Management & Strategische Sturing | Schoolorganisatie | UA | 2025/26 Zeer uitgebreide samenvatting voor het openboek-examen Alle antwoorden op de vragen zijn hierin terug te vinden.

MANAGEMENT & STRATEGISCHE STURING

Inhoud
Inleiding​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 2

Hoofdstuk 1:
De school als sociaal systeem​​ ​ ​ ​ 3

Hoofdstuk 3:
Structuur in scholen​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 8

Hoofdstuk 5:
Organisatiecultuur in scholen​​ ​ ​ ​ 15

Hoofdstuk 6:
Organisatieklimaat in scholen​​ ​ ​ ​ 21

Hoofdstuk 7:
Macht en politiek in scholen​ ​ ​ ​ ​ 25

Hoofdstuk 8:
Externe omgevingen en verantwoording van
scholen​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 34

Hoofdstuk 10:
Beslissingen nemen in scholen​ ​ ​ ​ 41

Hoofdstuk 11:
Gedeelde besluitvorming: leerkrachten mondig
maken​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ ​ 50

Hoofdstuk 13:
Leiderschap in scholen​ ​ ​ ​ ​ ​ 57




1

,Inleiding

1.​ Wat is management?
= leiderschap?
= een impact hebben op het denken en handelen van medewerkers + wat is wenselijk denken
en handelen en hoe gaan we daartoe komen?
leiderschap: uitkijken voor en promoten van nieuwe keuzes (in termen van doelen en
strategieën) → bestaande kaders doorbreken
management: zo goed mogelijk uitvoeren van bestaande keuzes → werken binnen bestaande
krijtlijnen
→ beide zijn belangrijk!​ ​ ‘manu agere’




2.​ Wat is strategische sturing?

-​ legt de link tussen leiderschap en management
-​ een visie vertalen in langetermijndoelstellingen en het opstellen van
langetermijnplannen voor de realisatie ervan


3.​ Wat kenmerkt (medewerkers in) een professionele organisatie?

-​ relatief hoog opgeleiden die complex, gespecialiseerd werk verrichten
-​ kennis en vaardigheden van medewerkers zijn cruciaal voor het succes vd organisatie
-​ omvang van het middenmanagement en de staforganen is eerder beperkt
-​ medewerkers hebben veel autonomie
-​ medewerkers zijn eigenwijs en accepteren slechts met mondjesmaat leiding
-​ energieniveau hangt samen met mate waarin men zich identificeert met de
organisatiedoelen
-​ medewerkers hanteren professionele standaarden en willen normen intercollegiaal
handhaven




2

,Hoofdstuk 1: De school als sociaal systeem

1.​ Preview
2.​ Theorie en wetenschap
concepten
theoretische generalisaties
conceptuele kaders: vereenvoudiging van de werkelijkheid
hypothese




3.​ Een systeemperspectief
sociale systemen
-​ zijn open systemen (in VOCA-tijden) * vluchtig, onzeker, complex, ambigue (niet eenduidig)
-​ zijn doelgericht (contingent en onderhandeld)
-​ worden ingevuld door mensen
-​ hebben structuur
-​ zijn politiek (kennen machtsrelaties)
-​ bestaan uit onderling afhankelijke delen, die op elkaar en de omgeving inwerken
(holistisch te benaderen)
-​ hebben culturen en normen (die voorgeschreven en afgedwongen worden)
-​ zijn conceptueel (abstract) en relatief (bestaan op verschillende niveaus)

●​ rationeel systeemperspectief: ziet organisaties als formele instrumenten die ontworpen
zijn om organisatiedoelen te bereiken; structuur is het belangrijkste kenmerk
bureaucratische organisatie
leidende principes:
-​ arbeidsdeling → standaardisatie vh werk
-​ beperkte span of control van 5 tot 10 ondergeschikten (piramidevormige
structuren)
-​ bureaucratische organisatie
-​ formalisatie: maakt structuur van relaties in organisaties zichtbaar
-​ specialisatie
-​ hiërarchie van autoriteit


3

, -​ uitzonderingsprincipe: superieuren handelen uitzonderlijke situaties af, die niet
onder de regels vallen

●​ natuurlijk systeemperspectief: ziet organisaties als typische sociale groepen die
proberen te overleven: mensen zijn het belangrijkste aspect
-​ norm van de groep
-​ informele organisatie belangrijker dan formele




4.​ Open systeem: een integratie

●​ open-systemen perspectief: rationele en natuurlijke elementen in hetzelfde kader
combineren en completer perspectief bieden
●​ afhankelijk van en beïnvloed door de omgeving: concurrentie, hulpbronnen, politieke
druk, …
●​ interacties tussen formele en informele organisatie
●​ structurele en dynamische concepten:
-​ individu, coöperatieve systeem, formele organisatie, complexe formele
organisatie, informele organisatie
-​ vrije wil, samenwerking, communicatie, autoriteit, beslissingsproces, dynamisch
evenwicht
●​ scholen zijn open sociale systemen met vijf belangrijke elementen of subsystemen
-​ technische
-​ structurele
-​ individuele
-​ culturele
-​ politieke




4