding van de verlichting
- Manieren van verspreiding
 Boeken, tijdschriften, bibliotheken (encyclopedie).
 Salons en koffiehuizen.
 Toneelstukken en opera’s.

- Manieren om de censuur te omzeilen.
 Indirect kritiek uiten.
 Dubbelzinnige formuleringen.
 Illegaal of in het buitenland uitgeven.

Absolute vorsten
- Absolutisme : koning heeft alle macht + alleen verantwoording aan God.
- Politiek : minder afhankelijk van adel + staand beroepsleger.
- Economie : mercantilisme = veel export, maar weinig import.
- Cultuur : één staatsgodsdienst + veel kunst en wetenschap.

Verlicht absolutisme
- Vorst heeft alle macht.
- Met verlichte ideeën kan het bestuur verbeterd worden.
- Voltaire
 Vrijheid van denken.
 Vrijheid van meningsuiting.
 Vrijheid van geloof.
 Droit divin bestaat niet.
 Overheid moet zorgen voor het welzijn van het volk.

In welke mate is de Franse revolutie verlicht te noemen?
Ancien Régime
- Standensamenleving
 1e stand : geestelijkheid.
 2e stand : adel.
 3e stand : boeren en burgers.

- De derde stand werd steeds meer ontevreden.
 De boeren waren ontevreden over