Methodologie samenvatting
Schooljaar: 2024-2025
Studie: Gezondheid en leven
Inhoudsopgave
HC 1: Studiedesigns, frequentie- en associatiematen.......................................3
Frequentiematen............................................................................................................ 3
Prevalentie.................................................................................................................. 3
Incidentie (nieuwe gevallen).......................................................................................3
Risico vs odds................................................................................................................. 4
Associatiematen............................................................................................................. 4
Basisberekeningen...................................................................................................... 4
Tijd-gebaseerde maten............................................................................................... 5
Klinisch relevante maten............................................................................................. 5
Welke maat bij welk design?........................................................................................... 5
HC 2: Vertekening..........................................................................................7
Vertekening van onderzoeksresultaten...........................................................................7
Problemen met onderzoek.............................................................................................. 7
Selectiebias.................................................................................................................... 7
Random steekproef..................................................................................................... 7
Differentieel vs. Non-differentieel...................................................................................8
Bij cohortonderzoek..................................................................................................... 8
Specifieke vormen van selectiebias..............................................................................10
Informatiebias (misclassificatie)...................................................................................10
Non-differentiële missclassificatie.............................................................................11
HC 3: Betrouwbaarheid & validiteit...............................................................12
Meetinstrumenten........................................................................................................ 13
Objectief vs subjectief............................................................................................... 13
Betrouwbaarheid & validiteit........................................................................................13
Vormen van validiteit................................................................................................ 13
Cohen’s Kappa berekenen............................................................................................14
Interpretatie Cohen’s Kappa......................................................................................15
Sensitiviteit en specificiteit........................................................................................... 15
HC 4: Confounding & effectmodificatie..........................................................15
Confounding................................................................................................................. 16
Schema confounding................................................................................................. 16
Hoe onderzoek je confounding in een kruistabel..........................................................16
Wat is effectmodificatie?.............................................................................................. 17
Confounding vs effectmodificatie herkennen................................................................18
Voorbeelden................................................................................................................. 18
Studie designs en causaliteit........................................................................................18
Criteria voor causaliteit (Bradford Hill)..........................................................................18
,HC 5: Beschrijvende statistiek......................................................................20
Wat is meten precies?..................................................................................................20
Soorten variabelen........................................................................................................ 20
Toepassing op voorbeelden..........................................................................................21
Weergeven van data..................................................................................................... 21
Hoe beschrijf je een verdeling?.....................................................................................21
Gemiddelde vs mediaan............................................................................................... 22
Uitbijters....................................................................................................................... 22
Spreiding: IQR vs SD..................................................................................................... 22
Waarom centrum-maten NIET genoeg zijn....................................................................23
HC 6: Kansrekenen.......................................................................................23
Kansnotatie................................................................................................................... 24
Waarom P(T+|Z) ≠ P(Z|T+) ?........................................................................................24
Inzicht....................................................................................................................... 25
Waarom prevalentie zo belangrijk is.............................................................................25
Conclusie...................................................................................................................... 25
HC 7: Kansmodellen.....................................................................................26
Binomiale verdeling: gemiddelde & standaarddeviatie.................................................27
Symmetrisch vs asymmetrisch (binomiaal)..................................................................27
Normale verdeling – betekenis van de y-as..................................................................27
Effect van μ en σ op normale verdeling........................................................................28
Steekproefgemiddelde vs populatiegemiddelde...........................................................28
Centrale limietstelling (CLT)..........................................................................................28
Voorbeeld: bloedglucose (rechts scheef)......................................................................28
Samenvatting effect van n........................................................................................29
Waarom wordt het smaller?......................................................................................29
HC 8: Toetsen.............................................................................................. 30
Eenzijdig vs tweezijdig toetsen.....................................................................................30
Type I en Type II fouten................................................................................................ 30
Uitleg met grafiek......................................................................................................... 31
Samenhang p-waarde, steekproefgrootte & effectgrootte............................................31
Wanneer is het makkelijker een effect aan te tonen?...................................................32
HC 9: Schatten............................................................................................. 33
Wat gebeurt er met het BI bij 90%, 95% en 99%?........................................................33
Interpretatie van het betrouwbaarheidsinterval...........................................................33
Waar komt 1.96 vandaan?............................................................................................ 34
,HC 1: Studiedesigns, frequentie- en
associatiematen
Na het HC kun je:
1. Beschrijf:
o Wat zijn punt- en periodeprevalentie?
o Wat zijn cumulatieve incidentie en incidentiedichtheid?
2. Wat zijn nadelen van cumulatieve incidentie (en wat is de oplossing)?
3. Wat is het verschil en de overeenkomst tussen risico's en odds?
4. Wat is/ hoe bereken je
o odds en risico's
o odds ratio's en risk ratio's
o Risicoverschil
o Incidentiedichthedenverschil en incidentiedichthedenratio's
o number needed to treat (NNT)
o Attributieve proportie onder de geëxponeerden (APe)
o Attributieve proportie onder de totale populatie (APt)
5. Welke associatiematen kunnen bij de verschillende onderzoeksdesigns
worden berekend?
Frequentiematen
Prevalentie
- Puntprevalentie: proportie mensen met ziekte op één moment
- Periodeprevalentie: proportie mensen die ziekte hebben op enig moment
in een periode
o “hebben” / bestaande gevallen
Incidentie (nieuwe gevallen)
- Cumulatieve incidentie (CI): Kans om ziek te worden in een vaste periode
o proportie / risico
Formule:
nieuwe gevallen
CI =
startpopulatie at risk
Nadelen cumulatieve incidentie
- Houdt geen rekening met verschillende follow-up tijden
- Gevoelig voor loss to follow-up
- Niet geschikt voor dynamische populaties
Oplossing: incidentiedichtheid (ID)
- gebruikt persoonstijd → realistischer en informatiever
, - Incidentiedichtheid (ID): Snelheid van ziekte optreden per persoonstijd
o gebruikt bij dynamische populaties
Formule:
nieuwe gevallen
ID=
totale persoonstijd
Risico vs odds
- Risico
aantal zieken
Risk =
totaal
- Odds
p
Odds=
1− p
P= kans op ziekte/uitkomst
1-p= kans op geen ziekte
Overeenkomst: Beide meten “kans” op ziekte
Verschil:
- Risico = directe kans
- Odds = verhouding kans/geen kans
- Bij zeldzame ziekte: odds ≈ risico
- Bij frequente ziekte: verschillen sterk
Associatiematen
Basisberekeningen
- Risico en odds
aantal zieken
Risk =
totaal
p
Odds=
1− p
- Risk Ratio (RR)
Ris k exp
RR=
Ris k niet−exp
- Odds Ratio (OR)
odd s exp
¿=
odd sniet −exp
Schooljaar: 2024-2025
Studie: Gezondheid en leven
Inhoudsopgave
HC 1: Studiedesigns, frequentie- en associatiematen.......................................3
Frequentiematen............................................................................................................ 3
Prevalentie.................................................................................................................. 3
Incidentie (nieuwe gevallen).......................................................................................3
Risico vs odds................................................................................................................. 4
Associatiematen............................................................................................................. 4
Basisberekeningen...................................................................................................... 4
Tijd-gebaseerde maten............................................................................................... 5
Klinisch relevante maten............................................................................................. 5
Welke maat bij welk design?........................................................................................... 5
HC 2: Vertekening..........................................................................................7
Vertekening van onderzoeksresultaten...........................................................................7
Problemen met onderzoek.............................................................................................. 7
Selectiebias.................................................................................................................... 7
Random steekproef..................................................................................................... 7
Differentieel vs. Non-differentieel...................................................................................8
Bij cohortonderzoek..................................................................................................... 8
Specifieke vormen van selectiebias..............................................................................10
Informatiebias (misclassificatie)...................................................................................10
Non-differentiële missclassificatie.............................................................................11
HC 3: Betrouwbaarheid & validiteit...............................................................12
Meetinstrumenten........................................................................................................ 13
Objectief vs subjectief............................................................................................... 13
Betrouwbaarheid & validiteit........................................................................................13
Vormen van validiteit................................................................................................ 13
Cohen’s Kappa berekenen............................................................................................14
Interpretatie Cohen’s Kappa......................................................................................15
Sensitiviteit en specificiteit........................................................................................... 15
HC 4: Confounding & effectmodificatie..........................................................15
Confounding................................................................................................................. 16
Schema confounding................................................................................................. 16
Hoe onderzoek je confounding in een kruistabel..........................................................16
Wat is effectmodificatie?.............................................................................................. 17
Confounding vs effectmodificatie herkennen................................................................18
Voorbeelden................................................................................................................. 18
Studie designs en causaliteit........................................................................................18
Criteria voor causaliteit (Bradford Hill)..........................................................................18
,HC 5: Beschrijvende statistiek......................................................................20
Wat is meten precies?..................................................................................................20
Soorten variabelen........................................................................................................ 20
Toepassing op voorbeelden..........................................................................................21
Weergeven van data..................................................................................................... 21
Hoe beschrijf je een verdeling?.....................................................................................21
Gemiddelde vs mediaan............................................................................................... 22
Uitbijters....................................................................................................................... 22
Spreiding: IQR vs SD..................................................................................................... 22
Waarom centrum-maten NIET genoeg zijn....................................................................23
HC 6: Kansrekenen.......................................................................................23
Kansnotatie................................................................................................................... 24
Waarom P(T+|Z) ≠ P(Z|T+) ?........................................................................................24
Inzicht....................................................................................................................... 25
Waarom prevalentie zo belangrijk is.............................................................................25
Conclusie...................................................................................................................... 25
HC 7: Kansmodellen.....................................................................................26
Binomiale verdeling: gemiddelde & standaarddeviatie.................................................27
Symmetrisch vs asymmetrisch (binomiaal)..................................................................27
Normale verdeling – betekenis van de y-as..................................................................27
Effect van μ en σ op normale verdeling........................................................................28
Steekproefgemiddelde vs populatiegemiddelde...........................................................28
Centrale limietstelling (CLT)..........................................................................................28
Voorbeeld: bloedglucose (rechts scheef)......................................................................28
Samenvatting effect van n........................................................................................29
Waarom wordt het smaller?......................................................................................29
HC 8: Toetsen.............................................................................................. 30
Eenzijdig vs tweezijdig toetsen.....................................................................................30
Type I en Type II fouten................................................................................................ 30
Uitleg met grafiek......................................................................................................... 31
Samenhang p-waarde, steekproefgrootte & effectgrootte............................................31
Wanneer is het makkelijker een effect aan te tonen?...................................................32
HC 9: Schatten............................................................................................. 33
Wat gebeurt er met het BI bij 90%, 95% en 99%?........................................................33
Interpretatie van het betrouwbaarheidsinterval...........................................................33
Waar komt 1.96 vandaan?............................................................................................ 34
,HC 1: Studiedesigns, frequentie- en
associatiematen
Na het HC kun je:
1. Beschrijf:
o Wat zijn punt- en periodeprevalentie?
o Wat zijn cumulatieve incidentie en incidentiedichtheid?
2. Wat zijn nadelen van cumulatieve incidentie (en wat is de oplossing)?
3. Wat is het verschil en de overeenkomst tussen risico's en odds?
4. Wat is/ hoe bereken je
o odds en risico's
o odds ratio's en risk ratio's
o Risicoverschil
o Incidentiedichthedenverschil en incidentiedichthedenratio's
o number needed to treat (NNT)
o Attributieve proportie onder de geëxponeerden (APe)
o Attributieve proportie onder de totale populatie (APt)
5. Welke associatiematen kunnen bij de verschillende onderzoeksdesigns
worden berekend?
Frequentiematen
Prevalentie
- Puntprevalentie: proportie mensen met ziekte op één moment
- Periodeprevalentie: proportie mensen die ziekte hebben op enig moment
in een periode
o “hebben” / bestaande gevallen
Incidentie (nieuwe gevallen)
- Cumulatieve incidentie (CI): Kans om ziek te worden in een vaste periode
o proportie / risico
Formule:
nieuwe gevallen
CI =
startpopulatie at risk
Nadelen cumulatieve incidentie
- Houdt geen rekening met verschillende follow-up tijden
- Gevoelig voor loss to follow-up
- Niet geschikt voor dynamische populaties
Oplossing: incidentiedichtheid (ID)
- gebruikt persoonstijd → realistischer en informatiever
, - Incidentiedichtheid (ID): Snelheid van ziekte optreden per persoonstijd
o gebruikt bij dynamische populaties
Formule:
nieuwe gevallen
ID=
totale persoonstijd
Risico vs odds
- Risico
aantal zieken
Risk =
totaal
- Odds
p
Odds=
1− p
P= kans op ziekte/uitkomst
1-p= kans op geen ziekte
Overeenkomst: Beide meten “kans” op ziekte
Verschil:
- Risico = directe kans
- Odds = verhouding kans/geen kans
- Bij zeldzame ziekte: odds ≈ risico
- Bij frequente ziekte: verschillen sterk
Associatiematen
Basisberekeningen
- Risico en odds
aantal zieken
Risk =
totaal
p
Odds=
1− p
- Risk Ratio (RR)
Ris k exp
RR=
Ris k niet−exp
- Odds Ratio (OR)
odd s exp
¿=
odd sniet −exp
