OEFENCOLLEGES STEM – THERAPIE
OC 1 – PROBLEEMANALYSE TOT BEHANDELPLAN
Conceptmap !!
Adem = costo-abdominaal, claviculair, thoracaal of abdominaal
Fonatie = stemgeving, het trillen van de stemplooien
Resonantie = meetrillen van de neus-, mond- en keelholte met de lucht, dit
is een ‘natuurlijke microfoon’
Stemopvoeding = het evenwicht zoeken tussen stembelasting en
belastbaarheid
• Hiervoor gedragingen aanleren = ‘trainen’
• Dampen ! hydratatie van stemplooien (bij heesheid bijv. is
dampen ideaal! Geen eucalyptus, is niet goed voor stem, maar wel
voor keel)
CASUS AMBER
Symptomen uit video:
• Stemplooien sluiten niet volledig • Thoracale ademhaling
• Heesheid • Frequente stemverheffing tijdens lesgeven
• Staat als leerkracht voor de klas • Geen kennis over stemtechnieken
• Heeft regelmatig afonie • Te weinig hydratatie
• Stress, weinig slaap • Heel gevoelig voor emoties
• Gevoel dat alles vastzit in laryngeale regio • Legt de lat voor zichzelf heel hoog
• Geen goede houding: • Veel moeite moeten doen om te foneren
o Zeer gespannen,
o in elkaar gezakt,
o wiebelt veel,
o gedraagt zich onrustig,
o anteropositie (duwt gezicht naar voren) waardoor geluid continu onder spanning staat,
o schouders zitten vast, ...
ICF-model Amber
Stoornis/aandoening - Stemstoornis
- Thoracale ademhaling
- Spanning rond larynx en schouders
Functies en anatomische - Bowing van stemplooien, onvolledige sluiting → onvolledige
eigenschappen sluiting op zich niet erg, veel onderzoek tegenwoordig, zolang er
geen spanning/last is OK
- Allergie: pollen, frequent keelontstekingen
Pagina 1 van 24
, - Lesgeven, frequent stem verheffen
- Geen kennis over stemtechnieken
Activiteiten
- Korfbal: stem verheffen want in team
- Spreken wordt als vermoeiend ervaren
- Korfbalwedstrijden, emotie: meer roepen
Participatie
- Lesdag; collega’s mijden om stem te sparen
- Invloed van tekort aan slaap → als je niet goed bent uitgerust
gaat spreken minder goed, als je dan gaat forceren krijg je
Persoonlijke factoren spanning/irritatie/keelpijn
- Te weinig hydratatie tijdens lesgeven
- Verbouwing brengt stress mee
- Gevoelig voor emoties
Externe factoren
- Lat (te) hoog leggen voor zichzelf
Probleemsamenhang Amber:
Prioriteiten:
• Thoracale ademhaling
o → zorgt mee voor spanning en dus ook voor stemstoornis (= dysfonie). We willen een lage
ademhaling, zo vermindert de spanning mee
• Gespannen ademhaling
o → kan leiden tot spreken op reservelucht. Dit is te vergelijken met een ademhaling zoals je een
lange tekst voorleest zonder tussenin in te ademen
Pagina 2 van 24
, Maar wat is nu écht het meest belangrijk om eerst aan te pakken?
• Stemvermoeidheid
o Komt veel terug in casusvideo → wil zeggen dat cliënt er écht last van heeft
o A. heeft veel stemgeving nodig voor haar beroep als leerkracht → daarom hoge prioriteit
o We willen uiteindelijk dat cliënt minder last heeft
OC 2 – DIRECTE THERAPIE: SPANNING
Eutonie = evenwichtige spanning, niet te veel / niet te weinig
Bespreek van volgende situaties of het mentale en/of fysieke spanning is:
• Situatie 1 = een cliënt beweegt het hele anamnesegesprek / de hele therapie onder tafel met zijn benen.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 2 = cliënt spreekt met een krop in de keel. De stem klinkt geknepen en breekbaar.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 3 = cliënt heeft een hoog ademtempo, ook in rust. Het lijkt alsof zijn ‘fight or flight’ reactie altijd
aan staat en hij geen rust vindt.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 4 = cliënt spreekt stil, met weinig draagkracht. Hierdoor komt hij onzeker over.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 5 = Het stemgeluid van een cliënt klinkt onstabiel. We vermoeden een tekort aan ademsteun
en een inefficiënte stemplooisluiting.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 6 = Tijdens het spreken zijn er voldoende pauzes, maar in de pauzes wordt er niet ‘losgelaten’.
De cliënt blijft een zekere controle vasthouden.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 7 = Tijdens de therapie trekken zowel de cliënt als de therapeut aan een touw om een meer
krachtige fonatie te genereren. Hierbij valt de cliënt bijna om.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 8 = cliënt heeft last van tandknarsen (bruxisme) en spreekt met weinig kaakval.
o Mentale én fysieke spanning → tandenknarsen heeft vaak te maken met onverwerkte
spanning (regulatie om te ontspannen) → zorgt voor overbelasting van spieren t.h.v. larynx
CASUS CAROLINE
Welke spanningsgerelateerde componenten worden aangehaald?
• Ademhaling
• Stress van leerlingen, veel aan haar hoofd
• Gestresseerd om voor groep te staan (schelle stem)
• Hoofdpijn nadien
• School met moeilijk publiek, grote klassen, geen goed gedrag leerlingen
• Meer stress dan bij vorige job
• Kan moeilijk algemeen ontspannen
• Veel spanning in de schouders
Pagina 3 van 24
OC 1 – PROBLEEMANALYSE TOT BEHANDELPLAN
Conceptmap !!
Adem = costo-abdominaal, claviculair, thoracaal of abdominaal
Fonatie = stemgeving, het trillen van de stemplooien
Resonantie = meetrillen van de neus-, mond- en keelholte met de lucht, dit
is een ‘natuurlijke microfoon’
Stemopvoeding = het evenwicht zoeken tussen stembelasting en
belastbaarheid
• Hiervoor gedragingen aanleren = ‘trainen’
• Dampen ! hydratatie van stemplooien (bij heesheid bijv. is
dampen ideaal! Geen eucalyptus, is niet goed voor stem, maar wel
voor keel)
CASUS AMBER
Symptomen uit video:
• Stemplooien sluiten niet volledig • Thoracale ademhaling
• Heesheid • Frequente stemverheffing tijdens lesgeven
• Staat als leerkracht voor de klas • Geen kennis over stemtechnieken
• Heeft regelmatig afonie • Te weinig hydratatie
• Stress, weinig slaap • Heel gevoelig voor emoties
• Gevoel dat alles vastzit in laryngeale regio • Legt de lat voor zichzelf heel hoog
• Geen goede houding: • Veel moeite moeten doen om te foneren
o Zeer gespannen,
o in elkaar gezakt,
o wiebelt veel,
o gedraagt zich onrustig,
o anteropositie (duwt gezicht naar voren) waardoor geluid continu onder spanning staat,
o schouders zitten vast, ...
ICF-model Amber
Stoornis/aandoening - Stemstoornis
- Thoracale ademhaling
- Spanning rond larynx en schouders
Functies en anatomische - Bowing van stemplooien, onvolledige sluiting → onvolledige
eigenschappen sluiting op zich niet erg, veel onderzoek tegenwoordig, zolang er
geen spanning/last is OK
- Allergie: pollen, frequent keelontstekingen
Pagina 1 van 24
, - Lesgeven, frequent stem verheffen
- Geen kennis over stemtechnieken
Activiteiten
- Korfbal: stem verheffen want in team
- Spreken wordt als vermoeiend ervaren
- Korfbalwedstrijden, emotie: meer roepen
Participatie
- Lesdag; collega’s mijden om stem te sparen
- Invloed van tekort aan slaap → als je niet goed bent uitgerust
gaat spreken minder goed, als je dan gaat forceren krijg je
Persoonlijke factoren spanning/irritatie/keelpijn
- Te weinig hydratatie tijdens lesgeven
- Verbouwing brengt stress mee
- Gevoelig voor emoties
Externe factoren
- Lat (te) hoog leggen voor zichzelf
Probleemsamenhang Amber:
Prioriteiten:
• Thoracale ademhaling
o → zorgt mee voor spanning en dus ook voor stemstoornis (= dysfonie). We willen een lage
ademhaling, zo vermindert de spanning mee
• Gespannen ademhaling
o → kan leiden tot spreken op reservelucht. Dit is te vergelijken met een ademhaling zoals je een
lange tekst voorleest zonder tussenin in te ademen
Pagina 2 van 24
, Maar wat is nu écht het meest belangrijk om eerst aan te pakken?
• Stemvermoeidheid
o Komt veel terug in casusvideo → wil zeggen dat cliënt er écht last van heeft
o A. heeft veel stemgeving nodig voor haar beroep als leerkracht → daarom hoge prioriteit
o We willen uiteindelijk dat cliënt minder last heeft
OC 2 – DIRECTE THERAPIE: SPANNING
Eutonie = evenwichtige spanning, niet te veel / niet te weinig
Bespreek van volgende situaties of het mentale en/of fysieke spanning is:
• Situatie 1 = een cliënt beweegt het hele anamnesegesprek / de hele therapie onder tafel met zijn benen.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 2 = cliënt spreekt met een krop in de keel. De stem klinkt geknepen en breekbaar.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 3 = cliënt heeft een hoog ademtempo, ook in rust. Het lijkt alsof zijn ‘fight or flight’ reactie altijd
aan staat en hij geen rust vindt.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 4 = cliënt spreekt stil, met weinig draagkracht. Hierdoor komt hij onzeker over.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 5 = Het stemgeluid van een cliënt klinkt onstabiel. We vermoeden een tekort aan ademsteun
en een inefficiënte stemplooisluiting.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 6 = Tijdens het spreken zijn er voldoende pauzes, maar in de pauzes wordt er niet ‘losgelaten’.
De cliënt blijft een zekere controle vasthouden.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 7 = Tijdens de therapie trekken zowel de cliënt als de therapeut aan een touw om een meer
krachtige fonatie te genereren. Hierbij valt de cliënt bijna om.
o Mentale én fysieke spanning
• Situatie 8 = cliënt heeft last van tandknarsen (bruxisme) en spreekt met weinig kaakval.
o Mentale én fysieke spanning → tandenknarsen heeft vaak te maken met onverwerkte
spanning (regulatie om te ontspannen) → zorgt voor overbelasting van spieren t.h.v. larynx
CASUS CAROLINE
Welke spanningsgerelateerde componenten worden aangehaald?
• Ademhaling
• Stress van leerlingen, veel aan haar hoofd
• Gestresseerd om voor groep te staan (schelle stem)
• Hoofdpijn nadien
• School met moeilijk publiek, grote klassen, geen goed gedrag leerlingen
• Meer stress dan bij vorige job
• Kan moeilijk algemeen ontspannen
• Veel spanning in de schouders
Pagina 3 van 24
