Samenvatting fiscaal recht

Fiscaal recht
DEEL 1: DE KAPSTOKKEN VAN HET FISCAAL RECHT

HOOFDSTUK 1: INTRODUCTIE TOT HET FISCAAL RECHT


A F DELIN G 1: D E STAAT VAN DE S TAAT
• BBP: 620 miljard Euro
• Belastingdruk:,42,6% BBP – 264 miljard Euro
• Overheidsuitgaven: 54% BBP – 334 miljard Euro
• Overheidsschuld: 105% BBP – 651 miljard Euro
o Deze bedraagt meer dan we ieder jaar produceren
o Verdeling : Sociale bescherming/gezondheid/algemeen
bestuur/ economische zaken nemen de grootste stukken
op van de begroting
• Overheidstekort: 4,4% BBP - 27 miljard Euro (3%
Maastrichtnorm…)

Belastingen die de federale staat int gaan voor een groot stuk naar de deelstaten (78 miljard)
• Naar de sociale zekerheid (50 miljard)
• Naar rentelasten en de Europese instellingen (18 miljard)
• Hierdoor blijft er maar 19 miljard over & dit is te weinig om alles te financieren (37 miljard nodig)



A F DELIN G 2: P L AAT S VAN H ET F ISC AAL RECH T T . O . V . AN DERE RECHT SVAKK EN
Fiscaal recht: onderdeel van het publiekrecht
• Relatie tussen de overheid en de burgers, maar ook de relatie tussen overheden
• Gevolg:
o Toepasselijkheid algemene beginselen van administratief recht
 vooral voor formeel fiscaal recht – hoe kan de fiscale administratie de fiscale regels
afdwingen (zie HC over fiscale procedure)
o Regels van openbare orde
 Absolute nietigheid
 Kan door iedereen worden ingeroepen, zelfs ambtshalve door de rechter

Rol van het privaat recht: fiscaal recht is geen rechtstak op zich
• Ook de overheid is soms aan het privaat recht onderworpen
o bv. sluiten van overeenkomsten met de belastingplichtige
• Privaat recht = “gemeen recht” -> een begrip dat niet door de fiscale wet wordt omschreven heeft de
“gemeenrechtelijke betekenis”. Gebeurd vaak dat zaken niet geregeld zijn in fiscaal recht zelf.
o Bv. begrip “inkomen”: geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
 Rechtspraak: burgerrechtelijke betekenis: “inkomen is alles wat een zaak periodiek
aan vruchten voortbrengt, zonder haar wezen te veranderen of haar substantie aan
te tasten”
 Gevolg: meerwaarde is geen inkomen (tenzij de fiscale wet dit bepaalt)
o Bv. begrip “winst” (van een onderneming): geen definitie in de fiscale wet -> gemeen recht?
 bepalen volgens de regels van het boekhoudrecht (tenzij de fiscale wet afwijkt)
 “primauteit van het boekhoudrecht”: fiscaal recht is erg verbonden met het
boekhoudrecht, du hier zoeken naar definities.



1

,A F DELIN G 3: B EGRIP BELAST IN G
Belasting = een betaling eenzijdig opgelegd door de overheid, teneinde haar middelen te verschaffen om in
haar uitgaven van alle aard te voorzien (klassieke definitie uit RS en RL). Deze definitie is te beperkt, daarom
moet je naar de RL en RS kijken (Cass en GwH)

Vier kenmerken (Hof van Cassatie en Grondwettelijk Hof):
1. Door de overheid opgelegd (soevereiniteit)
a. Vloeit voort uit de soevereiniteit van de Staat (binnen de grenzen van het territorium, want kan
dit binnen het territorium afdwingen: niet mogelijk in het buitenland)
b. Uitvoerbare titel gaan uitvoeren: Ook door de overheid afgedwongen
2. Eenzijdig opgelegde en verplichte bijdrage (dwingend karakter)
a. Verplicht: Niemand kan hieraan ontsnappen
i. (vb. wensen dat uw belastingen niet aan militaire uitgaven worden gegeven & hierdoor
niet willen betalen. U kan dit niet kiezen & moet toch betalen (geen keuzevrijheid)
3. Territorialiteit (nexus)
a. Nexus = Je kan maar belastingen heffen als er een band is met het grondgebied/territoriaal gebied
waar soevereiniteit van de staat zich afspeelt.
i. Band: vb. inkomstenbelasting/personenbelasting als je inwoner bent van BE + ook
belasting voor niet-inwoner (andere band), dat slaagt dan op hun woning in België of het
feit dat ze in België werken.
ii. Band moet er zijn.
4. Financiering algemeen nut (geen rechtstreekse/individuele tegensprestatie)
a. Het moet gaan over algemene kostenbetaling

Onderscheid met andere inkomsten van de overheid:
• Boetes: Waarom geen belasting? Het is dwingend en eenzijdig opgelegd, maar het doel is niet de
schatkist vullen (gebeurd wel, maar als bijzaak) maar bestraffen
o Boete wordt niet opgelegd om bij te dragen in de uitgaven van de OH, heeft een ander doel
• Schenking of legaat aan de overheid: Waarom geen belasting? het is niet eenzijdig opgelegd, de
overheid heeft het stellen die schenking niet opgelegd, maar het komt wel in de schatkist. Het is niet
verplicht, het is een vrijwillige keuze (keuzevrijheid)

Onderscheid met andere “heffingen”:
Retributies = vergoeding voor individuele tegenprestatie (≠ belasting: vergoeding voor uitgaven alle aard)
• Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard, maar vergoeding voor specifieke individuele
tegenprestatie/
o Verschil met belasting: geen bijdrage in de algemene uitgaven vd OH, eerder een vergoeding
of prijs voor bepaalde dienstverlening van de OH
o Vb: parkeergeld betalen voor een parkeerkaart voor een parkeerplaats.
• Redelijke verhouding met de kostprijs van de dienstverlening
o kostprijs te hoog ligt: gevolgen: procedureel is totstandkoming van belastingen veel lastiger
 Retributie zal dan nietig moeten worden verklaard of vernietigd worden op een
andere manier
 Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, bv. legaliteitsbeginsel,
eenjarigheidsbeginsel, …
• Procedureregels zijn fundamenteel verschillend
o Vb. parkeergeld: als je moet betalen voor een plekje om te parkeren, dan is dat geld dat je
aan de overheid geeft een retributie
o Vb. retributie voor gebruik van sporthal, zwembad of cultureel centrum




2

,Sociale zekerheidsbijdragen:
• Geen vergoeding voor uitgaven van alle aard (financiering sociale zekerheid)
o 1: specifiek gericht op uitgaven van sociale zekerheid
o 2: GwH, door betaling van bepaalde bijdragen ontstaan bepaalde rechten in hoofde vd
bijdrage plichtige (vb recht p pensioensverzekering)
• Betaling doet bijkomende rechten in hoofde van bijdrage plichtige ontstaan (GwH)
• Hoewel de facto
o Vroeger: « ter financiering » van de sociale zekerheid + betaling doet sociale rechten ontstaan
o Nu: Sociale zekerheidsuitgaven ook met fiscale opbrengsten gefinancierd + betaling doet niet
altijd rechten ontstaan (bv. sociale bijdrage zelfstandige in bijberoep)
• Beginselen van belastingrecht niet allemaal van toepassing, bv. Legaliteitsbeginsel

Wanneer ontstaat de belastingschuld
• Van zodra de toepassingsvoorwaarden van een belasting vervuld zijn, ontstaat er een juridische
relatie, m.n. de belastingschuld
o Vb: ik koop een broodje in een winkel, vanaf de koop heb de dan BTW betaald
• De belastingschuld heeft een materieel en een formeel karakter
o Het materieel karakter houdt verband met de berekening van de belasting dat je op het
moment betaald
o Het formeel karakter houdt verband met de eisbaarheid en invordering van de belasting ( dat
je belastingen moet betalen als de fiscus nalaat u een aanslag te sturen)

Voorbeeld Personenbelasting
• Op het einde van het inkomstenjaar (kalenderjaar) ontstaat de materiële belastingschuld voor elke
belastingplichtige die in het kalenderjaar inkomsten heeft verkregen
• Deze belastingschuld is pas opeisbaar indien deze schuld wordt geformaliseerd
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens moet de administratie de
vastgestelde belasting inkohieren, dwz zelf een uitvoerbare titel creëren
o Dit moet binnen vastgestelde aanslagtermijnen gebeuren, zoniet is de administratie
vervallen van het recht belasting te heffen
• Aangifte is belangrijk, na de aangifte is er een uitvoerbare titel voor de fiscus en
vanaf dat er een uitvoerbare titel is, dan staat de belastingschuld vast.

Voorbeeld successierechten
• Bij het openvallen van de nalatenschap ontstaat de materiële belastingschuld voor elke erfgenaam
(staat vast vanaf het ogenblik van overlijden van de erflater)
• Deze belastingschuld is opeisbaar zonder formalisering: informele procedure
o De belastingplichtige moet een aangifte indienen en vervolgens verstuurt de administratie
een uitnodiging tot betalen
• Pas indien niet vrijwillig wordt betaald, zal de administratie binnen vastgestelde verjaringstermijnen
de belastingschuld moeten formaliseren door een uitvoerbare titel creëren, met name dwangschrift
o Fiscus schiet dan in gang en maakt dan de uitvoerbare titel




3

, DE F UN CTIES VAN DE BEL ASTING


Eerste: Financiële functie = allerbelangrijkste functie/basisfunctie
= bijdrage in geld om de overheidsuitgaven te bekostigen
• Zie basiskenmerk van begrip belastingen
• Bijdrage in geld om overheidsuitgaven te bekostigen
o Opmerking: betaling van belastingen kan soms in natura: zie HC erfbelasting: betaling in
kunstwerken
• Totale ontvangsten van de staatsbelastingen (in miljoen EUR) :
o 2020: 105.203,0, 2021: 120.182,8, 2022: 134.029,7, 2023: 140.534,9 en 2024: 150.399,2
• Te vermeerderen met ontvangsten van andere belasting heffende overheden
• De belastingen op arbeid liggen héél hoog in België (eigenlijk zouden we er in moeten slagen om de
belastingen op arbeid te moeten verlagen? MAAR: tekort van de OH zal stijgen, of tax shift: werken
interessanter maken & dan belastingen elders halen vb. bij BTW)

Tweede: Internationale overwegingen
• Invoertaxen vb Trump, landen tot bepaalde deals dwingen
o De Amerikaanse president Donald Trump legde nieuwe ingrijpende importtarieven af op alle
goederen uit de grootste handelspartners van de VS: China, Mexico, Canada.
o Trump wil deze landen ook dwingen om de productie en de verspreiding van de drug fentanyl
tegen te gaan. Voorts wil hij Canada en Mexico onder druk zetten om de illegale migratie naar de
VS terug te dringen

Derde: Overwegingen van Sociale rechtvaardigheid – Herverdeling
De sterkste schouders dragen de zwaarste belastingen : draagkrachtbeginsel
o Vb. progressieve tarieven in personenbelasting (inkomstenschijven): mensen met een beperkt
inkomen betalen minder belastingen dan mensen met een groter inkomen.
o Vb. vermogensbelastingen: zie regeerakkoord: (solidariteitsbijdrage/meerwaardebelasting): 10 % op
toekomstig gerealiseerde meerwaarde op financiële activa, inclusief crypto-activa opgebouwd vanaf
het invoeren van de bijdrage
o Vb. strijd tegen agressieve fiscale planning door bedrijven. Zoals Paradise papers: bedrijven die hun
fiscale constructies (belastbare winsten) sluizen naar landen waar ze geen/weinig belastingen moeten
betalen op manier die beschouwd kan worden als belastingontwijking (niet strafbaar VGL:
belastingontduiking: wel strafbaar))
 Belastingen = kost. Fiscale planning: reduceren van belastingkost , kosten verminderen en zo
meer winst
 Maar : gewijzigd klimaat naar aanleiding van belastingschandalen
 Op internationaal vlak Initiatieven van de OESO en EU sinds 2013
 BEPS -plan
o Meer transparantie -> zie HC fiscale procedure
o Initiatieven tegen gebruik van agressieve structuren en gebruik van
belastingparadijzen
 Door de publieke opinie, internationale afspraken maken : Global Tax Deal
 Vestiging/vaste inrichting = Fysieke aanwezigheid in een land, die worden daar belast.
o Bedrijven met digitale economie = Hebben geen fysieke aanwezigheid in een land
(vb. Facebook, verkoopt data/advertenties in BE, maar betalen hier geen
belastingen) zijn wereldwijd actief & betalen nergens belastingen. Bij veel landen
groeit frustratie  2 pijlers in 2020:




4