Thema 1 — Basisbegrippen rond modelorganismen
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Modelorganisme Een niet-humaan organisme dat Fruitvlieg, muis,
gebruikt wordt om biologische bacterie …
processen te bestuderen. Omdat veel
mechanismen evolutionair
geconserveerd zijn, kan men resultaten
vaak vertalen naar de mens.
Modelsysteem Het volledige experimentele systeem Niet enkel het dier
waarmee onderzoek gebeurt: het zelf, maar ook de
organisme + technieken + methode.
omstandigheden.
Geconserveerde genen Genen die tijdens de evolutie weinig Hierdoor lijken veel
veranderd zijn en dus sterk gelijken biologische
tussen soorten. processen van mens
en dier op elkaar.
Waarom Experimenten op mensen zijn vaak
modelorganismen onethisch, praktisch moeilijk en
gebruiken? gevaarlijk. Modelorganismen maken
gecontroleerd onderzoek mogelijk.
Goed modelorganisme Een goed modelorganisme is makkelijk
te kweken, heeft een korte levenscyclus,
veel nakomelingen en vertoont
gelijkenissen met de mens.
Korte levenscyclus Organismen die zich snel voortplanten Fruitvliegen
laten onderzoekers sneller meerdere produceren snel
generaties bestuderen. nieuwe generaties.
Veel nakomelingen Meer nakomelingen betekent meer data Handig bij genetisch
en betrouwbaardere experimenten. onderzoek.
Genetische Sommige organismen zijn gemakkelijk Belangrijk bij knock-
manipuleerbaarheid* genetisch te veranderen, waardoor men outonderzoek.
genfuncties kan onderzoeken.
Thema 2 — Belangrijke modelorganismen
2.1 Escherichia coli
Escherichia coli
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
E. coli Een bacterie die veel gebruikt wordt Prokaryoot organisme
in moleculaire biologie en genetica.
Onderzoekstoepassinge DNA-replicatie, genexpressie, trp-operon
n operons, recombinant DNA.
Voordelen Goedkoop, snel delend, eenvoudig Ideaal voor
genetisch te manipuleren. fundamenteel
onderzoek
Nadelen Geen eukaryote cel → minder Mist celkern
, vergelijkbaar met menselijke cellen.
2.2 Saccharomyces cerevisiae
Saccharomyces cerevisiae
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Gist Een eencellige eukaryoot die gebruikt
wordt voor onderzoek naar eukaryote
processen.
Onderzoekstoepassinge Celcyclus, DNA-herstel, genexpressie.
n
Voordelen Eenvoudig te kweken maar toch Meer vergelijkbaar
eukaryoot. met mens dan
bacteriën
Nadelen Minder geschikt voor complexe
multicellulaire processen.
2.3 Drosophila melanogaster
Drosophila melanogaster
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Fruitvlieg Een van de belangrijkste
modelorganismen voor genetica en
ontwikkelingsbiologie.
Onderzoekstoepassingen Overerving, mutaties, embryonale Morgan-
ontwikkeling, speciatie. experimenten
Voordelen Snelle voortplanting, veel
nakomelingen, goedkoop.
Nadelen Geen zoogdier. Sommige
menselijke
processen
ontbreken
Morgan’s mutant Eerste bekende mutant: witogige
fruitvlieg.
Geslachtsgebonden Sommige genen liggen op het X- Witte ogen bij
overerving chromosoom en worden anders fruitvliegen
overgeërfd bij mannen en vrouwen.
Ontwikkelingsgenen Genen bepalen lichaamsstructuren Bicoid-gen
tijdens embryonale ontwikkeling.
2.4 Caenorhabditis elegans
Caenorhabditis elegans
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
C. elegans Kleine transparante rondworm gebruikt in
ontwikkelingsbiologie.
Onderzoekstoepassinge Apoptose, zenuwstelsel, ontwikkeling.
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Modelorganisme Een niet-humaan organisme dat Fruitvlieg, muis,
gebruikt wordt om biologische bacterie …
processen te bestuderen. Omdat veel
mechanismen evolutionair
geconserveerd zijn, kan men resultaten
vaak vertalen naar de mens.
Modelsysteem Het volledige experimentele systeem Niet enkel het dier
waarmee onderzoek gebeurt: het zelf, maar ook de
organisme + technieken + methode.
omstandigheden.
Geconserveerde genen Genen die tijdens de evolutie weinig Hierdoor lijken veel
veranderd zijn en dus sterk gelijken biologische
tussen soorten. processen van mens
en dier op elkaar.
Waarom Experimenten op mensen zijn vaak
modelorganismen onethisch, praktisch moeilijk en
gebruiken? gevaarlijk. Modelorganismen maken
gecontroleerd onderzoek mogelijk.
Goed modelorganisme Een goed modelorganisme is makkelijk
te kweken, heeft een korte levenscyclus,
veel nakomelingen en vertoont
gelijkenissen met de mens.
Korte levenscyclus Organismen die zich snel voortplanten Fruitvliegen
laten onderzoekers sneller meerdere produceren snel
generaties bestuderen. nieuwe generaties.
Veel nakomelingen Meer nakomelingen betekent meer data Handig bij genetisch
en betrouwbaardere experimenten. onderzoek.
Genetische Sommige organismen zijn gemakkelijk Belangrijk bij knock-
manipuleerbaarheid* genetisch te veranderen, waardoor men outonderzoek.
genfuncties kan onderzoeken.
Thema 2 — Belangrijke modelorganismen
2.1 Escherichia coli
Escherichia coli
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
E. coli Een bacterie die veel gebruikt wordt Prokaryoot organisme
in moleculaire biologie en genetica.
Onderzoekstoepassinge DNA-replicatie, genexpressie, trp-operon
n operons, recombinant DNA.
Voordelen Goedkoop, snel delend, eenvoudig Ideaal voor
genetisch te manipuleren. fundamenteel
onderzoek
Nadelen Geen eukaryote cel → minder Mist celkern
, vergelijkbaar met menselijke cellen.
2.2 Saccharomyces cerevisiae
Saccharomyces cerevisiae
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Gist Een eencellige eukaryoot die gebruikt
wordt voor onderzoek naar eukaryote
processen.
Onderzoekstoepassinge Celcyclus, DNA-herstel, genexpressie.
n
Voordelen Eenvoudig te kweken maar toch Meer vergelijkbaar
eukaryoot. met mens dan
bacteriën
Nadelen Minder geschikt voor complexe
multicellulaire processen.
2.3 Drosophila melanogaster
Drosophila melanogaster
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
Fruitvlieg Een van de belangrijkste
modelorganismen voor genetica en
ontwikkelingsbiologie.
Onderzoekstoepassingen Overerving, mutaties, embryonale Morgan-
ontwikkeling, speciatie. experimenten
Voordelen Snelle voortplanting, veel
nakomelingen, goedkoop.
Nadelen Geen zoogdier. Sommige
menselijke
processen
ontbreken
Morgan’s mutant Eerste bekende mutant: witogige
fruitvlieg.
Geslachtsgebonden Sommige genen liggen op het X- Witte ogen bij
overerving chromosoom en worden anders fruitvliegen
overgeërfd bij mannen en vrouwen.
Ontwikkelingsgenen Genen bepalen lichaamsstructuren Bicoid-gen
tijdens embryonale ontwikkeling.
2.4 Caenorhabditis elegans
Caenorhabditis elegans
Begrip / concept Uitleg Opmerking /
voorbeeld
C. elegans Kleine transparante rondworm gebruikt in
ontwikkelingsbiologie.
Onderzoekstoepassinge Apoptose, zenuwstelsel, ontwikkeling.
