BIOCHEMIE · METABOLISME
Ziektes, aandoeningen & syndromen
Een gestructureerd overzicht van alle pathologieën die in de samenvatting vermeld
worden, met uitleg.
Het kader: aangeboren metabole ziekten
Een inborn error of metabolism is een erfelijk defect of mutatie in een gen dat codeert voor
een enzym; de meeste komen al bij (pasgeboren) kinderen tot uiting. Door het functionele
tekort wijzigt de flux op een bepaald punt van de metabole weg: substraten stapelen zich
stroomopwaarts van het defect op, terwijl er een tekort ontstaat aan metabolieten
stroomafwaarts. De gevolgen reiken van een verstoorde werking tot het afsterven van weefsels
of organen. Metabole ziekten zijn doorgaans zeldzaam tot uiterst zeldzaam, maar bieden
uitzonderlijk een selectief voordeel (zie G6PDH-deficiëntie). Hieronder staan alle ziektes,
aandoeningen en syndromen die in de samenvatting vermeld worden, geordend per metabool
domein.
1 · Koolhydraatmetabolisme
Galactosemie
metabole stoornis · simpel, vroeg traceerbaar
OORZAAK Aangeboren tekort aan het enzym galactose-1-fosfaat-uridylyltransferase.
MECHANISME Galactose-1-fosfaat hoopt op in de cellen en verstoort de leverfunctie. Boorlingen
halen tot 20% van hun calorie-inname uit het galactosemetabolisme.
SYMPTOMEN Gele verkleuring van de huid; potentieel fatale leverschade en neurologische
defecten.
DIAGNOSE & Op te sporen in navelstrengbloed; behandeling met een galactose- en lactosevrij
THERAPIE
dieet.
Lactose-intolerantie
de “normale” volwassen conditie
OORZAAK Natuurlijke daling van het lactase-gehalte vanaf 5 à 7 jaar — dit is de normale
toestand bij de meeste volwassen zoogdieren en mensen. Lactasepersistentie (o.a.
Noord-Europa) is net de uitzondering.
MECHANISME Niet-verteerde lactose wordt door bacteriën in de dikke darm gemetaboliseerd tot
gas (CO2 en H2) en korte-keten zuren.
SYMPTOMEN De zuren verhogen de ionische sterkte van de darmvloeistof en veroorzaken zo
diarree, samen met gasvorming.
Glycogeenstapelingsziekten (GSD / glycogenosen)
erfelijke ziekten van het glycogeenmetabolisme — 12 types in totaal
ALGEMEEN Verzamelnaam voor erfelijk bepaalde stoornissen van het glycogeenmetabolisme. De
samenvatting bespreekt er vier in detail (hieronder).
Biochemie · Metabolisme — Overzicht ziektes, aandoeningen & syndromen p. 1
, GSD 1 — ziekte van von Gierke
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van glucose-6-fosfatase in de lever.
MECHANISME G6P inhibeert glycogeenfosforylase en activeert glycogeensynthase, waardoor de
lever hypoglycemie niet kan voorkomen.
SYMPTOMEN Hepatomegalie (vergrote lever), hyperlactemie, hyperlipidemie, hyperuricemie en
jicht.
THERAPIE Hypoglycemie vermijden via frequent glucose- en zetmeelrijk voedsel.
GSD 2 — ziekte van Pompe
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van lysosomaal α-1,4-glucosidase (betrokken bij maltose-hydrolyse), met
glycogeenaccumulatie tot gevolg.
SYMPTOMEN Vergroot hart (zichtbaar na de eerste 2–3 levensmaanden), aantasting van lever en
spieren, algehele spierverzwakking.
THERAPIE Enzymvervangingstherapie is succesvol, vooral om de pathologie in de hartspier om
te keren.
GSD 3 — ziekte van Cori
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van het “debranching enzyme”.
MECHANISME Een abnormale vorm van glycogeen accumuleert, met uiteinden die gereduceerd zijn
tot α-1,6-stompjes.
SYMPTOMEN Hypoglycemie en hepatomegalie (vergroting van de lever).
THERAPIE Eiwitrijk dieet ter bevordering van de gluconeogenese (glucose uit aminozuren).
GSD 4 — ziekte van McArdle
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van het glycogeenfosforylase in de spieren (myofosforylase); spieren
kunnen glycogeen niet mobiliseren voor hun energiemetabolisme.
SYMPTOMEN Vermoeidheid, spierpijn en myoglobinurie (myoglobine in de urine door
spierafbraak).
BIJZONDERHEID Bij volgehouden inspanning verminderen de krampen, door de omschakeling van
anaeroob naar aeroob metabolisme en bloedvatverwijding. Het leverfosforylase is
hier normaal — dit ondersteunt dat lever- en spierfosforylase verschillende isozymen
zijn.
THERAPIE Geen specifieke; enkel ondersteunend (eiwitrijk dieet en vitamine B6).
Biochemie · Metabolisme — Overzicht ziektes, aandoeningen & syndromen p. 2
Ziektes, aandoeningen & syndromen
Een gestructureerd overzicht van alle pathologieën die in de samenvatting vermeld
worden, met uitleg.
Het kader: aangeboren metabole ziekten
Een inborn error of metabolism is een erfelijk defect of mutatie in een gen dat codeert voor
een enzym; de meeste komen al bij (pasgeboren) kinderen tot uiting. Door het functionele
tekort wijzigt de flux op een bepaald punt van de metabole weg: substraten stapelen zich
stroomopwaarts van het defect op, terwijl er een tekort ontstaat aan metabolieten
stroomafwaarts. De gevolgen reiken van een verstoorde werking tot het afsterven van weefsels
of organen. Metabole ziekten zijn doorgaans zeldzaam tot uiterst zeldzaam, maar bieden
uitzonderlijk een selectief voordeel (zie G6PDH-deficiëntie). Hieronder staan alle ziektes,
aandoeningen en syndromen die in de samenvatting vermeld worden, geordend per metabool
domein.
1 · Koolhydraatmetabolisme
Galactosemie
metabole stoornis · simpel, vroeg traceerbaar
OORZAAK Aangeboren tekort aan het enzym galactose-1-fosfaat-uridylyltransferase.
MECHANISME Galactose-1-fosfaat hoopt op in de cellen en verstoort de leverfunctie. Boorlingen
halen tot 20% van hun calorie-inname uit het galactosemetabolisme.
SYMPTOMEN Gele verkleuring van de huid; potentieel fatale leverschade en neurologische
defecten.
DIAGNOSE & Op te sporen in navelstrengbloed; behandeling met een galactose- en lactosevrij
THERAPIE
dieet.
Lactose-intolerantie
de “normale” volwassen conditie
OORZAAK Natuurlijke daling van het lactase-gehalte vanaf 5 à 7 jaar — dit is de normale
toestand bij de meeste volwassen zoogdieren en mensen. Lactasepersistentie (o.a.
Noord-Europa) is net de uitzondering.
MECHANISME Niet-verteerde lactose wordt door bacteriën in de dikke darm gemetaboliseerd tot
gas (CO2 en H2) en korte-keten zuren.
SYMPTOMEN De zuren verhogen de ionische sterkte van de darmvloeistof en veroorzaken zo
diarree, samen met gasvorming.
Glycogeenstapelingsziekten (GSD / glycogenosen)
erfelijke ziekten van het glycogeenmetabolisme — 12 types in totaal
ALGEMEEN Verzamelnaam voor erfelijk bepaalde stoornissen van het glycogeenmetabolisme. De
samenvatting bespreekt er vier in detail (hieronder).
Biochemie · Metabolisme — Overzicht ziektes, aandoeningen & syndromen p. 1
, GSD 1 — ziekte van von Gierke
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van glucose-6-fosfatase in de lever.
MECHANISME G6P inhibeert glycogeenfosforylase en activeert glycogeensynthase, waardoor de
lever hypoglycemie niet kan voorkomen.
SYMPTOMEN Hepatomegalie (vergrote lever), hyperlactemie, hyperlipidemie, hyperuricemie en
jicht.
THERAPIE Hypoglycemie vermijden via frequent glucose- en zetmeelrijk voedsel.
GSD 2 — ziekte van Pompe
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van lysosomaal α-1,4-glucosidase (betrokken bij maltose-hydrolyse), met
glycogeenaccumulatie tot gevolg.
SYMPTOMEN Vergroot hart (zichtbaar na de eerste 2–3 levensmaanden), aantasting van lever en
spieren, algehele spierverzwakking.
THERAPIE Enzymvervangingstherapie is succesvol, vooral om de pathologie in de hartspier om
te keren.
GSD 3 — ziekte van Cori
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van het “debranching enzyme”.
MECHANISME Een abnormale vorm van glycogeen accumuleert, met uiteinden die gereduceerd zijn
tot α-1,6-stompjes.
SYMPTOMEN Hypoglycemie en hepatomegalie (vergroting van de lever).
THERAPIE Eiwitrijk dieet ter bevordering van de gluconeogenese (glucose uit aminozuren).
GSD 4 — ziekte van McArdle
autosomaal recessief
OORZAAK Deficiëntie van het glycogeenfosforylase in de spieren (myofosforylase); spieren
kunnen glycogeen niet mobiliseren voor hun energiemetabolisme.
SYMPTOMEN Vermoeidheid, spierpijn en myoglobinurie (myoglobine in de urine door
spierafbraak).
BIJZONDERHEID Bij volgehouden inspanning verminderen de krampen, door de omschakeling van
anaeroob naar aeroob metabolisme en bloedvatverwijding. Het leverfosforylase is
hier normaal — dit ondersteunt dat lever- en spierfosforylase verschillende isozymen
zijn.
THERAPIE Geen specifieke; enkel ondersteunend (eiwitrijk dieet en vitamine B6).
Biochemie · Metabolisme — Overzicht ziektes, aandoeningen & syndromen p. 2
