Introductie Inleiding Sociaal Werk
,Deel 1
Hoofdstuk 1: sociaal werk definiëren
1.Inleiding
Sociaal werkers vind je overal: jeugdwerk, kunst- en cultuursector, welzijnswerk, psychiatrie, gevangenissen,
rust- en verzorgingstehuizen, overheidsdiensten…
Er is veel onduidelijkheid over wat ‘sociaal werk’ precies inhoudt.
2. De sociaalwerkboom
De sociaalwerkboom toont dat alle sociaal werkpraktijken een
gemeenschappelijke basis hebben.
• Wortels: historische basis voor alle vormen van sociaal
werk
• Gemeenschappelijke stam: gemeenschappelijke
vaardigheden, kennis en attitudes
• Vertakte kruin: verschillende specialismen, complex
Sociaal werk is voortdurend in evolutie en is onlosmakelijk
verbonden met veranderingen in de maatschappij. Het wordt geconfronteerd met veranderingen en
dynamieken in de samenleving. Het zoekt voortdurend antwoorden op die veranderingen.
3. Sociaal werk definiëren: een korte terugblik
Sociaal werk is een sociale constructie: een activiteit die het product is van hoe we in een bepaalde tijd in onze
samenleving kijken naar sociale problemen en hoe ze aan te pakken (Payne).
1) Eerste internationale definitie, 1959
Nadruk op ondersteunen van individuen en groepen om zich beter te kunnen aanpassen aan de
samenleving.
8 landen
2) Tweede definitie, 1982
Nadruk op de rol van het sociaal werk in het initiëren en begeleiden van maatschappelijke
veranderingsprocessen
44 landen
3) Nieuwe internationale definitie, 2001
Mensenrechten en sociale rechtvaardigheid staan centraal
63 landen
4) Huidige globale definitie
Sterkere theoretische onderbouwing, meer collectieve benadering, sterkere nadruk op
macroconcepten
110 landen
In 2014: eigen mandaat van het sociaal werk
“Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert . Principes van sociale
rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal
in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen
en inheemse en lokale vormen van kennis , engageert sociaal werk mensen en structuren om
levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.”
Sociaal werk is een practice-based beroep (niet professie)!
Professie = een beroep met uniforme kennisbasis, autonomie, ethische beroepscode, bepaalde
beroepscultuur.
,4. De huidige globale definitie van sociaal werk uitgelicht
4.1. Sociaal werk als praktijkgebaseerd beroep
• Diverse praktijk: sociaal werkers zijn aanwezig in vele verschillende organisaties
• Verschillende diploma’s: niet alleen houders van sociaalwerkdiploma’s beoefenen sociaal werk, ook
beroepskrachten, vrijwilligers en geëngageerde burgers vormen het sociaal werk
• Samenwerking: kruisbestuiving tussen professionals en burgerinitiatieven
In de jaren ’70 waren er kleinschalige werkingen (uitgebouwd door vrijwilligers + beroepskrachten) als kritiek op
de klassieke welzijnsinstellingen zoals Vluchthuizen, Jeugd Adviescentra, wat nu de CAW’s zijn.
Nu zijn er burgerinitiatieven die met niet-gelenigde noden aan de slag gaan. Bijdragen geïnstitutionaliseerde
organisaties aan kleinschalige initiatieven.
4.2. Sociaal werk als academische discipline
4.3. Sociaal werk bevordert sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en
bevrijding van mensen
De vier doelen van sociaal werk:
Sociale verandering en ontwikkeling
Sociaal werkers zijn vanop de eerste rij getuige van het sociaal onrecht – structurele opdracht
Maar zetten ook mensen in beweging: expertise in het initiëren en begeleiden van veranderingsprocessen bij
individuen, en groepen…
Sociale cohesie
Het sociaal werk levert een bijdrage aan de ontwikkeling van het sociaal weefsel in de samenleving. Het is
gericht op het bevorderen van de kwaliteit van samenleven. Proberen om iedereen in te bedden en te verbinden
met de samenleving. De solidaire mensen en de solidaire samenleving.
, Empowerment
= Een proces van versterking waarbij individuen, organisaties en gemeenschappen greep krijgen op de eigen
situatie en hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het aanscherpen van kritisch bewustzijn en het
stimuleren van participatie.
Empowerment is een multilevel construct: het individueel-psychologische niveau (micro) is verbonden met het
organisationele (meso) en het gemeenschapsniveau (macro).
Regie over/ greep op je eigen leven hebben door middel van;
• Verwerven van controle
• Aanscherpen van kritisch inzicht
• Stimuleren van participatie
Bevrijding van mensen (uit onderdrukkende structuren)
Structurele belemmeringen in de samenleving zorgen ervoor dat ongelijkheid, discriminatie, uitbuiting en
onderdrukking blijven bestaan.
Als sociaal werker moet je reflecteren over bronnen van uitsluiting en van hieruit strategieën om structurele en
individuele belemmeringen aan te pakken/ mensen ervan te bevrijden.
4.4. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk
Sociale rechtvaardigheid
Gelijke toegang tot basisbehoeften en rechten voor iedereen.
Strijd tegen sociale onrechtvaardigheid, de verbetering van
levensomstandigheden.
Het ingrijpen op de oorzaken die de ongelijkheid tot stand
brengen.
• Equality (gelijkheid): elk individu krijgt een gelijke behandeling, dezelfde ondersteuning
• Equity (billijkheid): de ondersteuning wordt aangepast aan de noden van een individu
Mensenrechten
Samen met sociale rechtvaardigheid zijn mensenrechten een belangrijke bron van legitimering en motivatie
voor de sociaalwerkpraktijk.
Ze vormen het kompas dat richting geeft aan het handelen van sociaal werkers. Mensenrechten vormen dus
een middel om het ultieme doel, sociale rechtvaardigheid creëren, te bereiken.
Mensenrechten als referentiekader voor sociaal werk: UVRM waarin de VN de basisrechten omschrijft.
• Burgerlijke en politieke rechten
• Economische, sociale en culturele rechten
• Collectieve of solidariteitsrechten
De huidige globale definitie van sociaal werk legt nadruk op de principes van sociale rechtvaardigheid en
mensenrechten. Dat is geen evidentie, doordat de mensenrechten steeds meer onder druk staan.
• Eigen verantwoordelijkheid / individueel schuldmodel / responsabilisering
• Conditionalisering van sociale grondrechten
• Sanctionering / criminalisering
• Versterken van het territorialiteitsbeginsel van rechten
Leidraad voor sociaal werk?
• Symbolische) Waarborgfunctie van mensenrechten. (min invulling van het rechtenperspectief)
• Zorgen dat individuele burgers tot en aan hun rechten komen, toegang krijgen tot voorzieningen?
• Sociaal-politieke functie van mensen- en grondrechten. (max invulling van het rechtenperspectief)
,Deel 1
Hoofdstuk 1: sociaal werk definiëren
1.Inleiding
Sociaal werkers vind je overal: jeugdwerk, kunst- en cultuursector, welzijnswerk, psychiatrie, gevangenissen,
rust- en verzorgingstehuizen, overheidsdiensten…
Er is veel onduidelijkheid over wat ‘sociaal werk’ precies inhoudt.
2. De sociaalwerkboom
De sociaalwerkboom toont dat alle sociaal werkpraktijken een
gemeenschappelijke basis hebben.
• Wortels: historische basis voor alle vormen van sociaal
werk
• Gemeenschappelijke stam: gemeenschappelijke
vaardigheden, kennis en attitudes
• Vertakte kruin: verschillende specialismen, complex
Sociaal werk is voortdurend in evolutie en is onlosmakelijk
verbonden met veranderingen in de maatschappij. Het wordt geconfronteerd met veranderingen en
dynamieken in de samenleving. Het zoekt voortdurend antwoorden op die veranderingen.
3. Sociaal werk definiëren: een korte terugblik
Sociaal werk is een sociale constructie: een activiteit die het product is van hoe we in een bepaalde tijd in onze
samenleving kijken naar sociale problemen en hoe ze aan te pakken (Payne).
1) Eerste internationale definitie, 1959
Nadruk op ondersteunen van individuen en groepen om zich beter te kunnen aanpassen aan de
samenleving.
8 landen
2) Tweede definitie, 1982
Nadruk op de rol van het sociaal werk in het initiëren en begeleiden van maatschappelijke
veranderingsprocessen
44 landen
3) Nieuwe internationale definitie, 2001
Mensenrechten en sociale rechtvaardigheid staan centraal
63 landen
4) Huidige globale definitie
Sterkere theoretische onderbouwing, meer collectieve benadering, sterkere nadruk op
macroconcepten
110 landen
In 2014: eigen mandaat van het sociaal werk
“Sociaal werk is een praktijk-gebaseerd beroep en een academische discipline die sociale verandering en
ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en bevrijding van mensen bevordert . Principes van sociale
rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor diversiteit staan centraal
in het sociaal werk. Onderbouwd door sociaalwerktheorieën, sociale wetenschappen, menswetenschappen
en inheemse en lokale vormen van kennis , engageert sociaal werk mensen en structuren om
levensuitdagingen en problemen aan te pakken en welzijn te bevorderen.”
Sociaal werk is een practice-based beroep (niet professie)!
Professie = een beroep met uniforme kennisbasis, autonomie, ethische beroepscode, bepaalde
beroepscultuur.
,4. De huidige globale definitie van sociaal werk uitgelicht
4.1. Sociaal werk als praktijkgebaseerd beroep
• Diverse praktijk: sociaal werkers zijn aanwezig in vele verschillende organisaties
• Verschillende diploma’s: niet alleen houders van sociaalwerkdiploma’s beoefenen sociaal werk, ook
beroepskrachten, vrijwilligers en geëngageerde burgers vormen het sociaal werk
• Samenwerking: kruisbestuiving tussen professionals en burgerinitiatieven
In de jaren ’70 waren er kleinschalige werkingen (uitgebouwd door vrijwilligers + beroepskrachten) als kritiek op
de klassieke welzijnsinstellingen zoals Vluchthuizen, Jeugd Adviescentra, wat nu de CAW’s zijn.
Nu zijn er burgerinitiatieven die met niet-gelenigde noden aan de slag gaan. Bijdragen geïnstitutionaliseerde
organisaties aan kleinschalige initiatieven.
4.2. Sociaal werk als academische discipline
4.3. Sociaal werk bevordert sociale verandering en ontwikkeling, sociale cohesie, empowerment en
bevrijding van mensen
De vier doelen van sociaal werk:
Sociale verandering en ontwikkeling
Sociaal werkers zijn vanop de eerste rij getuige van het sociaal onrecht – structurele opdracht
Maar zetten ook mensen in beweging: expertise in het initiëren en begeleiden van veranderingsprocessen bij
individuen, en groepen…
Sociale cohesie
Het sociaal werk levert een bijdrage aan de ontwikkeling van het sociaal weefsel in de samenleving. Het is
gericht op het bevorderen van de kwaliteit van samenleven. Proberen om iedereen in te bedden en te verbinden
met de samenleving. De solidaire mensen en de solidaire samenleving.
, Empowerment
= Een proces van versterking waarbij individuen, organisaties en gemeenschappen greep krijgen op de eigen
situatie en hun omgeving en dit via het verwerven van controle, het aanscherpen van kritisch bewustzijn en het
stimuleren van participatie.
Empowerment is een multilevel construct: het individueel-psychologische niveau (micro) is verbonden met het
organisationele (meso) en het gemeenschapsniveau (macro).
Regie over/ greep op je eigen leven hebben door middel van;
• Verwerven van controle
• Aanscherpen van kritisch inzicht
• Stimuleren van participatie
Bevrijding van mensen (uit onderdrukkende structuren)
Structurele belemmeringen in de samenleving zorgen ervoor dat ongelijkheid, discriminatie, uitbuiting en
onderdrukking blijven bestaan.
Als sociaal werker moet je reflecteren over bronnen van uitsluiting en van hieruit strategieën om structurele en
individuele belemmeringen aan te pakken/ mensen ervan te bevrijden.
4.4. Principes van sociale rechtvaardigheid, mensenrechten, collectieve verantwoordelijkheid en respect voor
diversiteit staan centraal in het sociaal werk
Sociale rechtvaardigheid
Gelijke toegang tot basisbehoeften en rechten voor iedereen.
Strijd tegen sociale onrechtvaardigheid, de verbetering van
levensomstandigheden.
Het ingrijpen op de oorzaken die de ongelijkheid tot stand
brengen.
• Equality (gelijkheid): elk individu krijgt een gelijke behandeling, dezelfde ondersteuning
• Equity (billijkheid): de ondersteuning wordt aangepast aan de noden van een individu
Mensenrechten
Samen met sociale rechtvaardigheid zijn mensenrechten een belangrijke bron van legitimering en motivatie
voor de sociaalwerkpraktijk.
Ze vormen het kompas dat richting geeft aan het handelen van sociaal werkers. Mensenrechten vormen dus
een middel om het ultieme doel, sociale rechtvaardigheid creëren, te bereiken.
Mensenrechten als referentiekader voor sociaal werk: UVRM waarin de VN de basisrechten omschrijft.
• Burgerlijke en politieke rechten
• Economische, sociale en culturele rechten
• Collectieve of solidariteitsrechten
De huidige globale definitie van sociaal werk legt nadruk op de principes van sociale rechtvaardigheid en
mensenrechten. Dat is geen evidentie, doordat de mensenrechten steeds meer onder druk staan.
• Eigen verantwoordelijkheid / individueel schuldmodel / responsabilisering
• Conditionalisering van sociale grondrechten
• Sanctionering / criminalisering
• Versterken van het territorialiteitsbeginsel van rechten
Leidraad voor sociaal werk?
• Symbolische) Waarborgfunctie van mensenrechten. (min invulling van het rechtenperspectief)
• Zorgen dat individuele burgers tot en aan hun rechten komen, toegang krijgen tot voorzieningen?
• Sociaal-politieke functie van mensen- en grondrechten. (max invulling van het rechtenperspectief)
