Inleiding tot de Psychodiagnostiek volledige samenvatting| Hogeschool PXL | 2025/2026

DEEL 1: inleiding in de psychodiagnostiek


1. Situering en begrippenkader

1.1 Wat is psychodiagnostiek?

= psychologische evaluatie of assessment

= de kern van het begrijpen én begeleiden van menselijk gedrag

Proces waarbij gestandaardiseerde metingen en observatietechnieken
worden toegepast om cognitieve vaardigheden, persoonlijkheid en
emotioneel functioneren te evalueren.

Gegevensverzameling – verzameling, ordening en verwerking van
relevante gegevens vanuit de hulp- of zorgvraag (beter te begrijpen)

Meer dan testen – vereist psychologisch inzicht, observatievermogen en
gesprekstechnieken voor grondige evaluatie



1.2 psychologische testinstrumenten

= testen en vragenlijsten om psychisch functioneren te meten

Psychodiagnosticus is een professionele testgebruiker die bevoegd is om
ze af te nemen en te interpreteren

Je kan er o.a. mee onderzoeken: cognitieve functies, persoonlijkheid,
emoties, gedrag, vaardigheden en eventuele psychopathologie



Zelfrapportage Prestatietest Projectieve Situational
test test judgement
test
Vragenlijsten, Test waarbij Test die Realistische
interviews waar individu taken dubbelzinnige scenario’s waar
de individu uitvoert: puzzels stimulatie individu het
vragen over oplossen, gebruiken om meest geschikt
zichzelf geheugenoefenin onderliggende antwoord kiest
beantwoord gen gedachten en
gevoelens te
onthullen




1

,Belangrijk voor de psychologische instrumenten:

 Kwalificatie:
Instrumenten moeten gebruikt worden door gekwalificeerde
opgeleide professionals
 Beperkingen:
Instrumenten beoordelen vaak één aspect van functioneren, kan
beïnvloed worden door: cultuur, taal, sociaaleconomische status
 Integratie:
Testresultaten moeten worden gebruikt in combinatie met andere
informatiebronnen voor vollediger begrip van individu



- Psychodiagnostiek is NIET hetzelfde als louter gebruiken van
instrumenten

- Psychodiagnosticus is NIET hetzelfde als een louter testgebruiker

- Psychodiagnostiek = kritisch denkproces



1.3 kritisch denkproces




Stappenplan:

1- Gegevensverzameling: verzamelen van informatie (gesprekken,
observaties en instrumenten)
2- Integratie: samenbrengen van verschillende informatiebronnen
3- Interpretatie: analyseren en betekenis geven aan de verzamelde
gegevens
4- Rapportage: opstellen van een psychologisch rapport met
bevindingen en aanbevelingen



2

,1.4 doelstellingen psychodiagnostiek




1.5 kenmerken kwaliteitsvol onderzoek

Integratie bronnen: informatie van cliënt en personen uit omgeving

Meerdere methoden: combinatie gesprekken, observatie
gestandaardiseerde testen

Contextuele benadering: aandacht voor context en culturele factoren



2. Het belang psychodiagnostisch denkproces

2.1 Alledaags impliciet diagnosticeren

- De mens is elke dag opnieuw verklaringen aan het zoeken voor
dingen wat er aan het gebeuren zijn
- Verklaringen zoeken = attributietheorie
 Onderverdelen in:
 Interne attributie (ligt binnen jezelf)
 Externe attributie (ligt buiten jezelf)



- Cognitieve foutenbronnen:
 Tekorten of vertekeningen in ons denken
 Nefaste (negatieve) invloed op percepties en beslissingen
 Je zou het kunnen omschrijven als een: “ongewapende
oordeel”



- Wie kan helpen in deze situaties:
 Wetenschappelijke modellen (de brui)
 Bewustzijn van onze automatische attributies en deze
kritisch evalueren

3

, 2.2 Foutenbronnen en hun oorzaken
= heuristiek: mentale vuistregels of snelle strategieën om tot een
oordeel te komen

 Het staat tegenover algoritmen: systematisch en stap-voor-stap
 Voorbeeld: 2 zoekmethoden voor een angststoornis
o Heuristiek: de diagnosticus herkent snel “angstige
kenmerken” bij iemand en besluit dat het waarschijnlijk een
angststoornis is  snel, maar kan fout zijn
o Algoritme: de diagnosticus gebruikt het officiële DSM-5
stappenplan en criteria om systematisch te checken of er
sprake is van een angststoornis  grondig en betrouwbaar
- Beschikbaarheidsheuristiek
 Neiging om frequentie/ waarschijnlijkheid te overschatten
op basis van hoe makkelijk voorbeelden in geheugen
toegankelijk zijn
 Voorbeeld: je werkt met mensen met autisme, je gaat
misschien sneller iemand linken aan autisme door dit
- Gambler’s fallacy
 De misvatting van willekeurige gebeurtenissen die elkaar
beïnvloeden, zoals gelovend dat na een reeks verliezen een
winst waarschijnlijker wordt
 Voorbeeld: casino, gokmachine. Heel vaak verloren,
de kans is groot dat ik de volgende keer ga winnen
doordat ik veel ben verloren (kans blijft even groot)
 Voorbeeld: iemand met paniekaanvallen krijgt
methoden om paniek aanvallen te kalmeren. De
patiënt denkt dat dit onmiddellijk gaat stoppen, maar
dat is niet het geval
- Base rate verwaarlozing
 Negeert algemene statistische kans
 Richt zich te veel op een opgevallen verhaal of detail
 Voorbeeld: denken dat iemand dokter is omdat hij een witte
jas draagt, zonder te letten op het feit dat er veel mensen
niet-dokters zijn
- Confirmatiebias
 Zoekt vooral informatie die de eigen overtuiging
ondersteunt
 Negeer of minimaliseert tegenbewijs
 Onthoudt vooral bevestigende voorbeelden
- Representativiteitsheuristiek
 Beoordeelt iets op gelijkenis met een stereotype


4