BIOCHEMIE · METABOLISME · HOOFDSTUK 2
De 10 stappen van de glycolyse
Per stap: enzym, soort reactie, omkeerbaarheid en het ATP/NADH-effect.
OMKEER-
STAP OMZETTING (substraat → product) ENZYM SOORT REACTIE ATP / NADH
BAAR?
INVESTERINGSFASE · stappen 1–3 (2 ATP geïnvesteerd)
Hexokinase (alle cellen) / Fosforylering — transfer van de
1 α-D-glucose → glucose-6-fosfaat
glucokinase (lever) γ-fosforylgroep van ATP naar C6 (kinase)
irrev. kost 1 ATP
glucose-6-fosfaat → Isomerisatie — aldose → ketose (pyranose →
2 fructose-6-fosfaat
Fosfoglucose-isomerase (PGI)
furanose)
rev. —
fructose-6-fosfaat → Fosforylering — tweede fosforylgroep van
3 fructose-1,6-bisfosfaat
Fosfofructokinase-1 (PFK-1)
ATP naar C1 (kinase)
irrev. kost 1 ATP
SPLITSINGSFASE · stappen 4–5 (hexose wordt gesplitst in twee triosen)
Aldol-klieving — splitsing tussen C3 en C4 in
4 fructose-1,6-bisfosfaat → DHAP + GAP Aldolase
twee triosefosfaten
rev. —
Isomerisatie — DHAP wordt GAP (enkel GAP
5 DHAP → GAP (glyceraldehyde-3-fosfaat) Triosefosfaat-isomerase
gaat verder)
rev. —
WINSTFASE · stappen 6–10 (per triose; alles ×2 per glucose)
Glyceraldehyde-3-fosfaat-dehydr Oxidatie + fosforylering — redox: GAP
6 GAP → 1,3-bisfosfoglyceraat
ogenase (GAPDH) geoxideerd, NAD+ → NADH (gebruikt Pi)
rev. levert NADH op
1,3-bisfosfoglyceraat → Fosforylering op substraatniveau —
7 3-fosfoglyceraat
Fosfoglyceraat-kinase
fosforylgroep naar ADP
rev. levert 1 ATP op
Fosfoglyceraat-mutase Isomerisatie (mutase) — verschuiving van de
8 3-fosfoglyceraat → 2-fosfoglyceraat
(cofactor-afh. PGM) fosfaatgroep van C3 naar C2
rev. —
2-fosfoglyceraat → fosfoenolpyruvaat Enolase Dehydratatie — water onttrekken; verhoogt
9 (PEP) (2-fosfoglyceraat-dehydratase) de transferpotentiaal
rev. —
Fosforylering op substraatniveau —
10 fosfoenolpyruvaat (PEP) → pyruvaat Pyruvaatkinase
fosforylgroep naar ADP
irrev. levert 1 ATP op
ATP-balans per glucose: verbruik 2 ATP (stap 1 + 3) | opbrengst 4 ATP (stap 7 + 10, ×2 triosen) → netto +2 ATP en +2 NADH. De winstfase telt per trióse;
vermenigvuldig met 2 voor de balans per glucose.
Legende. irrev. = irreversibele, sterk gereguleerde sleutelstap (stap 1, 3 en 10). De overige stappen zijn omkeerbaar (rev.) en relevant voor de gluconeogenese. Groene
energiecel = energiewinst (ATP of NADH); rode energiecel = ATP-kost.
Biochemie · Metabolisme — Glycolyse: de 10 stappen (Hoofdstuk 2) p. 1
De 10 stappen van de glycolyse
Per stap: enzym, soort reactie, omkeerbaarheid en het ATP/NADH-effect.
OMKEER-
STAP OMZETTING (substraat → product) ENZYM SOORT REACTIE ATP / NADH
BAAR?
INVESTERINGSFASE · stappen 1–3 (2 ATP geïnvesteerd)
Hexokinase (alle cellen) / Fosforylering — transfer van de
1 α-D-glucose → glucose-6-fosfaat
glucokinase (lever) γ-fosforylgroep van ATP naar C6 (kinase)
irrev. kost 1 ATP
glucose-6-fosfaat → Isomerisatie — aldose → ketose (pyranose →
2 fructose-6-fosfaat
Fosfoglucose-isomerase (PGI)
furanose)
rev. —
fructose-6-fosfaat → Fosforylering — tweede fosforylgroep van
3 fructose-1,6-bisfosfaat
Fosfofructokinase-1 (PFK-1)
ATP naar C1 (kinase)
irrev. kost 1 ATP
SPLITSINGSFASE · stappen 4–5 (hexose wordt gesplitst in twee triosen)
Aldol-klieving — splitsing tussen C3 en C4 in
4 fructose-1,6-bisfosfaat → DHAP + GAP Aldolase
twee triosefosfaten
rev. —
Isomerisatie — DHAP wordt GAP (enkel GAP
5 DHAP → GAP (glyceraldehyde-3-fosfaat) Triosefosfaat-isomerase
gaat verder)
rev. —
WINSTFASE · stappen 6–10 (per triose; alles ×2 per glucose)
Glyceraldehyde-3-fosfaat-dehydr Oxidatie + fosforylering — redox: GAP
6 GAP → 1,3-bisfosfoglyceraat
ogenase (GAPDH) geoxideerd, NAD+ → NADH (gebruikt Pi)
rev. levert NADH op
1,3-bisfosfoglyceraat → Fosforylering op substraatniveau —
7 3-fosfoglyceraat
Fosfoglyceraat-kinase
fosforylgroep naar ADP
rev. levert 1 ATP op
Fosfoglyceraat-mutase Isomerisatie (mutase) — verschuiving van de
8 3-fosfoglyceraat → 2-fosfoglyceraat
(cofactor-afh. PGM) fosfaatgroep van C3 naar C2
rev. —
2-fosfoglyceraat → fosfoenolpyruvaat Enolase Dehydratatie — water onttrekken; verhoogt
9 (PEP) (2-fosfoglyceraat-dehydratase) de transferpotentiaal
rev. —
Fosforylering op substraatniveau —
10 fosfoenolpyruvaat (PEP) → pyruvaat Pyruvaatkinase
fosforylgroep naar ADP
irrev. levert 1 ATP op
ATP-balans per glucose: verbruik 2 ATP (stap 1 + 3) | opbrengst 4 ATP (stap 7 + 10, ×2 triosen) → netto +2 ATP en +2 NADH. De winstfase telt per trióse;
vermenigvuldig met 2 voor de balans per glucose.
Legende. irrev. = irreversibele, sterk gereguleerde sleutelstap (stap 1, 3 en 10). De overige stappen zijn omkeerbaar (rev.) en relevant voor de gluconeogenese. Groene
energiecel = energiewinst (ATP of NADH); rode energiecel = ATP-kost.
Biochemie · Metabolisme — Glycolyse: de 10 stappen (Hoofdstuk 2) p. 1
