Doelgroepen 3 | Karel de Grote | 2024/2025 | volledige samenvatting cursus + aulalessen/powerpoints

DEEL 1: ACES
ACES ALS OVERKOEPELENDE KADER
ACEs = Adverse Childhood Experiences = ingrijpende jeugdervaringen
 verklaring over waarom kinderen en jongeren zowel op korte als lange termijn
gevolgen kunnen dragen op verschillende levensdomeinen

 PACEs = Positive Childhood Experiences = beschermende en ondersteunende
ervaringen  veerkracht + compenseren negatieve effecten van ACEs

OMSCHRIJVING


DEFINIËRING ACES
Kaiser onderzoek = ACE-studies:

 Onderzoeken van samenhang tussen ongunstige ervaringen in kindertijd en
interactie met actuele gezondheid en welzijn in volwassenheid

POS = problematische opvoedingssituatie = door betrokkenen perspectiefloos ervaren
opvoedingssituatie, dat zonder hulp van buitenaf niet weer perspectief biedend wordt.

VOS = verontrustende opvoedingssituatie = verontrusting omdat ontwikkelingskansen
van minderjarige bedreigd zijn of integriteit wordt aangetast.

ACEs (volgens Nadine Burke Harris) = ingrijpende kind- en jeugdervaringen, voor
leeftijd van 18j, die een duidelijke impact hebben op verdere ontwikkeling van de
kinderen of jongeren, op korte en lange termijn.

Soorten ACEs:

 Kindermishandeling
 Huiselijk geweld
 Alcohol/druggebruik
 Psychiatrische problemen
 Echtscheiding
 Verlies van ouder
 Ouder met crimineel gedrag
 Pesten
 Gedwongen huwelijk
 Getuige collectief geweld in gemeenschap
 Onveilige buurt
 Racisme/discriminatie
 Geschiedenis van pleegzorg

Conclusie ACE-studies:

1. Negatieve impact op latere ontwikkeling (korte en lange termijn) op zowel
psychosociale als fysieke gezondheid (risicofactor)
2. Hoe meer ACEs, hoe meer risico op ernstige gezondheidsproblemen

PACEs = Positive Childhood Experiences = positieve ervaringen in kindertijd



1

, bv: ondersteunende familie, goede relaties met vrienden, stabiele thuissituatie,
toegang tot onderwijs en gezondheidszorg…

 kunnen dienen als protectieve factor en balans brengen in ACEs + zorgen dat ACE niet
tot trauma leidt


TUSSEN ACE EN TRAUMA
Trauma = emotionele, fysieke of psychologische gevolgen die iemand oploopt ten
gevolge van ingrijpende gebeurtenis, ongeacht de leeftijd.
 komt voort uit ACEs of andere ervaringen (natuurramp, oorlog)
 ook op latere leeftijd
 persoonlijke reactie van iemand op ingrijpende gebeurtenis
 effect op ontwikkeling van hersenen  impact op psychosociale en fysiologie ~
gezondheidsproblemen
 = chronische stress  impact op gezondheid, psychisch en fysisch
 overgevoeligheid van stresssysteem en kwetsbaarheid op cognitief, emotioneel en
relationele ontwikkelingen

4 potentieel traumatische gebeurtenissen, o.b.v. frequentie:

 Enkelvoudig trauma = eenmalig, onverwachte gebeurtenis met trauma als
gevolg (bv: verkeersongeval, sterfte geliefde)
 Meervoudig trauma = verschillende ingrijpende gebeurtenissen in verschillende
levensdomeinen met trauma als gevolg (bv: kind dat broer verlies en nadien zelf
ernstig ziek wordt)
 Complex trauma = meervoudig trauma waar ook zorgfiguren mee geïntegreerd
zijn  trauma zit verweven met ontwikkelingstaken. Lange periode, met
aanhoudende of herhaaldelijke blootstelling (bv: mishandeld kind, geen
beschikbare zorgfiguur)
 Kleine ‘t’ trauma = gebeurtenissen die op zichzelf niet acuut zijn, maar die door
het dagelijkse ervaren een cumulatie vormen. Het komt structureel en langdurig
voor (bv: pesten, discriminatie, uitsluiting)

Ontwikkelingstrauma (nieuw concept) = eervaring van meerdere, chronische
traumatische gebeurtenissen, vaak in vroege ontwikkeling en van interpersoonlijke aard
= hechtingstrauma = complex trauma

ACEs  niet per se trauma  kan, maar veel hangt af van PACEs en hoe kind en
omgeving via veerkracht en herstel omgaan met de ACE

Howell  gebeurtenis zelf veroorzaakt dissociatie  in sommige situaties spreken van
stoornis (bv: PTSS)  bij deze stoornis kunnen andere aandoeningen ontstaan die
kwaliteit van leven negatief beïnvloeden


DEFINIËRING PACES
Onderzoek naar positive childhood experiences (PCs) of Protective and Compensatory
Experiences (PACES) of positieve kind- en jeugdervaringen  dragen bij aan gezonde
ontwikkeling en welzijn van kinderen onder 18j  helpen zo om negatieve effecten van
ACEs te verminderen + veerkracht kind vergroten

Onderzoek (vooral in Amerika)  PACES classificeren in 4 categorieën:



2

,  Koesterende en ondersteunende relaties (bv: goede mentor, beste vriendin
waarop je kan terugvallen)
 Sociale betrokkenheid en verbondenheid = in hoeverre je het gevoel hebt erbij te
horen (bv: cultuur, leeftijd, etniciteit)
 Veilige, stabiele, beschermende en rechtvaardige omgevingen = veilig,
voorspelbaar, structuur
 Sociaal en emotioneel leren (bv: door toegang tot onderwijs, gezondheidszorg)

 preventief + verminderen effecten ACEs

EPIDEMIOLOGIE

= hoe vaak het voorkomt


ALGEMEEN VOORKOMEN ACES
1 ACE  meest voorkomend

12%  min. 4 ACEs

Effecten op gezondheid (psychisch en fysisch): hart- en vaatziekten, depressie, suicidaal
gedrag, astma, gedrags- en emotionele problemen  afhankelijk van persoon zelf én
hoeveelheid ACEs

ACEs  intergenerationeel aspect: daarom contextgericht werken (kinderen van
iemand die ingrijpende gebeurtenis meemaakte hebben meer kans op internaliserende
en externaliserende problemen)


ACES BIJ PERSONEN MET VERSTANDELIJKE BEPERKING
Personen met VB + hun omgeving  verhoogd risico op trauma en toxische stress, 4x
meer kans op psychische problemen

Verklaring:

 Meer negatieve ervaringen
 Breuken in levensloop (voorziening, internaat, pleegzorg)
 Kwetsbaarder  vaker misbruikt (seksueel/fysiek)
 VB  moeilijk om negatieve ervaringen te verwerken door beperkt intellectuele en
adaptieve vermogen

ETIOLOGIE

Etiologie = verklaring van de oorzaak

Context waarin kind opgroeit  verandering in ene systeem hebben effect op het andere
systeem

Initiële (stress)reactie op een situatie is dezelfde als op een ingrijpende jeugdervaring 
dat deze ingrijpende jeugdervaring ook schadelijke gevolgen heeft hangt af van: duur,
ernst en tijdstip + in combinatie met ondersteuning van netwerk
 ingrijpende gebeurtenis brengt niet altijd schade of trauma als gevolg

Intergenerationeel verklaren  rol epigenetica = wetenschappelijk vakgebied dat
bestudeert hie genen aan- of uitgeschakeld worden zonder dat de DNA-sequentie zelf
wijzigt  omgevingsfactoren en levensstijl kunnen invloed hebben op hoe en wanneer

3

, bepaalde genen geactiveerd of onderdrukt worden
- overdracht van genetische factoren als stressgevoeligheid, armoede en ouder-
kindrelatie spelen een rol
- ouders met ACEs  risico op verstoorde hechting, permissieve of autoritaire opvoeding,
kans op kindermishandeling
- impact op fysiek en psychosociaal vlak, maar ook op verdere ontwikkeling en andere
levensdomeinen

Biologisch of bio-psychosociaal verklaringsmodel:

 ACEs en trauma’s  effect op ontwikkeling van hersenen: door continue stress
heeft het effect op biologische ontwikkeling  beïnvloed sociaal, emotioneel en
cognitieve ontwikkeling: hoe volwassenen omgaan met emotieregulatie,
middelengebruik, agressie (psychosociaal en emotioneel welzijn)
 Langdurige stress  effect op algemene gezondheid en geheugen (amygdala en
hippocampus): hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, moeite met arbeid
 Langdurige stress  effect op levenskeuzes




 hoe toxische en traumatische gebeurtenissen in kindertijd effect kunnen hebben op
neurologische, sociale, emotionele en cognitieve ontwikkeling (blootgesteld aan 6 ACEs 
gemiddeld 20 jaar korter leven dan anderen)

Biologische stressreactie:

 Stress is tolereerbaar (sterfte grootouder, fietsongeluk, slechte reactie ouder)
mogelijk herstel (PACEs helpen, tijd voor herstel)



4