Thema’s uit het recht deel 1
THEMA 1: VREEMDELINGENRECHT
1. Het begrip ‘vreemdeling’
Een vreemdeling is iemand die niet kan aantonen de Belgische nationaliteit te hebben.
≠ allochtoon of migrant
• kunnen wel de Belgische nationaliteit bezitten, bv. door naturalisatie, een
nationaliteitsverklaring of omdat ze behoren tot de derde generatie migranten.
2. Het vreemdelingenrecht – de vreemdelingenwet
• Complex en voortdurend wijzigend
• Verspreid over veel wetten
• Beïnvloed door Europees en internationaal recht
Belangrijkste wet: Vreemdelingenwet (15/12/1980)
• Meer dan 100 keer gewijzigd
• Onoverzichtelijk → nieuw Migratiewetboek in voorbereiding
Meer duidelijkheid en samenhang
Afstemming op Europees migratierecht
Snellere en vlottere procedures
→ De vreemdelingenwet regelt:
• de toegang tot het grondgebied
• het verblijf
• de vestiging
• de verwijdering van vreemdelingen
!! principe: Een persoon heeft geen automatisch recht om vrij een land te kiezen.
• Elke staat bepaalt zelf, binnen het internationaal recht, wie mag binnenkomen en
verblijven. Dit gebeurt via verschillende verblijfsstatuten.
→ Betrokken instanties: Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ), CGVS, Fedasil, Dienst Voogdij
(NBMV), Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RVV)
• Toekomst: Samenvoeging onder één FOD Migratie (regeerakkoord 2025–2029)
3. De verschillende verblijfsstatuten voor vreemdelingen
3.1 inleiding
Het verblijfsstatuut bepaalt o.a.: duur van het verblijf, recht om te werken, recht op OCMW-
steun, reisrechten, integratieverplichtingen, toegang tot gezondheidszorg,…
• Belangrijk voor o.a. gemeente-ambtenaren, hulpverleners en werkgevers.
,Indeling volgens duur van het verblijf:
• Kort verblijf: max. 3 maanden
• Tijdelijk verblijf: meer dan 3 maanden
• Vast verblijf
Binnen elk verblijfsstatuut wordt een onderscheid gemaakt tussen:
• Unieburgers
Onderdanen van EU-landen
Volgen het principe van vrij verkeer van personen
Soepelere verblijfsregel
Gelijkgesteld met Unieburgers:
▪ EER-landen: IJsland, Noorwegen, Liechtenstein
▪ Zwitserland (EVA)
→ Zelfde verblijfsregels en verblijfsdocumenten als EU-burgers
• Derdelanders
Onderdanen van landen buiten EU/EER/Zwitserland
Strengere verblijfsvoorwaarden
Toekomst (regeerakkoord 2025–2029): Voor een vast verblijfsrecht:
▪ slagen voor taal- en inburgeringstest
▪ kunnen instaan voor eigen levensonderhoud
▪ geen beroep doen op sociale bijstand
Het hebben van een bepaald verblijfsstatuut is geen statisch gegeven. Er is een grote “mobiliteit”
op dat vlak:
• Vreemdelingen kunnen eerst voor een kort verblijf binnenkomen, daarna een langer
verblijf krijgen (bv. via asiel of gezinshereniging) en uiteindelijk een vast verblijfsrecht
verkrijgen (bv. erkend vluchteling of gevestigde vreemdeling).
• Vreemdelingen die een procedure (bv. asiel) zijn gestart, kunnen tijdens of na die
procedure een andere starten (bv. gezinshereniging, regularisatie…).
Enkel de meest voorkomende statuten en procedures worden in deze cursus behandeld.
• Andere statuten → zie www.vreemdelingenrecht.be
3.2. kort verblijf
• Duur: maximaal 3 maanden binnen een periode van 6 maanden
• Voor wie: toeristen, zakenlui, zieken (medisch kort verblijf voor behandelingen die niet in
eigen land kunnen), schouwspelartiesten, beroepssporters, journalisten
3.2.1. (principiële) visumplicht
Een vreemdeling heeft vooraf toestemming nodig om België binnen te komen.
• Toestemming: wordt gegeven via een visum (sticker in paspoort of ander reisdocument).
• Aanvraag: bij Belgische diplomatieke of consulaire post in het thuisland
, • Vermeldt: geldigheidsduur en toegestane verblijfsperiode
→ Kort verblijf: visum type C
!! Uitzonderingen:
• Veel staten zijn visumvrij → paspoort of ID volstaat
• Unieburgers hebben geen visumplicht; bewijs van EU-burgerschap is voldoende
Een visum kan geweigerd worden bij vals document, onduidelijk verblijf, onvoldoende middelen,
of bedreiging van orde, veiligheid, gezondheid of internationale relaties.
3.2.2. Andere binnenkomstvoorwaarde
Zelfs met visum, paspoort of ID is toegang tot België niet zeker; aan de grens worden nog andere
binnenkomstvoorwaarden gecontroleerd.
• Doel en omstandigheden van het verblijf kunnen aantonen
• Eventueel vervoersbewijs (heen en terug) voorleggen
• Voldoende bestaansmiddelen tonen
Vb. via een verbintenis tot tenlasteneming
= Een document waarin iemand, de garant genoemd (Belg of vreemdeling met
vast verblijfsrecht), die over voldoende bestaansmiddelen beschikt, er zich toe
verbindt om (gedurende 2 jaar) de kosten van gezondheidszorgen, verblijf en
repatriëring van de vreemdeling te zijnen laste te nemen.
→ Deze voorwaarden gelden niet voor Unieburgers.
Voor zowel Unieburgers als derdelanders geldt dat ze geen gevaar mogen vormen voor openbare
orde, nationale veiligheid, internationale betrekkingen of volksgezondheid.
3.2.3. Administratieve verplichtingen na binnenkomst
Kort verblijf in hotel, camping, jeugdherberg, ziekenhuis of tijdens aanhouding/internering →
geen administratieve verplichtingen.
Uitzonderingen op visumplicht:
• Visumplichtigen zonder visum: tijdelijk binnen bij doorreis
• Groepsreizen: toegang met collectief paspoort/naamlijst
• Luchthaventransit: geen visum als vliegveld niet wordt verlaten
• Nieuwe EU-lidstaten (vanaf 01.05.2004): overgangsmaatregelen
Bij verblijf bij familie of kennissen moet men zich inschrijven bij de gemeente:
• Derdelanders: ontvangen aankomstverklaring
• Unieburgers: ontvangen verklaring van aanwezigheid
In de praktijk melden velen zich niet aan, meestal uit onwetendheid.
3.3. Arbeidsmigranten
= vreemdelingen die naar België komen specifiek om te werken.
, • Niet te verwarren met anderen die werken, maar uit andere redenen naar België komen
(bv. gezinshereniging, bescherming als vluchteling)
Na WO II: massale instroom van buitenlandse arbeidskrachten
→ Vanaf jaren ’70: arbeidsmigratiestop
• Arbeidsmigratie enkel nog voor gespecialiseerde arbeidskrachten die niet beschikbaar
zijn op de Belgische arbeidsmarkt
• Uitzonderingen zijn mogelijk
3.3.1. Voorwaarden vóór binnenkomst
Als werknemer…
→ Wie meer dan 3 maanden in België als werknemer wil werken, kan dat in principe alleen onder
bepaalde voorwaarden.
• Indien hij vooraf een werkgever en arbeidsovereenkomst heeft, met loon minstens het
gemiddelde maandelijkse minimuminkomen; de werkgever vraagt dan de benodigde
vergunning aan.
• Indien een arbeidsmarktonderzoek aangeeft dat er geen geschikte Belgische of
Europese arbeidskracht beschikbaar is.
voor knelpuntberoepen wordt dit automatisch aangenomen.
Volgens het regeerakkoord 2025-2029 wordt arbeidsmigratie enkel nog toegestaan met landen
die meewerken aan terugkeer bij illegale migratie.
De vergunningsaanvraag passeert langs twee instanties:
• de Gewestelijke overheid van het Gewest waar de kandidaat-arbeidsmigrant wil werken:
die oordeelt of het toegelaten is om in het betreffende gewest te werken
• de DVZ: die oordeelt of het toegelaten is om in België te VERBLIJVEN
Bij goedkeuring door beide instanties ontvangt de arbeidsmigrant een gecombineerde
vergunning / single permit (bijlage 46), geldig als werk- én verblijfsvergunning.
• Met deze bijlage meldt hij zich bij de Belgische ambassade voor een visum D (lang
verblijf) om naar België te reizen.
• In sommige gevallen kan de vergunning ook in België worden aangevraagd, bv. bij ander
wettig verblijf.
Als zelfstandige…
→ Vanuit het buitenland:
• Vreemdeling vraagt een beroepskaart aan
• Gewestelijke overheid onderzoekt:
Voldoet de kandidaat aan beroepseisen (diploma, ervaring…)
Brengt de activiteit een economische, culturele of sportieve meerwaarde voor
België?
THEMA 1: VREEMDELINGENRECHT
1. Het begrip ‘vreemdeling’
Een vreemdeling is iemand die niet kan aantonen de Belgische nationaliteit te hebben.
≠ allochtoon of migrant
• kunnen wel de Belgische nationaliteit bezitten, bv. door naturalisatie, een
nationaliteitsverklaring of omdat ze behoren tot de derde generatie migranten.
2. Het vreemdelingenrecht – de vreemdelingenwet
• Complex en voortdurend wijzigend
• Verspreid over veel wetten
• Beïnvloed door Europees en internationaal recht
Belangrijkste wet: Vreemdelingenwet (15/12/1980)
• Meer dan 100 keer gewijzigd
• Onoverzichtelijk → nieuw Migratiewetboek in voorbereiding
Meer duidelijkheid en samenhang
Afstemming op Europees migratierecht
Snellere en vlottere procedures
→ De vreemdelingenwet regelt:
• de toegang tot het grondgebied
• het verblijf
• de vestiging
• de verwijdering van vreemdelingen
!! principe: Een persoon heeft geen automatisch recht om vrij een land te kiezen.
• Elke staat bepaalt zelf, binnen het internationaal recht, wie mag binnenkomen en
verblijven. Dit gebeurt via verschillende verblijfsstatuten.
→ Betrokken instanties: Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ), CGVS, Fedasil, Dienst Voogdij
(NBMV), Raad voor Vreemdelingenbetwistingen (RVV)
• Toekomst: Samenvoeging onder één FOD Migratie (regeerakkoord 2025–2029)
3. De verschillende verblijfsstatuten voor vreemdelingen
3.1 inleiding
Het verblijfsstatuut bepaalt o.a.: duur van het verblijf, recht om te werken, recht op OCMW-
steun, reisrechten, integratieverplichtingen, toegang tot gezondheidszorg,…
• Belangrijk voor o.a. gemeente-ambtenaren, hulpverleners en werkgevers.
,Indeling volgens duur van het verblijf:
• Kort verblijf: max. 3 maanden
• Tijdelijk verblijf: meer dan 3 maanden
• Vast verblijf
Binnen elk verblijfsstatuut wordt een onderscheid gemaakt tussen:
• Unieburgers
Onderdanen van EU-landen
Volgen het principe van vrij verkeer van personen
Soepelere verblijfsregel
Gelijkgesteld met Unieburgers:
▪ EER-landen: IJsland, Noorwegen, Liechtenstein
▪ Zwitserland (EVA)
→ Zelfde verblijfsregels en verblijfsdocumenten als EU-burgers
• Derdelanders
Onderdanen van landen buiten EU/EER/Zwitserland
Strengere verblijfsvoorwaarden
Toekomst (regeerakkoord 2025–2029): Voor een vast verblijfsrecht:
▪ slagen voor taal- en inburgeringstest
▪ kunnen instaan voor eigen levensonderhoud
▪ geen beroep doen op sociale bijstand
Het hebben van een bepaald verblijfsstatuut is geen statisch gegeven. Er is een grote “mobiliteit”
op dat vlak:
• Vreemdelingen kunnen eerst voor een kort verblijf binnenkomen, daarna een langer
verblijf krijgen (bv. via asiel of gezinshereniging) en uiteindelijk een vast verblijfsrecht
verkrijgen (bv. erkend vluchteling of gevestigde vreemdeling).
• Vreemdelingen die een procedure (bv. asiel) zijn gestart, kunnen tijdens of na die
procedure een andere starten (bv. gezinshereniging, regularisatie…).
Enkel de meest voorkomende statuten en procedures worden in deze cursus behandeld.
• Andere statuten → zie www.vreemdelingenrecht.be
3.2. kort verblijf
• Duur: maximaal 3 maanden binnen een periode van 6 maanden
• Voor wie: toeristen, zakenlui, zieken (medisch kort verblijf voor behandelingen die niet in
eigen land kunnen), schouwspelartiesten, beroepssporters, journalisten
3.2.1. (principiële) visumplicht
Een vreemdeling heeft vooraf toestemming nodig om België binnen te komen.
• Toestemming: wordt gegeven via een visum (sticker in paspoort of ander reisdocument).
• Aanvraag: bij Belgische diplomatieke of consulaire post in het thuisland
, • Vermeldt: geldigheidsduur en toegestane verblijfsperiode
→ Kort verblijf: visum type C
!! Uitzonderingen:
• Veel staten zijn visumvrij → paspoort of ID volstaat
• Unieburgers hebben geen visumplicht; bewijs van EU-burgerschap is voldoende
Een visum kan geweigerd worden bij vals document, onduidelijk verblijf, onvoldoende middelen,
of bedreiging van orde, veiligheid, gezondheid of internationale relaties.
3.2.2. Andere binnenkomstvoorwaarde
Zelfs met visum, paspoort of ID is toegang tot België niet zeker; aan de grens worden nog andere
binnenkomstvoorwaarden gecontroleerd.
• Doel en omstandigheden van het verblijf kunnen aantonen
• Eventueel vervoersbewijs (heen en terug) voorleggen
• Voldoende bestaansmiddelen tonen
Vb. via een verbintenis tot tenlasteneming
= Een document waarin iemand, de garant genoemd (Belg of vreemdeling met
vast verblijfsrecht), die over voldoende bestaansmiddelen beschikt, er zich toe
verbindt om (gedurende 2 jaar) de kosten van gezondheidszorgen, verblijf en
repatriëring van de vreemdeling te zijnen laste te nemen.
→ Deze voorwaarden gelden niet voor Unieburgers.
Voor zowel Unieburgers als derdelanders geldt dat ze geen gevaar mogen vormen voor openbare
orde, nationale veiligheid, internationale betrekkingen of volksgezondheid.
3.2.3. Administratieve verplichtingen na binnenkomst
Kort verblijf in hotel, camping, jeugdherberg, ziekenhuis of tijdens aanhouding/internering →
geen administratieve verplichtingen.
Uitzonderingen op visumplicht:
• Visumplichtigen zonder visum: tijdelijk binnen bij doorreis
• Groepsreizen: toegang met collectief paspoort/naamlijst
• Luchthaventransit: geen visum als vliegveld niet wordt verlaten
• Nieuwe EU-lidstaten (vanaf 01.05.2004): overgangsmaatregelen
Bij verblijf bij familie of kennissen moet men zich inschrijven bij de gemeente:
• Derdelanders: ontvangen aankomstverklaring
• Unieburgers: ontvangen verklaring van aanwezigheid
In de praktijk melden velen zich niet aan, meestal uit onwetendheid.
3.3. Arbeidsmigranten
= vreemdelingen die naar België komen specifiek om te werken.
, • Niet te verwarren met anderen die werken, maar uit andere redenen naar België komen
(bv. gezinshereniging, bescherming als vluchteling)
Na WO II: massale instroom van buitenlandse arbeidskrachten
→ Vanaf jaren ’70: arbeidsmigratiestop
• Arbeidsmigratie enkel nog voor gespecialiseerde arbeidskrachten die niet beschikbaar
zijn op de Belgische arbeidsmarkt
• Uitzonderingen zijn mogelijk
3.3.1. Voorwaarden vóór binnenkomst
Als werknemer…
→ Wie meer dan 3 maanden in België als werknemer wil werken, kan dat in principe alleen onder
bepaalde voorwaarden.
• Indien hij vooraf een werkgever en arbeidsovereenkomst heeft, met loon minstens het
gemiddelde maandelijkse minimuminkomen; de werkgever vraagt dan de benodigde
vergunning aan.
• Indien een arbeidsmarktonderzoek aangeeft dat er geen geschikte Belgische of
Europese arbeidskracht beschikbaar is.
voor knelpuntberoepen wordt dit automatisch aangenomen.
Volgens het regeerakkoord 2025-2029 wordt arbeidsmigratie enkel nog toegestaan met landen
die meewerken aan terugkeer bij illegale migratie.
De vergunningsaanvraag passeert langs twee instanties:
• de Gewestelijke overheid van het Gewest waar de kandidaat-arbeidsmigrant wil werken:
die oordeelt of het toegelaten is om in het betreffende gewest te werken
• de DVZ: die oordeelt of het toegelaten is om in België te VERBLIJVEN
Bij goedkeuring door beide instanties ontvangt de arbeidsmigrant een gecombineerde
vergunning / single permit (bijlage 46), geldig als werk- én verblijfsvergunning.
• Met deze bijlage meldt hij zich bij de Belgische ambassade voor een visum D (lang
verblijf) om naar België te reizen.
• In sommige gevallen kan de vergunning ook in België worden aangevraagd, bv. bij ander
wettig verblijf.
Als zelfstandige…
→ Vanuit het buitenland:
• Vreemdeling vraagt een beroepskaart aan
• Gewestelijke overheid onderzoekt:
Voldoet de kandidaat aan beroepseisen (diploma, ervaring…)
Brengt de activiteit een economische, culturele of sportieve meerwaarde voor
België?
