Volledige samenvatting Recht van de EU -Prof. Meeusen

Hoofdstuk 1. Van Parijs tot Lissabon: het Europese
integratieproces als een geschiedenis van strategie
en samenwerking
1. Samenwerking en heropbouw na de Tweede Wereldoorlog
 Post WO I: grote Europese mogendheden in interbellum beheerste nog steeds
internationale toneel
 1939 – 1945: WO II
 Post-WO: Europa verzwakt & kon geen aanspraak meer maken op
internationaal leiderschap, traditionele Europese mogendheden vervangen
door VS & Sovjet-Unie  streden in Koude Oorlog om invloed in Europa – 2
klassieke grootmachten (Frankrijk & Duitsland) = verzwakt & tegenstanders
 internationale samenwerking boden Europa kansen tot herstel (VN,
Wereldbank, IMF, GATT….) en regionale (Benelux) samenwerking
 1944: oprichting Benelux (aanvankelijk douane-unie, later economische unie;
sedert 2008 ‘Benelux Unie’)
 Zürich, 19 september 1946: speech Winston Churchill; situatie in Europa na
WOII is catastrofaal maar oplossing: Europese familie recreëren “a kind of
United States of Europe” – belangrijk hiervoor is de samenwerking tussen
Frankrijk en Duitsland (Bronnenboek p. 439)
 1948: Amerikaanse president Truman: actieve rol VS – minister Buitenlandse
Zaken Marshall: Marshallplan; voorzag in financiële & materiële hulp aan
Europese bondgenoten VS & maakte zo snel mogelijke economische
heropbouw mogelijk  1961: OESO om financiële hulp te bereiken &
verplichtte betrokken Europese landen tot concrete samenwerking
 1949: NAVO en Raad van Europa (1950: EVRM)


 9 mei 1950: Monnet (verantwoordelijk voor heropbouwplanning) plan
waarvoor Schuman politieke verantwoordelijkheid nam (Bronnenboek p. 442)
 kernidee Schuman-plan: Duitse economische reconstructie onder
auspiciën supranationale organisatie die openstond voor andere
Europese landen
 Supranationaal (staat boven naties en kan onafhankelijk bindende
beslissingen nemen) ipv klassiek intergouvernementeel model (minder
verregaande samenwerking tussen Staten die controle over besluitvorming &
werking organisatie in eigen handen houden)

 Opteerden voor concrete, pragmatische aanpak, weliswaar met
ambitieuze langetermijnvisie
 Betrof 2 economische sectoren: kolen en staal die onder gezamenlijke
controle zouden worden geplaatst met economische & politieke
doeleinden

1

,  Legde basis voor Europese integratie  EU
 18 april 1951: Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor
Kolen en Staal
(EGKS) ondertekend door België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Luxemburg en
Nederland in Parijs



2. Van EGKS tot EU
 Mislukking Europese Defensiegemeenschap en Europese Politieke
Gemeenschap
 Maar 25 maart 1957: Verdragen tot oprichting van de Europese Economische
Gemeenschap
(EEG) en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) – getekend
door zelfde 6 landen: België, Frankrijk, Duitsland, Italië, Luxemburg en
Nederland in Rome
 Verschillen tussen verdragen:
 EGKS-Verdrag: gedetailleerd Traité-loi
 EEG-Verdrag: Traité-cadre
 Maar werden alle 3 gekenmerkt door supranationale benadering die als
‘communautaire methode’ werd aangeduid (overdracht door lidstaten van deel
soevereiniteit naar Europese niveau) – vertoonden ook enkele klassieke
intergouvernementele karakteristieken
 Spraakmakende arresten Hof van Justitie in vroege jaren ’60 die o.b.v.
teleologische interpretatie “autonomie” van communautaire rechtsorde als
“nieuwe rechtsorde” in volkenrecht beklemtoonden: introduceerde voorrang &
rechtstreekse werking als kenmerken van gemeenschapsrecht (Van Gend en
Loos)


 8 april 1965: Fusieverdrag (gemeenschappelijke instellingen voor de drie
Gemeenschappen: 1 Commissie & 1 Raad)
 Verzet President de Gaulle tegen pro-Europese dynamiek: bepleit meer
klassieke, intergouvernementele benadering - Akkoord van Luxemburg (1966)
(Bronnenboek p. 444)
 Jaren ‘70: economische crisis, men stapt af van meerderheidsbeslissing en
stapt over naar de facto eenparigheidseis (iedereen is het eens)
 1 januari 1973: toetreding Denemarken, Ierland en het Verenigd Koninkrijk (na
2 veto’s)
 1 januari 1981: toetreding Griekenland (idem Portugal en Spanje)
 Jaren ‘80: Kohl, Mitterrand, Delors… maken plannen voor versterkte &
versnelde integratie  goedkeuring Europese Akte: stelde verwezenlijking



2

, interne markt als ruimte zonder binnengrenzen voorop & deed beroep op
gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming (‘Europa 1992-project’)
 1 januari 1986: toetreding Portugal en Spanje (doordat dictatuur tot einde
loopt)
Samenwerking FR en Duitsland = bron van Europese integratie


 9 november 1989: Val Berlijnse Muur
 Einde Koude Oorlog, eenmaking Duitsland,…
 7 februari 1992: Verdrag betreffende de Europese Unie (EU-Verdrag,
ondertekend in Maastricht) inhoud:
 Nieuwe bevoegdheden en procedures, maar ook subsidiariteit
 Economische en Monetaire Unie is hierin neergeschreven (-> euro, 1
januari 2002)
 Hiermee nieuwe organisatie opgericht: eén gemeenschappelijk dak
(EU), met drie pijlers:
• Communautaire pijler (met EG, EGKS & Euratom): hierin werden
nieuwe bepalingen omtrent EMU opgenomen
• 2 gouvernementele pijlers die gemeenschappelijk buitenlands &
veiligheidsbeleid & samenwerking op gebied van justitie &
binnenlandse zaken omvatten
• EU-Verdrag regelde 2 laatste pijlers en bevatte aantal
gemeenschappelijke bepalingen voor samenwerking binnen EU
 1 Europees kader, maar 4 verdragen…


 1 januari 1995: toetreding Oostenrijk, Finland en Zweden
 2 oktober 1997: Verdrag van Amsterdam
 Nieuwe bevoegdheden en procedures
 Nauwere samenwerking
 “Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht” (RVVR) in de eerste en de
derde pijler
 Derde pijler: Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken (PJSS)
 26 februari 2001: Verdrag van Nice: nieuwe reeks aanpassingen van Europese
Verdragen (vooral gericht om Unie op institutioneel vlak voor te bereiden op
toetreding grote groep nieuwe lidstaten uit Oost- en Centraal-Europa)

 1 januari 2002: invoering euromunten en -biljetten
 23 juli 2002: EGKS-Verdrag verstrijkt en wordt opgeslorpt door EU (door brede
toepassing EG-Verdrag geen behoefte tot verlenging)

3

,  1 mei 2004: toetreding Cyprus, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Malta,
Polen,
Slovakije, Slovenië, Tsjechië
 29 oktober 2004: ondertekening Verdrag tot vaststelling van een Grondwet
voor Europa
(“Europese Grondwet”)
 Mei – juni 2005: verwerping Europese Grondwet door negatieve referenda in
Frankrijk
en Nederland en maken nieuw Verdrag
 1 januari 2007: toetreding Bulgarije en Roemenië
 13 december 2007: ondertekening Verdrag van Lissabon (inwerkingtreding 1
december
2009) (introduceerde huidige verdragsrechtelijke kader voor EU, =
wijzigingsverdrag)
Kernelementen Verdrag van Lissabon:
 Verdrag betreffende de Europese Unie (VEU) en Verdrag betreffende de
werking van de
Europese Unie (VWEU): twee Verdragen met dezelfde juridische waarde
 EU treedt in plaats van en is opvolgster van EG
 1 organisatie met rechtspersoonlijkheid: de EU (naast Euratom)
 Afschaffing pijlerstructuur
 Institutioneelrechtelijke vernieuwingen (permanente voorzitter Europese
Raad;
bijzondere tweeledige positie Hoge vertegenwoordiger van de Unie voor
buitenlandse
zaken en veiligheidsbeleid)
 Handvest Grondrechten krijgt zelfde juridische waarde toegekend als de
Verdragen
 1 juli 2013: Toetreding Kroatië
 29 maart 2017: VK roept art. 50 VEU in na Brexit-referendum op 23 juni 2016
 31 januari 2020: Brexit: einde lidmaatschap VK
 overgangsperiode tot 31 december 2020 en Handels- en
samenwerkingsovereenkomst
met ingang van 1 januari 2021
 met ingang van 1 februari 2020 nog 27 lidstaten (Bronnenboek p. 589
e.v.)
 Verdere uitbreiding EU?




4