Mens en ruimte
Inhoud
1 ANTROPOLOGIE (les 1) .........................................................................................................3
1.1 Geschiedenis.................................................................................................................3
1.2 Subdisciplines ...............................................................................................................4
1.2.1 Sociale en culturele antropologie .............................................................................4
1.2.2 Archeologie .............................................................................................................5
1.2.3 Biologische antropologie .........................................................................................5
1.2.4 Linguistische antropologie .......................................................................................5
1.3 Toegepaste antropologie ................................................................................................5
1.3.1 Toegepaste antropologie in (interieur)architectuur ....................................................5
1.4 Antropologische Perspectieven ......................................................................................6
1.4.1 Holisme ..................................................................................................................6
1.4.2 Cultureel relativisme ...............................................................................................6
1.4.3 Vergelijking..............................................................................................................6
1.4.4 Veldwerk .................................................................................................................7
1.4.5 Wetenschappelijk / humanistische aanpak ..............................................................7
2 ARCHITECTUUR / ANTROPOLOGIE (les 2) ..............................................................................8
2.1 Rol van Antropologie in Architectuur ...............................................................................8
2.1.1 Antropologie van architectuur ..................................................................................8
2.2 Oorsprong ...............................................................................................................9
2.2.1 “primitieve hut” .......................................................................................................9
2.3 Architecturale vorm als reflectie van… ............................................................................9
2.4 “Terug naar huis”............................................................................................................9
2.4.1 Globalisering...........................................................................................................9
3 DESIGN ANTHROPOLOGY (ontwerpantropologie) ................................................................ 10
3.1 Wederzijdse meerwaarde Architectuur / Antropologie ................................................... 10
3.2 Complementaire perspectieven ................................................................................... 11
3.3 Uitdagingen ................................................................................................................. 11
3.4 Ervaring van (interieur)architectuur ............................................................................... 11
4 (MULTI-)SENSORIALITEIT / ZINTUIGLIJKHEID (les 3) .............................................................. 12
4.1 Menselijke Ervaring (Human experience)........................................................................... 12
4.2 Embodiment ................................................................................................................ 12
4.3 Waarneming a.d.h.v. zintuigen ...................................................................................... 12
1
,Mens en ruimte
4.3.1 Visuele bias .......................................................................................................... 13
4.3.2 Geluid ................................................................................................................... 13
4.3.3 Geur ..................................................................................................................... 13
4.3.4 Haptiek en kinestesia ............................................................................................ 13
4.4 Multi-sensoriële ervaring .............................................................................................. 14
4.4.1 Sensory Anthropology ........................................................................................... 14
4.4.2 Ontwerpen vanuit Multi-sensoriële ervaring ........................................................... 14
4.4.3 Ontwerpen voor een Multi-sensoriële ervaring ........................................................ 14
4.4.4 Ontwerpen vanuit lichaam / zintuigen .................................................................... 14
4.4.5 Haptische ontwerptools ........................................................................................ 14
5 AFFORDANCE (les 4)........................................................................................................... 15
5.1 Affordance als concept ................................................................................................ 15
5.1.1 James Gibson (1968), psycholoog .......................................................................... 15
5.2 Betekenis van Affordance voor Antropologie ................................................................. 15
5.2.1 Multi-stabiliteit ...................................................................................................... 16
5.3 Affordance en de gebouwde omgeving .......................................................................... 16
5.3.1 Perspectieven op affordance in de gebouwde omgeving.......................................... 17
5.4 Ondersteunende architectuur ...................................................................................... 18
5 BETEKENISGEVING (les 5) ................................................................................................... 19
5.1 Betekenisgeving? ......................................................................................................... 19
5.1.1 Metaforen ............................................................................................................. 19
5.2 Betekenisgeving in antropologie.................................................................................... 20
5.2.1 Clifford Geertz (antropoloog) ................................................................................. 20
5.3.1 Discours binnen architectuurtheorie ...................................................................... 21
5.4 Architectures of belonging (cases) ................................................................................ 22
5.4.1 Case 1: Kasena, noord Ghana ................................................................................ 22
5.4.2 Case 2: Atmosfeer en duisternis ............................................................................ 23
5.4.3 Case 3: Architectuur als weerspiegeling van zorgvisie ............................................ 23
5.4.4 Case 4: Architectuur als weerspiegeling van zorgmodel .......................................... 24
5.5 Ervaring van (interieur)architectuur ............................................................................... 24
5.6 Ondersteunende architectuur ...................................................................................... 24
2
,Mens en ruimte
1 ANTROPOLOGIE (les 1)
= studie van de mens”
✓ anthropos = mens
✓ logos = studie
Het vak bestudeert alles wat mensen menselijk maakt, zoals:
- cultuur en samenlevingen
- taal
- menselijke evolutie en biologie
- materiële overblijfselen uit het verleden
1.1 Geschiedenis
1400’s-1700’s Europees kolonialisme
→ Etnocentrisch!
= overtuigd van superioriteit van eigen cultuur + wereld bekijken vanuit eigen
cultuur
18de eeuw Verlichting
Opkomst wetenschap, rationaliteit:
- James Locke (1632-1704): individuen > maatschappij Charles Darwin
(1809-1882): “The origin of species”
- Henry Morgan (1818-1881): ‘vooruitgang’ van maatschappijen:
‘wilden-barbaren-beschaving’
Niet louter beschrijving ook analyse
= antropologie!
Wetenschappelijk denken legt de basis voor wat antropologie is
Theorieën, concepten aan gekoppeld
Leer, studie komt aan bod → nieuwe discipline
20 eeuw
ste
etnocentrisme
Participerende observatie
Grondlegger (startfiguur moderne anthropologie): Bronislaw Malinowski
(1884-1942) - Trobian Islands
>>> Cultuurrelativisme: culturen verschillen maar ene is niet beter dan
andere
Franz Boas (1858-1942), grondlegger van hedendaagse antropologie
Nieuwe inzichten in hoe mensen samenleven, waarom bepaalde dingen
gebeuren zoals ze gebeuren…
Aanwezig zijn op plek, meeleven, ervaren van mensen, samenleven
3
, Mens en ruimte
1.2 Subdisciplines
Archeologie het materiële verleden
(voorwerpen, gebouwen, resten)
om vroegere samenlevingen te
begrijpen.
Culturele hoe mensen samenleven, culturele
antropologie verschillen en gelijkenissen.
Biologische menselijke oorsprong, evolutie en
antropologie biologische variatie.
Linguïstische taal en de relatie tussen taal,
antropologie cultuur en denken (ontwikkelen
van cultuur)
➔ Toegepaste antropologie: past antropologische kennis toe om praktische problemen op te
lossen (bv. gezondheidszorg, architectuur, beleid)
1.2.1 Sociale en culturele antropologie
Gelijkenissen en verschillen tussen samenlevingen en culturele groepen
- Universeel VS cultuurspecifiek?
- Menselijke diversiteit >< gelijkenissen
➔ In oorsprong: culturen buiten de eigen
Bestudeert alle aspecten van cultuur !!
= Observeerbare eigenschappen (voedsel, kleding, religie, taal, tradities, kunst, muziek…)
= Groepseigenschappen die onze percepties, gedrag en relaties vormgeven
= Zichtbaar in materiële objecten, overtuigingen en dagelijkse gebruiken
“Culture is a set of beliefs, practices, and symbols that are learned and shared. Together, they form an
all-encompassing, integrated whole that binds people together and shapes their worldview and
lifeways.”
▪ Overtuigingen (beliefs) = gedeeld waardenkader, normen, filosofie, wereldvisie, kennis…
▪ Handelingen (practices) = gedrag en acties ingegeven door overtuigingen (zonder
natuurlijk verband)
➔ Impact op betekenis van symbolen
Gedeelde cultuur ≠ elke individu gedraagt en denkt hetzelfde
niet geboren met een cultuur
*Enculturation = aangeleerd om deel uit te maken van een groep (via instructies, observeren en
imiteren)
4
Inhoud
1 ANTROPOLOGIE (les 1) .........................................................................................................3
1.1 Geschiedenis.................................................................................................................3
1.2 Subdisciplines ...............................................................................................................4
1.2.1 Sociale en culturele antropologie .............................................................................4
1.2.2 Archeologie .............................................................................................................5
1.2.3 Biologische antropologie .........................................................................................5
1.2.4 Linguistische antropologie .......................................................................................5
1.3 Toegepaste antropologie ................................................................................................5
1.3.1 Toegepaste antropologie in (interieur)architectuur ....................................................5
1.4 Antropologische Perspectieven ......................................................................................6
1.4.1 Holisme ..................................................................................................................6
1.4.2 Cultureel relativisme ...............................................................................................6
1.4.3 Vergelijking..............................................................................................................6
1.4.4 Veldwerk .................................................................................................................7
1.4.5 Wetenschappelijk / humanistische aanpak ..............................................................7
2 ARCHITECTUUR / ANTROPOLOGIE (les 2) ..............................................................................8
2.1 Rol van Antropologie in Architectuur ...............................................................................8
2.1.1 Antropologie van architectuur ..................................................................................8
2.2 Oorsprong ...............................................................................................................9
2.2.1 “primitieve hut” .......................................................................................................9
2.3 Architecturale vorm als reflectie van… ............................................................................9
2.4 “Terug naar huis”............................................................................................................9
2.4.1 Globalisering...........................................................................................................9
3 DESIGN ANTHROPOLOGY (ontwerpantropologie) ................................................................ 10
3.1 Wederzijdse meerwaarde Architectuur / Antropologie ................................................... 10
3.2 Complementaire perspectieven ................................................................................... 11
3.3 Uitdagingen ................................................................................................................. 11
3.4 Ervaring van (interieur)architectuur ............................................................................... 11
4 (MULTI-)SENSORIALITEIT / ZINTUIGLIJKHEID (les 3) .............................................................. 12
4.1 Menselijke Ervaring (Human experience)........................................................................... 12
4.2 Embodiment ................................................................................................................ 12
4.3 Waarneming a.d.h.v. zintuigen ...................................................................................... 12
1
,Mens en ruimte
4.3.1 Visuele bias .......................................................................................................... 13
4.3.2 Geluid ................................................................................................................... 13
4.3.3 Geur ..................................................................................................................... 13
4.3.4 Haptiek en kinestesia ............................................................................................ 13
4.4 Multi-sensoriële ervaring .............................................................................................. 14
4.4.1 Sensory Anthropology ........................................................................................... 14
4.4.2 Ontwerpen vanuit Multi-sensoriële ervaring ........................................................... 14
4.4.3 Ontwerpen voor een Multi-sensoriële ervaring ........................................................ 14
4.4.4 Ontwerpen vanuit lichaam / zintuigen .................................................................... 14
4.4.5 Haptische ontwerptools ........................................................................................ 14
5 AFFORDANCE (les 4)........................................................................................................... 15
5.1 Affordance als concept ................................................................................................ 15
5.1.1 James Gibson (1968), psycholoog .......................................................................... 15
5.2 Betekenis van Affordance voor Antropologie ................................................................. 15
5.2.1 Multi-stabiliteit ...................................................................................................... 16
5.3 Affordance en de gebouwde omgeving .......................................................................... 16
5.3.1 Perspectieven op affordance in de gebouwde omgeving.......................................... 17
5.4 Ondersteunende architectuur ...................................................................................... 18
5 BETEKENISGEVING (les 5) ................................................................................................... 19
5.1 Betekenisgeving? ......................................................................................................... 19
5.1.1 Metaforen ............................................................................................................. 19
5.2 Betekenisgeving in antropologie.................................................................................... 20
5.2.1 Clifford Geertz (antropoloog) ................................................................................. 20
5.3.1 Discours binnen architectuurtheorie ...................................................................... 21
5.4 Architectures of belonging (cases) ................................................................................ 22
5.4.1 Case 1: Kasena, noord Ghana ................................................................................ 22
5.4.2 Case 2: Atmosfeer en duisternis ............................................................................ 23
5.4.3 Case 3: Architectuur als weerspiegeling van zorgvisie ............................................ 23
5.4.4 Case 4: Architectuur als weerspiegeling van zorgmodel .......................................... 24
5.5 Ervaring van (interieur)architectuur ............................................................................... 24
5.6 Ondersteunende architectuur ...................................................................................... 24
2
,Mens en ruimte
1 ANTROPOLOGIE (les 1)
= studie van de mens”
✓ anthropos = mens
✓ logos = studie
Het vak bestudeert alles wat mensen menselijk maakt, zoals:
- cultuur en samenlevingen
- taal
- menselijke evolutie en biologie
- materiële overblijfselen uit het verleden
1.1 Geschiedenis
1400’s-1700’s Europees kolonialisme
→ Etnocentrisch!
= overtuigd van superioriteit van eigen cultuur + wereld bekijken vanuit eigen
cultuur
18de eeuw Verlichting
Opkomst wetenschap, rationaliteit:
- James Locke (1632-1704): individuen > maatschappij Charles Darwin
(1809-1882): “The origin of species”
- Henry Morgan (1818-1881): ‘vooruitgang’ van maatschappijen:
‘wilden-barbaren-beschaving’
Niet louter beschrijving ook analyse
= antropologie!
Wetenschappelijk denken legt de basis voor wat antropologie is
Theorieën, concepten aan gekoppeld
Leer, studie komt aan bod → nieuwe discipline
20 eeuw
ste
etnocentrisme
Participerende observatie
Grondlegger (startfiguur moderne anthropologie): Bronislaw Malinowski
(1884-1942) - Trobian Islands
>>> Cultuurrelativisme: culturen verschillen maar ene is niet beter dan
andere
Franz Boas (1858-1942), grondlegger van hedendaagse antropologie
Nieuwe inzichten in hoe mensen samenleven, waarom bepaalde dingen
gebeuren zoals ze gebeuren…
Aanwezig zijn op plek, meeleven, ervaren van mensen, samenleven
3
, Mens en ruimte
1.2 Subdisciplines
Archeologie het materiële verleden
(voorwerpen, gebouwen, resten)
om vroegere samenlevingen te
begrijpen.
Culturele hoe mensen samenleven, culturele
antropologie verschillen en gelijkenissen.
Biologische menselijke oorsprong, evolutie en
antropologie biologische variatie.
Linguïstische taal en de relatie tussen taal,
antropologie cultuur en denken (ontwikkelen
van cultuur)
➔ Toegepaste antropologie: past antropologische kennis toe om praktische problemen op te
lossen (bv. gezondheidszorg, architectuur, beleid)
1.2.1 Sociale en culturele antropologie
Gelijkenissen en verschillen tussen samenlevingen en culturele groepen
- Universeel VS cultuurspecifiek?
- Menselijke diversiteit >< gelijkenissen
➔ In oorsprong: culturen buiten de eigen
Bestudeert alle aspecten van cultuur !!
= Observeerbare eigenschappen (voedsel, kleding, religie, taal, tradities, kunst, muziek…)
= Groepseigenschappen die onze percepties, gedrag en relaties vormgeven
= Zichtbaar in materiële objecten, overtuigingen en dagelijkse gebruiken
“Culture is a set of beliefs, practices, and symbols that are learned and shared. Together, they form an
all-encompassing, integrated whole that binds people together and shapes their worldview and
lifeways.”
▪ Overtuigingen (beliefs) = gedeeld waardenkader, normen, filosofie, wereldvisie, kennis…
▪ Handelingen (practices) = gedrag en acties ingegeven door overtuigingen (zonder
natuurlijk verband)
➔ Impact op betekenis van symbolen
Gedeelde cultuur ≠ elke individu gedraagt en denkt hetzelfde
niet geboren met een cultuur
*Enculturation = aangeleerd om deel uit te maken van een groep (via instructies, observeren en
imiteren)
4
