MENS & WERK
HFDST 1: INTRODUCTIE ARBEIDSRECHT
1.1. Het belang van het arbeidsrecht
Wat is arbeidsrecht?
= Arbeidsrecht is het juridisch kader dat de verhouding tussen werkgever en werknemer regelt. Het
bepaalt de spelregels van samenwerking, rechten, plichten en bescherming binnen de arbeidsrelatie
Waarom belangrijk?
• Beschermt zowel werknemer als werkgever
• Nodig bij het uitstippelen van personeelsbeleid
• Regelt o.a.:
o Arbeidsovereenkomst
o Lonen & arbeidsvoorwaarden
o Werktijden, rust- en vakantiedagen
o Ontslagrecht
Belang voor psychologisch consulenten
• Inzicht in rechten en plichten van cliënten op de werkvloer
• Kennis van de Welzijnswet:
o Beschermt werknemers fysiek en mentaal
o Verplicht werkgevers om welzijnsmaatregelen te nemen (preventie, burn-outbeleid…)
• Helpt bij het begeleiden van cliënten met werk gerelateerde problemen (stress, conflict…)
1.2. Toepassingsgebied van het arbeidsrecht
Wie valt onder het arbeidsrecht?
• Werknemers uit de particuliere sector
o Alle bedrijven en organisaties die niet tot de overheid behoren
• Enkel van toepassing op arbeidsrelaties in België
Wie valt erbuiten?
• Zelfstandigen
o Zij werken niet in dienstverband en vallen dus buiten het arbeidsrecht
• Belangrijk principe:
o Je houdt je aan het arbeidsrecht van het land waar je de arbeidsovereenkomst hebt
afgesloten
1
,1.3. Opdeling van het arbeidsrecht
Deelgebied Omschrijving Voorbeeld
Individueel arbeidsrecht Regelt verhouding tussen één Arbeidsovereenkomst, loon,
werknemer en één werkgever ontslag
Collectief arbeidsrecht Regelt verhouding tussen CAO’s (Collectieve
werknemersorganisaties en Arbeidsovereenkomsten)
werkgeverorganisaties
Arbeidsreglementering Regels binnen het bedrijf Arbeidsreglement, afspraken bij
ziekte
Sociaal handhavingsrecht Controle op naleving van Arbeidsinspectie, sociale
arbeidswetgeving inspectie
1.4. Belangrijkste bronnen van het arbeidsrecht
• Internationaal niveau
o Verenigde Naties (VN)
o Europese Unie (EU)
o Raad van Europa
• Nationaal niveau
o Wetten à opgesteld door het parlement
o Koninklijke Besluiten (KB’s) à geven uitwerking of verduidelijking aan de wet
• Belangrijk voor examen:
o Wat België beslist op nationaal niveau, mag nooit in strijd zijn met internationale
regelgeving
1.5. Wetten binnen het arbeidsrecht
Wet = is een reglementering, uitgevaardigd door het parlement en bevat meestal een algemeen kader
1. De Wet op de Arbeidsovereenkomst
• Regelt:
o Geldigheidsvoorwaarden van de arbeidsovereenkomst
o Afwezigheden en hun gevolgen
o Verplichtingen bij beëindigen van de overeenkomst
• Bepaalt wanneer de arbeidsovereenkomst geldig is en wat de minimumvoorwaarden zijn
2. De Arbeidswet
• Regelt:
o Arbeidsduur en rusttijden
o Moederschapsbescherming
o Nachtarbeid en ploegenwerk
§ Bv: na een nachtshift mag geen ochtendshift volgen zonder voldoende rust
2
,Koninklijk Besluit (KB)
o Reglementering uitgevaardigd door de regering
o Bevat concrete uitwerking van wat in de wet staat
o Bv: in de Wet op de Feestdagen staat dat werknemers recht hebben op 10 betaalde
feestdagen – KB betreffende de Feestdagen bepaalt welke 10 dat precies zijn
Eenheidsstatuut (2014)
• Doel:
o Wegwerken van ongelijkheid tussen arbeiders (handberoepen) en bedienden (kennis)
o Gaat over:
§ Gelijke opzegtermijnen
§ Afschaffing van de carensdag (1ste ziektedag onbetaald)
• Realiteit:
o Nog steeds verschillen:
§ Arbeiders à uurloon & bedienden à maandloon
§ Arbeiders kunnen sneller economisch werkloos zijn
§ Verschil in vakantiegeldregeling (rijksdienst vs werkgever)
§ Verschillende paritaire comités
Overige rechtsbronnen
• Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)
• Arbeidsovereenkomst (geschreven of mondeling)
• Arbeidsreglement
• Gebruik of gewoonte
Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)
= Een overeenkomst binnen een paritair orgaan tussen werkgevers- en werknemersorganisaties waarin
arbeidsvoorwaarden collectief worden vastgelegd
• Inhoud:
1. Gaat o.a. over: loon, werktijden, vakantiedagen, overwerk, pensioen, ontslagregeling
2. Nooit minder gunstig dan wat wettelijk is vastgelegd
Soorten CAO’s:
1. Intersectorale CAO – nationaal niveau, via Nationale Arbeidsraad
2. Sectorale CAO – per sector, via paritair comité
3. Ondernemings-CAO – binnen één bedrijf
Paritair comité & vakbonden
Paritair comité
• Vergadering met eventueel werkgevers- als werknemersvertegenwoordigers
• Doel: afspraken maken over arbeidsvoorwaarden binnen een sector
• Zorgt dat regels haalbaar en toepasbaar zijn
3
, Vakbond
• Vertegenwoordigt werknemersbelangen (niet hetzelfde als paritair comité)
• 3 grote vakbonden in België:
o ACV (christelijk)
o ABVV (socialistisch)
o ACLVB (liberaal)
§ Stakingen = laatste middel om rechten af te dwingen
Arbeidsovereenkomst
= Contract tussen werkgever en werknemers, waarbij de werknemer tegen loon en onder gezag arbeid
verricht
• 4 eisen
o Overeenkomst
o Arbeid
o Loon
o Gezag (ondergeschiktheid)
§ Als één ontbreekt à geen arbeidsovereenkomst!
• Soorten statuten
o Arbeider
o Bediende
o Handelsvertegenwoordiger
o Dienstbode/huisarbeider
o Student
Uitvoering van de arbeidsovereenkomst
• Verplichtingen werknemer
o Werk zorgvuldig en eerlijk uitvoeren
o Instructies van werkgever volgen
o Geheimhouding respecteren
o Schade vermijden
o Arbeidsgereedschap correct gebruiken
• Verplichtingen werkgever
o Werk, tijd & plaats correct organiseren
o Veilige en gezonde werkomgeving bieden
o Loon correct betalen
o Tijd voorzien voor burgerlijke/geloofsplichten
o Werknemers correct onthalen en begeleiden
• Voor psychologisch consulenten: focus op welzijn, veiligheid en goede communicatie op de
werkvloer
Feestdagen
• Principe
o Werknemer mag tijdens 10 wettelijke feestdagen per jaar niet werken
o Werkgever betaalt deze dagen wél uit
4
HFDST 1: INTRODUCTIE ARBEIDSRECHT
1.1. Het belang van het arbeidsrecht
Wat is arbeidsrecht?
= Arbeidsrecht is het juridisch kader dat de verhouding tussen werkgever en werknemer regelt. Het
bepaalt de spelregels van samenwerking, rechten, plichten en bescherming binnen de arbeidsrelatie
Waarom belangrijk?
• Beschermt zowel werknemer als werkgever
• Nodig bij het uitstippelen van personeelsbeleid
• Regelt o.a.:
o Arbeidsovereenkomst
o Lonen & arbeidsvoorwaarden
o Werktijden, rust- en vakantiedagen
o Ontslagrecht
Belang voor psychologisch consulenten
• Inzicht in rechten en plichten van cliënten op de werkvloer
• Kennis van de Welzijnswet:
o Beschermt werknemers fysiek en mentaal
o Verplicht werkgevers om welzijnsmaatregelen te nemen (preventie, burn-outbeleid…)
• Helpt bij het begeleiden van cliënten met werk gerelateerde problemen (stress, conflict…)
1.2. Toepassingsgebied van het arbeidsrecht
Wie valt onder het arbeidsrecht?
• Werknemers uit de particuliere sector
o Alle bedrijven en organisaties die niet tot de overheid behoren
• Enkel van toepassing op arbeidsrelaties in België
Wie valt erbuiten?
• Zelfstandigen
o Zij werken niet in dienstverband en vallen dus buiten het arbeidsrecht
• Belangrijk principe:
o Je houdt je aan het arbeidsrecht van het land waar je de arbeidsovereenkomst hebt
afgesloten
1
,1.3. Opdeling van het arbeidsrecht
Deelgebied Omschrijving Voorbeeld
Individueel arbeidsrecht Regelt verhouding tussen één Arbeidsovereenkomst, loon,
werknemer en één werkgever ontslag
Collectief arbeidsrecht Regelt verhouding tussen CAO’s (Collectieve
werknemersorganisaties en Arbeidsovereenkomsten)
werkgeverorganisaties
Arbeidsreglementering Regels binnen het bedrijf Arbeidsreglement, afspraken bij
ziekte
Sociaal handhavingsrecht Controle op naleving van Arbeidsinspectie, sociale
arbeidswetgeving inspectie
1.4. Belangrijkste bronnen van het arbeidsrecht
• Internationaal niveau
o Verenigde Naties (VN)
o Europese Unie (EU)
o Raad van Europa
• Nationaal niveau
o Wetten à opgesteld door het parlement
o Koninklijke Besluiten (KB’s) à geven uitwerking of verduidelijking aan de wet
• Belangrijk voor examen:
o Wat België beslist op nationaal niveau, mag nooit in strijd zijn met internationale
regelgeving
1.5. Wetten binnen het arbeidsrecht
Wet = is een reglementering, uitgevaardigd door het parlement en bevat meestal een algemeen kader
1. De Wet op de Arbeidsovereenkomst
• Regelt:
o Geldigheidsvoorwaarden van de arbeidsovereenkomst
o Afwezigheden en hun gevolgen
o Verplichtingen bij beëindigen van de overeenkomst
• Bepaalt wanneer de arbeidsovereenkomst geldig is en wat de minimumvoorwaarden zijn
2. De Arbeidswet
• Regelt:
o Arbeidsduur en rusttijden
o Moederschapsbescherming
o Nachtarbeid en ploegenwerk
§ Bv: na een nachtshift mag geen ochtendshift volgen zonder voldoende rust
2
,Koninklijk Besluit (KB)
o Reglementering uitgevaardigd door de regering
o Bevat concrete uitwerking van wat in de wet staat
o Bv: in de Wet op de Feestdagen staat dat werknemers recht hebben op 10 betaalde
feestdagen – KB betreffende de Feestdagen bepaalt welke 10 dat precies zijn
Eenheidsstatuut (2014)
• Doel:
o Wegwerken van ongelijkheid tussen arbeiders (handberoepen) en bedienden (kennis)
o Gaat over:
§ Gelijke opzegtermijnen
§ Afschaffing van de carensdag (1ste ziektedag onbetaald)
• Realiteit:
o Nog steeds verschillen:
§ Arbeiders à uurloon & bedienden à maandloon
§ Arbeiders kunnen sneller economisch werkloos zijn
§ Verschil in vakantiegeldregeling (rijksdienst vs werkgever)
§ Verschillende paritaire comités
Overige rechtsbronnen
• Collectieve arbeidsovereenkomst (CAO)
• Arbeidsovereenkomst (geschreven of mondeling)
• Arbeidsreglement
• Gebruik of gewoonte
Collectieve Arbeidsovereenkomst (CAO)
= Een overeenkomst binnen een paritair orgaan tussen werkgevers- en werknemersorganisaties waarin
arbeidsvoorwaarden collectief worden vastgelegd
• Inhoud:
1. Gaat o.a. over: loon, werktijden, vakantiedagen, overwerk, pensioen, ontslagregeling
2. Nooit minder gunstig dan wat wettelijk is vastgelegd
Soorten CAO’s:
1. Intersectorale CAO – nationaal niveau, via Nationale Arbeidsraad
2. Sectorale CAO – per sector, via paritair comité
3. Ondernemings-CAO – binnen één bedrijf
Paritair comité & vakbonden
Paritair comité
• Vergadering met eventueel werkgevers- als werknemersvertegenwoordigers
• Doel: afspraken maken over arbeidsvoorwaarden binnen een sector
• Zorgt dat regels haalbaar en toepasbaar zijn
3
, Vakbond
• Vertegenwoordigt werknemersbelangen (niet hetzelfde als paritair comité)
• 3 grote vakbonden in België:
o ACV (christelijk)
o ABVV (socialistisch)
o ACLVB (liberaal)
§ Stakingen = laatste middel om rechten af te dwingen
Arbeidsovereenkomst
= Contract tussen werkgever en werknemers, waarbij de werknemer tegen loon en onder gezag arbeid
verricht
• 4 eisen
o Overeenkomst
o Arbeid
o Loon
o Gezag (ondergeschiktheid)
§ Als één ontbreekt à geen arbeidsovereenkomst!
• Soorten statuten
o Arbeider
o Bediende
o Handelsvertegenwoordiger
o Dienstbode/huisarbeider
o Student
Uitvoering van de arbeidsovereenkomst
• Verplichtingen werknemer
o Werk zorgvuldig en eerlijk uitvoeren
o Instructies van werkgever volgen
o Geheimhouding respecteren
o Schade vermijden
o Arbeidsgereedschap correct gebruiken
• Verplichtingen werkgever
o Werk, tijd & plaats correct organiseren
o Veilige en gezonde werkomgeving bieden
o Loon correct betalen
o Tijd voorzien voor burgerlijke/geloofsplichten
o Werknemers correct onthalen en begeleiden
• Voor psychologisch consulenten: focus op welzijn, veiligheid en goede communicatie op de
werkvloer
Feestdagen
• Principe
o Werknemer mag tijdens 10 wettelijke feestdagen per jaar niet werken
o Werkgever betaalt deze dagen wél uit
4
