Klinische 1b samenvatting | Open Universiteit | 2025/26

Klinische 1b

H11 Neurobiologische ontwikkelingsstoornissen
11.1 Autismespectrumstoornis (ASS)
11.1.1 Klinische beeld
- Definitie
o Neurobiologische ontwikkelingsstoornis met tekortkomingen in de
sociale communicatie en sociale interactie en met beperkte,
repetitieve gedragspatronen, interesses of activiteiten
- Latere diagnose volwassenen
o Intelligentie
 Gemiddeld/bovengemiddeld IQ verhult ASS
o Goed gestructureerd sociaal steunsysteem
- Symptomen aanwezig in kerndomeinen
o Sociale communicatie en interactie (alle 3 aanwezig)
 Deficiënties in sociale wederkerigheid
 Contact leggen met andere
 Gedachten en gevoelens delen
 Deficiënties in non-verbale communicatie
 Beperkingen in oogcontact maken
 Moeite met gebruiken/begrijpen van
gezichtsuitdrukkingen en gebaren
 Deficiënties in ontwikkelen, onderhouden en begrijpen van
relaties
 Moeilijk vriendschappen maken/onderhouden
 Beperking afstemmen gedrag verschillende sociale
situaties
 Afwezigheid symbolische/fantasiespel kindertijd
o Beperkte repetitieve gedragspatronen, interesses en activiteiten
(2/4de aanwezig)
 Stereotype bewegingen, gedragingen of spraak
 Wiegen
 Stereotype herhalen woorden/zinnen
 Moeite met veranderingen, routines en rituelen
 Hardnekkig vasthouden aan hetzelfde
 Inflexibele hechting aan bepaalde routines/rituelen
 Beperkte, gefixeerde interesses
 Zeer intense manier bezighouden met
voorwerp/onderwerp/vrijetijdsbesteding
 Hyper- of hyporeactiviteit op zintuiglijke prikkels
 Snel last geluid/licht/aanraking
 Over/onder gevoelig voor pijn/warmte/kou
o Andere kenmerken
 Symptomen aanwezig vroege ontwikkelingsperiode
 Soms pas volledig manifest wanneer de sociale eisen
de begrensde vermogens overstijgen
 Gemaskeerd door latere leeftijd aangeleerde
strategieën
 Symptomen veroorzaken klinisch significante beperkingen in
het sociale/beroepsmatige functioneren of in andere
belangrijke gebieden huidig functioneren


1

, o Symptomen niet verklaard door intellectuele ontwikkelingsstoornis
(OS) of globale ontwikkelingsachterstand
 Comorbide diagnose ASS en intellectuele OS
 Sociale communicatie moet lager zijn dan verwacht bij
algemene ontwikkelingsachterstand
- Vrouwen
o Wel sociale contacten
o Kosten veel energie t.o.v. niet ASS vrouwen die het ontspannend
vinden
- Ernst beperking
o Op basis van de mate waarin symptomen aanwezig zijn
o Niveaus
 Vereist steun
 Vereist substantiële steun
 Vereist zeer substantiële steun
- Classificatie “andere gespecificeerde neurobiologische
ontwikkelingsstoornis”
o Onvoldoende gedragskenmerken aanwezig
o Aanwezige kenmerken belemmeren persoon
 Kunnen niet verklaard worden door andere diagnose
11.1.2 Epidemiologie
Prevalentie
- Geschiedenis
o Jaren 60
 Autisme 0.4-0.5%
o Jaren 80
 Eerst erkend al zelfstandige diagnostische categorie
opgenomen in DSM-III
o Jaren 90
 DSM-IV Asperger en PDD-NOS opgenomen onder autisme
o Afgelopen jaren
 Prevalentie 1-2%
 Verklaring hoger %
o Toevoeging PDD-NOS
 Diagnose mensen mildere symptomen
o Betere onderkenning en hogere bewustwording
o Symptomen pas duidelijk latere leeftijd
 Werden gemist door studies gefocust op
jongeren
o Symptomen bij subgroepen (meisjes/vrouwen)
onvoldoende erken
o DSM-5
 Nog maar 1 autismediagnose -> ASS
 % gaat weer dalen
 Criteria strenger
o DSM- IV criteria voor PDD-NOS
 Beperking sociale communicatie
o Nu ook altijd sprake beperkt, repetitief gedrag
Beloop
- Mensen met ASS die ouder worden


2

, o Meer lichamelijke en psychische klachten en aandoeningen
ontwikkelen
- Zorgbehoefte groter
o Nog niet op ingespeeld in ouderenzorg
- Wisselende beloop
o Intelligentie belangrijke factor
 Hoog IQ -> makkelijk compenseren en camoufleren
 Makkelijker werk vinden
 Hogere lijdensdruk en overvraging
- Lijdensdruk en niveau functioneren afhankelijk levensfase
o Overgangsfase extra lijdensdruk en nood begeleiding
11.1.3 Theoretische visie
Onderzoekgegevens
- 83% erfelijk
o Onduidelijk vrouwen zelfde mate erfelijkheid
 Tot nu toe wel
- 17% omgevingsfactoren
o Factoren in periode voor/tijdens zwangerschap
o Zwangerschapscomplicaties verhoogde kans
o Beschermende factoren
 Foliumzuur
 3 maanden voor conceptie tot 1 maand tijdens
zwangerschap
 Verlaagt kans ASS
Autismespectrumstoornis samenhangend met een genetische aandoening
- 10-15% v/d ASS-populatie
- Classificatie in DSM-5-TR
- Vaak anatomische afwijkingen
o Een of meerdere genetische mutaties oorzaak
Neurodiversiteit
- Mensen met ASS verwerken op een andere manier informatie en
communiceren anders
Dubbele empathie theorie
- Mensen met ASS moeite met verplaatsen in andere
- Andere moeite met verplaatsen in mensen met ASS
Empathie
- Moeite met cognitieve empathie
o Bedenken wat een ander denkt
- Geen moeite met emotionele empathie
o Emotioneel geraakt worden door iets
11.1.4 Cultuur en gender
Cultuur
- Prevalentie stijgt wereldwijd
- Moeite betrouwbare gedragsobservaties bij migranten
o Culturele en religieuze gebruiken hebben invloed


3

,  Bv regels rondom oogcontact
- Heteroanamnese helpt
o Gesprek afnemen bij iemand zelfde cultuur




Gender
- Vaker bij mannen/jongens (3 op 1)
- Vrouwen latere diagnose
o Aangeleerde sociale processen die veel energie kosten
- Gefixeerde interesses anders bij mannen en vrouwen
- Vrouwen
o Door camoufleren moeilijk eigen identiteit ontdekken
o Identiteitsproblemen
o Overbelasting klachten
o Emotie-regulatie-problemen
- ASS vaker bij transgender personen
o Geboortegeslacht vrouwen
 Scoren hoger op autistische kenmerken
11.1.5 Comorbiditeit en differentiële diagnostiek
ASS gaat vaak gepaard met
- Andere psychiatrische stoornissen
o Obsessief-compulsieve stoornis, sociale-angststoornis, ADHD,
depressie
- Psychosesprectrumstoornissen
- Persoonlijkheidsstoornissen
Prevalentie comorbiditeit
- 54.8 -94%
o Afhankelijk van leeftijd, intelligentieniveau en geslacht
- Belang voor over/onder behandeling
- Differentiatie tussen ASS en persoonlijkheidsproblematiek complex
o Vooral bij volwassenen
11.1.6 Diagnostiek en behandeling
Diagnostiek
- Niet mogelijk op biologisch en neurocognitief niveau
- Alleen om gedragskenmerken
o Anamnese, heteroanamnese en observaties
- Volwassenen
o Ook semigestructureerd interview
o Vroege ontwikkeling niet altijd in kaart
 Als gedragingen er al in kindertijd waren en later tot
problematiek zorgde kunnen worden aangetoond diagnose
alsnog mogelijk
- Uitkomsten uit aanvullend testonderzoek zoals vragenlijsten en
neuropsychologische test
o Weinig relevant
o Autism-spectrum Quotient
 Screeningslijst

4