Samenvatting Forensisch Welzijnswerk - VUB

FORENSISCH WELZIJNSWERK ’25-‘26
Les 1 – FWW: concept en achtergronden
- Wat betekent FWW?
- Meer dan “humane detentie”
- Meer dan een bepaald type organisaties
- Spanningsvelden (hulp – recht, vrijwillig – opgelegd, welzijn – veiligheid,
consensus – dissensus)
- …

Les 2 – Historiek, van private reclassering naar (autonoom) FWW
- Staatshervorming van 1990 als scharniermoment – FWW uit bevoegdheid van
justitie gehaald en in bevoegdheid van welzijn is gestopt & verhuizing van
federale naar regionale bevoegdheid
o Gevolg: ontstaan van een meer autonoom FWW
- Wat er is beoogd en wel/niet gerealiseerd van de emancipatoire ideeën van
toen
- Hulpverlening op straat

Les 3 – Ontwikkeling overheidsreclassering
- Specifieke aandacht Justitiehuizen, Veilig Huis en de totstandkoming
Agentschap Justitie en Handhaving
- Onderdeel van algemeen welzijnslandschap, eerder dan van het
beleidsdomein justitie

Les 4 – Invloeden beleidswijzigingen
- Hulp- en dienstverlening aan gedetineerden (focus op STRAP en de
coördinerende functie van het Agentschap Justitie en Handhaving van het
justitieel welzijnswerk in de gevangenissen
- Beleidswijzigingen hebben impact op reële mensen  toegepast op het
voorbeeld van organisatie van kinderbezoek in gevangenissen

Les 5 – Forensische geestelijke gezondheidszorg
- FPC’s (ontstaanscontext en het verhaal van commercialisering)
- Gastcollege Maarten Hendriks: spanningsveld veiligheid – zorg/welzijn en
kwalitatief werk leven ondanks commerciële logica

Les 6 – Voorbeelden van (in principe autonoom van justitie) FWW
- Organisaties en hun praktijk
- Kennismaking met verschillende modellen en werkvormen van FWW

Les 7 – Interdisciplinaire samenwerkingsverbanden
- Ketenaanpak
- Ruth Dijck van ZSG Leuven

Les 8 – Datafication

Les 9 – Gastcollege Katrien De Koster over ’t Pasrel
- Krachtgerichte benaderingen
- Spanningsvelden van FWW

Les 10 – Outreach: Straathoekwerk als “semi-forensisch” welzijnswerk?
- Gastcollege Joris Sabo en Jakob Devloo

Les 11: Forensich welzijnswerk en netwerken
- Gastcollege Sien Volders CAW


1

,Les 12 – RNR en GLM
- Gastcollege Griet Langsweirddt (psychiatrie FPC)

Opmerking wat betreft gastcolleges: ter illustratie, daarom grote lijnen kennen in
plaats van details

Zie ook: Vervangende opdracht
- Documentaire “Ik zou je graag zien”
- Digitale les Ruud van der Vorst




2

,Deel 1: Forensisch welzijnswerk: concept en achtergronden

HOC 1: INTRODUCTIELES

“FORENSISCH WELZIJNSWERK”
 Welzijnswerk = welzijnsgerichte hulp- en dienstverlening, vorming en
begeleiding
 Forensisch = in het kader van het strafrecht
o Bijv.: forensische psychiatrie, forensische geneeskunde, forensische
orthopedagogiek…

 Hulp- en dienstverlening aan mensen die als dader, slachtoffer,
na(ast)bestaande* (on)rechtstreeks worden geconfronteerd met
strafrechtelijke interventie(s)

[*] omschreven als ‘justitiabele’ – iemand die recht zoekt
Vaak gebruikt voor verdachten/daders

Voor wie (doelgroep)?
 Specifiek voor (potentiële) daders en/of slachtoffers
 Mensen in contact met justitie (incl. nabestaanden en naastbestaanden)

Door wie?
 Algemene maatschappelijke hulp- en dienstverlening
o Hulpverlening: drughulpverlening, GGZ, OCMW, …
o Dienstverlening: VDAB, bibliotheken, sport, …
 Categoriaal FWW (specifiek voor zgn. categorieën daders en/of slachtoffers)
o Diensten Justitieel welzijnswerk, Diensten slachtofferhulp, Teams
Hulpverlening aan Seksuele Delinquenten, Psychosociale Diensten
binnen de gevangenissen, Justitiehuizen, Zorgcentra na Seksueel
Geweld, …


AUTONOOM VS. AAN JUSTITIE GEBONDEN FWW
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
 Eerste lijnsaanbod voor daders,  Welzijnswerk in nauw verband
slachtoffers, hun directe met de uitvoering van
omgeving strafrechtelijke beslissingen
 Welzijn van de cliënt staat  Doel: begeleiding mensen in
centraal aanraking met de
 Op vraag van de cliënt, strafrechtsbedeling, re-integratie,
vrijwilligheid voorkomen recidive
 Meeste deelwerkingen maken  Hulpverlener werkzaam ‘binnen’
deel uit van een CAW (niet een justitiële setting (bijv.
allemaal: bijvoorbeeld de Rode gevangenis) of werkt samen met
Antraciet) juridische instanties
 Voorbeelden: Diensten justitieel  Voorbeelden: psychosociale dienst
welzijnswerk, slachtofferhulp, gevangenis, justitiehuizen, enz.
dader-in-zicht, slachtoffer in
beeld, teams hulpverlening aan
seksuele delinquenten

Bedoeling van autonome initiatieven:


3

, vnl. om cliënten te ondersteunen

Fundamentele verschillen op het vlak van finaliteit
Autonoom van justitie Aan justitie gebonden (ingebed)
georganiseerd FWW
 Uitoefening recht op  Welzijnswerk onder mandaat;
maatschappelijke hulp- en werkt vnl. i.f.v. justitie
dienstverlening  Divers: advies – controle –
o Waarom: menswaardig rapportage - …
leven – cf. OCMW-wet  Opdrachtgever: justitie – BiZa
(1976)  In veel gevallen ook
 ‘Opdrachtgever’: de cliënt beroepsgeheim, maar niet t.o.v.
o = kwetsbaarheid opdrachtgever
o Mag over eender wat  En toch ook: FWW verzoent
spreken finaliteiten – draagt bij aan welzijn
o Persoon als geheel individuen en groepen
benaderen
 Individueel (HV) en structureel, Illustratief: PSD
maatschappelijk en preventief  ~ Missie DG EPI: ‘waarborgen een
perspectief rechtsconforme, veilige, humane
o Sociaal beleid i.f.v. en geïndividualiseerde uitvoering
voorkomen uitsluiting van vrijheidsbenemende straffen
o Sociale dimensie en maatregelen met het oog op
problemen zichtbaar een optimale terugkeer in de
maken maatschappij’
 Beroepsgeheim als hulpverlener  Opvolging en begeleiding in
functie van advies en re-integratie
 En toch: ook welzijnswerk
(historisch) instrumentele
inpassing in economische en
sociale controle – gericht op
normalisering

Autonoom of ingebed? – enkele voorbeelden

o Justitieassistent: ingebed
o Organisatie Rizome: autonoom
o Maken deel uit van CAW
o Op verzoek van de cliënt
o Organisatie De Rode Antraciet: intramuraal
o Speler binnen de gevangenis
o Werken enkel met en in gevangenissen  categoriale werking


“FORENSISCH” WELZIJNSWERK: BIJ NADER INZICHT
COMPLEXER DAN ‘F + WW”
 Welzijnswerk kan niet zonder meer ingezet worden om de doelen van de
strafrechtsbedeling te realiseren (verschillende logica’s, principes, finaliteit,
opdrachtgevers…)
 Het concept ‘forensisch welzijnswerk’ verwijst fundamenteel naar een
welzijnsperspectief op de verhouding tussen hulpverlening en strafrecht 
realisatie van het welzijnsperspectief in alle fasen van de strafrechtsbedeling
 FWW bekleedt een belangrijke kritische functie t.a.v. de strafrechtsbedeling en
is meer dan het opzetten van aanbod voor mensen die met strafrecht te


4