BLOK I, FUNCTIES EN VESTIGING VAN AANSPRAKELIJKHEID
Inleiding aansprakelijkheidsrecht
In welke gevallen en in welke mate moet schade verplaatst/betaald worden van de benadeeld naar
degene die de schade heeft veroorzaakt. Het uitgangspunt is dat iedereen zij eigen schade draagt en
iedereen vergoedt de schade die hij aan een ander toebrengt.
Grondslagen van de aansprakelijkheid
- Schuldleer: je slaat iemand met een knuppel. Je bent aansprakelijk als je schuldig bent aan
het veroorzaken van bepaalde schade.
- Risicoleer: als je kind onder de 12 iemand zijn ruit in slaat, je hebt het zelf dus niet gedaan,
maar omdat jouw kind dat doet komt dit toch voor jouw rekening. Risicoaansprakelijkheid. Je
bent zelf niet schuldig maar de schade komt wel voor jouw risico.
- Profijtleer: werkgever verdient aam de werknemer, maar als er dan iets misgaat dan draagt
de werkgever daar de lasten van. Degene die ergens profijt van heeft moet daar ook de
lasten van dragen.
De doelen van aansprakelijkheidsrecht
- Compensatie, je auto is kapot dat moet hersteld worden. De schade wordt uitgedrukt in
geld. Ook bijvoorbeeld als je je arm breekt dat kan niet gefixt worden dus daarom krijg je een
schadevergoeding.
Corrigerende rechtvaardigheid De dader moet het onrecht herstellen, dat de auto weer
gefixt wordt. De benadeelde wordt teruggebracht in de situatie zonder de schade. HR Baby
Kelly is geen voorbeeld van corrigerende rechtvaardigheid (geen balans mogelijk tussen
onrecht en herstel, het geld brengt de ouders niet in de situatie dat Kelly er niet zou zijn).
Verdelende rechtvaardigheid Verdelen van kansen en risico’s op grond van een
rechtvaardige maatstaf, het is rechtsvaardiger dat de werkgever, die meer verdient aan de
werknemer, de schade aan de werknemer hersteld. Ongeacht dat de werkgever zelf niet de
schade heeft toegedicht.
- Genoegdoening, erkenning en boetedoening. Schade wordt vergoed door o.a.
schadeloosstelling, bevredig geschokte rechtsgevoel, erkenning en excuus. Bijvoorbeeld bij
smaad, er gaat een roddel waardoor je een opdracht mist. Er moet door de dader een
officieel excuus naar buiten gebracht hebben. Bijv. HR Baby Kelly, HR Jeffrey is de
ondergrens, er moet ook een financieel belang zijn niet enkel een emotioneel.
Schadeloosstelling je hebt zelf geen schade meer omdat deze wordt vergoed.
- Preventie, gedragsbeïnvloeding, voorkomen van onrechtmatig gedrag. Als auto ben je altijd
aansprakelijk voor het aanrijden van een fietser. Dus je remt dan maar gewoon voor een
fietser omdat je weet dat je anders de lul bent ondanks dat je voorrang hebt. Mensen gaan
zich netter gedragen omdat ze anders weten aansprakelijk gesteld te worden. Empirische
vragen zijn dan werkt dit eigenlijk wel? Leidt de dreiging van aansprakelijkheid wel tot
verandering of leidt het tot defensief gedrag (chilling effect/afschrikking)?
- Kostendeling, mogelijkheid om (via de verzekering) de kosten van aansprakelijkheid te
spreiden over een groter geheel. Je kunt je laten verzekeren tegen ontvoeren, als dit dan
gebeurt dan wordt aan iemand een bepaald geldbedrag uitgekeerd.
- Vergelding (niet in NL), in sommige landen heb je dit, eigenlijk veel hogere boete bedragen/
schadevergoeding moeten betalen om af te schrikken. In Nederland is dat niet, hier krijg je
enkel de vergoedende schade van de auto die kapot is, om de schade te herstellen. Niet
meer dan dat. Nederland kent geen strafrechtelijke functie in het aansprakelijkheidsrecht.
Bijv. je schade is 10k maar je krijgt 100k vergoed, in Amerika is dit om te straffen (punitive
damages). Dit is in strijd met de corrigerende rechtvaardigheid. Het bedrag dat opgelegd is, is
dan niet meer in balans met het geld dat nodig is om de schade te herstellen.
1
, Preventieve aansprakelijkheid wordt hiermee bevorderd omdat je er wel twee keer over
nadenkt. In NL wordt schade dus hersteld met het passende geldbedrag, niet meer en niet
minder.
Collectieve acties
Wordt steeds populairder. Art. 3:305a BW maakt het mogelijk om collectief schade te verhalen via
een stichting of vereniging. Dit zijn vaak samengevoegde privaatrechtelijke belangen (Bijv. zaak tegen
Odido of Tiktok). Door de vorderingen te bundelen is er meer slagkracht. Dit gaat vaak niet alleen
over financieel belang, maar ook over materiele publieke belangen (verslaving van Tiktok of
privacygegevens).
Bijvoorbeeld alle vrouwen die last hebben gehad van lekkende borstimplantaten bundelen zich
samen in de claims om een procedure te doorlopen. Ook bijvoorbeeld bij de Odido data lek, je kan je
aanmelden bij de stichting. Om met zijn alle een claim te gooien. Er is wel kritiek op omdat de rechter
niet over politiek beladen onderwerpen zou mogen beslissen (milieu, zoals bij HR Urgenda en Hof
Shell/Milieudefensie)
Onrechtmatige daad op grond van artikel 6:162 BW
Voorwaarden voor aansprakelijkheid o.g.v. art. 6:162 BW (vestigingsfase)
- Gedraging, als er sprake is van een actief doen/handelen of nalaten, niet handelen waar dat
wel moest. Het slaan met een knuppel tegen een raam of het weigeren om maatregelen te
nemen om iemand te redden van verdrinken.
- Onrechtmatigheid, is voldaan als er sprake is van een van de gronden van artikel 6:162 lid 2
BW:
1. Inbreuk op subjectief recht
. Absolute vermogensrechten o.a. eigendomsrecht, auteursrecht, merkenrechten.
. Persoonlijkheidsrechten o.a. huisrecht, privacy, levenssfeer, lichamelijke integriteit.
2. Strijd met een wettelijke plicht, ik rijd met mijn scooter op de stoep, in de wet staat
dat dat niet mag. Ik rij iemand aan op de stoep. Ik sla iemand in zijn gezicht, dat mag
niet volgens de wet van mishandeling. Het gaat dus om een gedraging waarbij een
wettelijke plicht is geschonden. De dader zal moeten bewijzen dat er geen
aansprakelijkheid is door een rechtvaardigheidsgrond zoals noodweer. Er moet
hierbij rekening gehouden worden met het relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW), de
norm moet strekken tot de bescherming van het getroffen belang.
3. Strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer
betaamt, iemand schendt maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en
zorgvuldig gedrag. Bijvoorbeeld als je hebt gedweild in een café, dan zet je normaal
gezien een bordje neer van uitglij gevaar, dat is een omschreven regels in het
maatschappelijk verkeer. Alle concrete omstandigheden van het geval moeten
worden getoetst, er zijn een aantal gevaltypen:
i) Gevaarzetting, HR Kelderluik en HR Taxxusstruik.
ii) Gevaarzetting, meer specifiek bij sport en spel HR Tennisspel.
iii) Gevaarzetting, meer specifiek bij terreinbeheer HR Jetblast.
iv) Gevaarzetting, meer specifiek bij ongelukken in en om het huis (huis-
tuin-en-keukensituaties). Het gaat meestal om mindere oplettendheid of
gewoon pech. Hier geldt terughoudende aansprakelijkheid. De burger
moet zich gewoon kunnen gedragen zonder voor alles bang te zijn in zijn
eigen huis.
v) Gevaarzetting, nalaten. Het niet ingrijpend kan gevolgen hebben. Wordt
niet snel aangenomen, er moet vaak een bijzondere omstandigheid
bijkomen. Het is in beginsel alleen onrechtmatig als de waarnemer
bewust is van het gevaar en tot hem is doorgedrongen. Bijvoorbeeld dat
2
, je je bewust bent van het gevaar, dat je ernaar kijkt. Bijvoorbeeld je zit
een blinde persoon richting een afgrond lopen. Je bent je er dan bewust
van dat dat gevaarlijk is.
vi) Optimale voorzorg en toch onrechtmatig handelen, bij risicovolle
projecten HR Afzinkkelder
vii) Hinder (art. 5:37 BW), wanneer hinder/overlast onrechtmatig wordt
hangt af van de omstandigheden van het geval en rekening moet worden
gehouden met specifieke plaatselijke omstandigheden, wie er eerst zat,
het algemeen belang, het aantrekken van de belangen van de
schadelijder en de betekenis van een vergunning (geen vrijbrief om
onrechtmatig te hinderen!).
viii) Andere gevaltypen dan gevaarzetting, verkeersongevallen, aantasting
van eer en goede naam, staking, uitlokken tot wanprestatie, oneerlijke
concurrentie en beroepsaansprakelijkheid (bijv. artsen).
ix) Opkomende gevaltypen, (1) leven en gezondheid (HR Urgenda)
(2) privacy (bijv. TikTok-zaak)
(3) andere aantasting in de persoon (bijv. geestelijk letsel, inbreuk
zelfbeschikkingsrecht, achterwege blijven van bescherming tegen
bedreiging en inbreuk op bewegingsvrijheid)
Voor alle onrechtmatigheidsgronden geldt dat je voor de conclusie eerst moet toetsen of er een
rechtvaardigingsgrond is. Deze zou zorgen dat de onrechtmatige daad gerechtvaardigd wordt, en er
dus geen kans op schadevergoeding meer is. Denk aan overmacht, noodweer, uitvoering wettelijk
voorschrift en toestemming van het slachtoffer. Schrijf op het tentamen gewoon: ‘’Uit de casus is
niet gebleken van een rechtvaardigingsgrond, dus er is sprake van onrechtmatigheid.
- Toerekenbaarheid, kan de OD toegerekend worden aan de dader? (artikel 6:162 lid 3 BW)
Op twee gronden:
1. Schuld, vermijdbaar is verwijtbaar. Wordt beoordeeld aan de hand van persoonlijke
omstandigheden kennis, kunde en ervaring HR Meppelse Ree
2. Risico, kan op twee gronden:
a. De wet, soms regelt de wet dat toerekening kan plaatsvinden ondanks het ontbreken
van schuld in de zin van persoonlijke verwijtbaarheid. Zoals je kind onder de 12.
b. In het verkeer geldende opvattingen, indien persoonlijke verwijtbaarheid ontbreekt
maar aansprakelijkheid in verband met een redelijke risicoverdeling gewenst is.
Toets hierbij of er sprake is van en schulduitsluitingsgrond. ‘’Uit de casus is niet gebleken dat er
sprake is van een schulduitsluitingsgrond, er is dus sprake van toerekenbaarheid’’
- Causaal verband, ‘’dientengevolge’’ in art. 6:162 BW tussen de gedraging en de schade.
a. In de vestigingsfase is dit conditio sine qua non, de gevolgen zouden niet ingetreden zijn
zonder de gedraging. Als ik piet niet had geslagen had hij nu ook geen gebroken neus. De
gedraging is een voorwaarde zonder welke de schade niet zou zijn ingetreden.
b. Bij de omvangsfase is het de leer van de redelijke toerekening welke schadeposten
kunnen wel en welke kunnen niet worden toegerekend.
Vaak is causaal verband bewijzen geen probleem, behalve bij:
- Meervoudige causaliteit
- Proportionele aansprakelijkheid
- Verlies van kans
- Groepsaansprakelijkheid
3
Inleiding aansprakelijkheidsrecht
In welke gevallen en in welke mate moet schade verplaatst/betaald worden van de benadeeld naar
degene die de schade heeft veroorzaakt. Het uitgangspunt is dat iedereen zij eigen schade draagt en
iedereen vergoedt de schade die hij aan een ander toebrengt.
Grondslagen van de aansprakelijkheid
- Schuldleer: je slaat iemand met een knuppel. Je bent aansprakelijk als je schuldig bent aan
het veroorzaken van bepaalde schade.
- Risicoleer: als je kind onder de 12 iemand zijn ruit in slaat, je hebt het zelf dus niet gedaan,
maar omdat jouw kind dat doet komt dit toch voor jouw rekening. Risicoaansprakelijkheid. Je
bent zelf niet schuldig maar de schade komt wel voor jouw risico.
- Profijtleer: werkgever verdient aam de werknemer, maar als er dan iets misgaat dan draagt
de werkgever daar de lasten van. Degene die ergens profijt van heeft moet daar ook de
lasten van dragen.
De doelen van aansprakelijkheidsrecht
- Compensatie, je auto is kapot dat moet hersteld worden. De schade wordt uitgedrukt in
geld. Ook bijvoorbeeld als je je arm breekt dat kan niet gefixt worden dus daarom krijg je een
schadevergoeding.
Corrigerende rechtvaardigheid De dader moet het onrecht herstellen, dat de auto weer
gefixt wordt. De benadeelde wordt teruggebracht in de situatie zonder de schade. HR Baby
Kelly is geen voorbeeld van corrigerende rechtvaardigheid (geen balans mogelijk tussen
onrecht en herstel, het geld brengt de ouders niet in de situatie dat Kelly er niet zou zijn).
Verdelende rechtvaardigheid Verdelen van kansen en risico’s op grond van een
rechtvaardige maatstaf, het is rechtsvaardiger dat de werkgever, die meer verdient aan de
werknemer, de schade aan de werknemer hersteld. Ongeacht dat de werkgever zelf niet de
schade heeft toegedicht.
- Genoegdoening, erkenning en boetedoening. Schade wordt vergoed door o.a.
schadeloosstelling, bevredig geschokte rechtsgevoel, erkenning en excuus. Bijvoorbeeld bij
smaad, er gaat een roddel waardoor je een opdracht mist. Er moet door de dader een
officieel excuus naar buiten gebracht hebben. Bijv. HR Baby Kelly, HR Jeffrey is de
ondergrens, er moet ook een financieel belang zijn niet enkel een emotioneel.
Schadeloosstelling je hebt zelf geen schade meer omdat deze wordt vergoed.
- Preventie, gedragsbeïnvloeding, voorkomen van onrechtmatig gedrag. Als auto ben je altijd
aansprakelijk voor het aanrijden van een fietser. Dus je remt dan maar gewoon voor een
fietser omdat je weet dat je anders de lul bent ondanks dat je voorrang hebt. Mensen gaan
zich netter gedragen omdat ze anders weten aansprakelijk gesteld te worden. Empirische
vragen zijn dan werkt dit eigenlijk wel? Leidt de dreiging van aansprakelijkheid wel tot
verandering of leidt het tot defensief gedrag (chilling effect/afschrikking)?
- Kostendeling, mogelijkheid om (via de verzekering) de kosten van aansprakelijkheid te
spreiden over een groter geheel. Je kunt je laten verzekeren tegen ontvoeren, als dit dan
gebeurt dan wordt aan iemand een bepaald geldbedrag uitgekeerd.
- Vergelding (niet in NL), in sommige landen heb je dit, eigenlijk veel hogere boete bedragen/
schadevergoeding moeten betalen om af te schrikken. In Nederland is dat niet, hier krijg je
enkel de vergoedende schade van de auto die kapot is, om de schade te herstellen. Niet
meer dan dat. Nederland kent geen strafrechtelijke functie in het aansprakelijkheidsrecht.
Bijv. je schade is 10k maar je krijgt 100k vergoed, in Amerika is dit om te straffen (punitive
damages). Dit is in strijd met de corrigerende rechtvaardigheid. Het bedrag dat opgelegd is, is
dan niet meer in balans met het geld dat nodig is om de schade te herstellen.
1
, Preventieve aansprakelijkheid wordt hiermee bevorderd omdat je er wel twee keer over
nadenkt. In NL wordt schade dus hersteld met het passende geldbedrag, niet meer en niet
minder.
Collectieve acties
Wordt steeds populairder. Art. 3:305a BW maakt het mogelijk om collectief schade te verhalen via
een stichting of vereniging. Dit zijn vaak samengevoegde privaatrechtelijke belangen (Bijv. zaak tegen
Odido of Tiktok). Door de vorderingen te bundelen is er meer slagkracht. Dit gaat vaak niet alleen
over financieel belang, maar ook over materiele publieke belangen (verslaving van Tiktok of
privacygegevens).
Bijvoorbeeld alle vrouwen die last hebben gehad van lekkende borstimplantaten bundelen zich
samen in de claims om een procedure te doorlopen. Ook bijvoorbeeld bij de Odido data lek, je kan je
aanmelden bij de stichting. Om met zijn alle een claim te gooien. Er is wel kritiek op omdat de rechter
niet over politiek beladen onderwerpen zou mogen beslissen (milieu, zoals bij HR Urgenda en Hof
Shell/Milieudefensie)
Onrechtmatige daad op grond van artikel 6:162 BW
Voorwaarden voor aansprakelijkheid o.g.v. art. 6:162 BW (vestigingsfase)
- Gedraging, als er sprake is van een actief doen/handelen of nalaten, niet handelen waar dat
wel moest. Het slaan met een knuppel tegen een raam of het weigeren om maatregelen te
nemen om iemand te redden van verdrinken.
- Onrechtmatigheid, is voldaan als er sprake is van een van de gronden van artikel 6:162 lid 2
BW:
1. Inbreuk op subjectief recht
. Absolute vermogensrechten o.a. eigendomsrecht, auteursrecht, merkenrechten.
. Persoonlijkheidsrechten o.a. huisrecht, privacy, levenssfeer, lichamelijke integriteit.
2. Strijd met een wettelijke plicht, ik rijd met mijn scooter op de stoep, in de wet staat
dat dat niet mag. Ik rij iemand aan op de stoep. Ik sla iemand in zijn gezicht, dat mag
niet volgens de wet van mishandeling. Het gaat dus om een gedraging waarbij een
wettelijke plicht is geschonden. De dader zal moeten bewijzen dat er geen
aansprakelijkheid is door een rechtvaardigheidsgrond zoals noodweer. Er moet
hierbij rekening gehouden worden met het relativiteitsvereiste (art. 6:163 BW), de
norm moet strekken tot de bescherming van het getroffen belang.
3. Strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer
betaamt, iemand schendt maatschappelijk aanvaarde normen over behoorlijk en
zorgvuldig gedrag. Bijvoorbeeld als je hebt gedweild in een café, dan zet je normaal
gezien een bordje neer van uitglij gevaar, dat is een omschreven regels in het
maatschappelijk verkeer. Alle concrete omstandigheden van het geval moeten
worden getoetst, er zijn een aantal gevaltypen:
i) Gevaarzetting, HR Kelderluik en HR Taxxusstruik.
ii) Gevaarzetting, meer specifiek bij sport en spel HR Tennisspel.
iii) Gevaarzetting, meer specifiek bij terreinbeheer HR Jetblast.
iv) Gevaarzetting, meer specifiek bij ongelukken in en om het huis (huis-
tuin-en-keukensituaties). Het gaat meestal om mindere oplettendheid of
gewoon pech. Hier geldt terughoudende aansprakelijkheid. De burger
moet zich gewoon kunnen gedragen zonder voor alles bang te zijn in zijn
eigen huis.
v) Gevaarzetting, nalaten. Het niet ingrijpend kan gevolgen hebben. Wordt
niet snel aangenomen, er moet vaak een bijzondere omstandigheid
bijkomen. Het is in beginsel alleen onrechtmatig als de waarnemer
bewust is van het gevaar en tot hem is doorgedrongen. Bijvoorbeeld dat
2
, je je bewust bent van het gevaar, dat je ernaar kijkt. Bijvoorbeeld je zit
een blinde persoon richting een afgrond lopen. Je bent je er dan bewust
van dat dat gevaarlijk is.
vi) Optimale voorzorg en toch onrechtmatig handelen, bij risicovolle
projecten HR Afzinkkelder
vii) Hinder (art. 5:37 BW), wanneer hinder/overlast onrechtmatig wordt
hangt af van de omstandigheden van het geval en rekening moet worden
gehouden met specifieke plaatselijke omstandigheden, wie er eerst zat,
het algemeen belang, het aantrekken van de belangen van de
schadelijder en de betekenis van een vergunning (geen vrijbrief om
onrechtmatig te hinderen!).
viii) Andere gevaltypen dan gevaarzetting, verkeersongevallen, aantasting
van eer en goede naam, staking, uitlokken tot wanprestatie, oneerlijke
concurrentie en beroepsaansprakelijkheid (bijv. artsen).
ix) Opkomende gevaltypen, (1) leven en gezondheid (HR Urgenda)
(2) privacy (bijv. TikTok-zaak)
(3) andere aantasting in de persoon (bijv. geestelijk letsel, inbreuk
zelfbeschikkingsrecht, achterwege blijven van bescherming tegen
bedreiging en inbreuk op bewegingsvrijheid)
Voor alle onrechtmatigheidsgronden geldt dat je voor de conclusie eerst moet toetsen of er een
rechtvaardigingsgrond is. Deze zou zorgen dat de onrechtmatige daad gerechtvaardigd wordt, en er
dus geen kans op schadevergoeding meer is. Denk aan overmacht, noodweer, uitvoering wettelijk
voorschrift en toestemming van het slachtoffer. Schrijf op het tentamen gewoon: ‘’Uit de casus is
niet gebleken van een rechtvaardigingsgrond, dus er is sprake van onrechtmatigheid.
- Toerekenbaarheid, kan de OD toegerekend worden aan de dader? (artikel 6:162 lid 3 BW)
Op twee gronden:
1. Schuld, vermijdbaar is verwijtbaar. Wordt beoordeeld aan de hand van persoonlijke
omstandigheden kennis, kunde en ervaring HR Meppelse Ree
2. Risico, kan op twee gronden:
a. De wet, soms regelt de wet dat toerekening kan plaatsvinden ondanks het ontbreken
van schuld in de zin van persoonlijke verwijtbaarheid. Zoals je kind onder de 12.
b. In het verkeer geldende opvattingen, indien persoonlijke verwijtbaarheid ontbreekt
maar aansprakelijkheid in verband met een redelijke risicoverdeling gewenst is.
Toets hierbij of er sprake is van en schulduitsluitingsgrond. ‘’Uit de casus is niet gebleken dat er
sprake is van een schulduitsluitingsgrond, er is dus sprake van toerekenbaarheid’’
- Causaal verband, ‘’dientengevolge’’ in art. 6:162 BW tussen de gedraging en de schade.
a. In de vestigingsfase is dit conditio sine qua non, de gevolgen zouden niet ingetreden zijn
zonder de gedraging. Als ik piet niet had geslagen had hij nu ook geen gebroken neus. De
gedraging is een voorwaarde zonder welke de schade niet zou zijn ingetreden.
b. Bij de omvangsfase is het de leer van de redelijke toerekening welke schadeposten
kunnen wel en welke kunnen niet worden toegerekend.
Vaak is causaal verband bewijzen geen probleem, behalve bij:
- Meervoudige causaliteit
- Proportionele aansprakelijkheid
- Verlies van kans
- Groepsaansprakelijkheid
3
