H9 : how genes and genomes evolve
o Mobiel genetische elementen coderen de componenten die ze nodig hebben voor verplaatsing
Mobiel genetische elementen
Bacterie DNA Tn (= transposon)
Humane cel retro Tn
virussen
(rechts)
Een transposon heeft altijd een transposase gen, deze gaat coderen voor eiwitten die je nodigt hebt
voor het herkennen van je transposon, knippen van je transposon en verplaatsen van je transposon
ABR gen (antibioticaresistentie genen) deze produceren eiwitten (meestal gaat het om enzymen)
die je AB gaan afbreken
bv ampicilline
(A) We hebben bacterie 1 en die heeft een transposon
Target DNA = bacterie 2
Transposons kunnen worden uitgeknipt uit bacterie 1 en kan ingewerkt worden in bacterie 2 (cut &
paste)
Dan krijgen we een bacterie 1 die dat niet meer heeft maar een bacterie 2 die dat wel heeft
= geen gevaarlijke situatie want transposon is gewoon verplaatst
Maar we hebben ook een andere mechanisme
(B) Replicatievetranspositie
Transposon van bacterie 1 gaat gerepliceerd worden en gaan we inbrengen in bacterie 2 dus nu
hebben ze allebei dat identieke transposon
= WEL gevaarlijk want op deze manier gaan we dan ABR gen op heel korte tijd gaan verspreiden over
een generatie/populatie
Retrotransposons hebben NIKS met bacteriën te maken deze zitten bij ons, onze humane cellen
o Het menselijk genoom bevat 2 grote families van transposabele sequenties
, We hebben retro Tn en GEEN transposase gen!
Eerst proces van transcriptie (1 van de strengen omzetten naar
RNA)
Reverse transcriptase en daar ga je een RNA-DNA hybride
streng maken
RNA is basis en daarop wordt een DNA streng op aangemaakt
Retro duidt op omgekeerde weg van genexpressie (RNA DNA
ipv DNA RNA)
Op basis van die DNA template kunnen we de dubbelstreng
aanmaken
Deze wordt dan op andere plaats in genoom geïnsereerd
Niet veel retro Tn gaan zich gaan verplaatsen (nu) veel in stille
modus en soms gebeurt dat toch nog en als ze dat doen
kunnen ze terecht komen in een gen die belangrijk is voor het
aanmaken van een eiwit in je lichaam
Bv een bloedstollingsfactor als dat hier terecht komt kan dit
zorgen voor een bloedstollingsproblematiek
Een bacterie kan zelfstandig leven, die heeft geen humane cel nodig om zich bv te repliceren
Een virus daarentegen heeft altijd een humane cel nodig
o Virussen kunnen zich verplaatsen tussen cellen en organismen
Types van virussen
Onthouden:
o Herpes = dubbelstrengig DNA virus
(koortsblaasjes) eenmaal dit gehad blijft dit
levenslang in je lichaam en bij verzwakte
immuniteit kan deze terug de kop opsteken
o Epstein-Barr virus (EBV) = dubbelstrengig DNA
virus en deze gaat ons immuunsysteem gaan
aanvallen de lymfocyten (behoren tot de groep
van witte bloedcellen) kenmerk is klierkoorts =
aanhoudende vermoeidheid
o Hepatitis B virus = deeltje enkelstrengig en deeltje
dubbelstrengig DNA deze A B en C virussen zijn
allen gevaarlijk voor onze lever
o HIV virus = enkelstrengig RNA virus en deze
veroorzaakt AIDS vroeger was dat doodvonnis
op termijn en nu kan je dat perfect overleven als je
medicatie voldoende en goed/trouw gaan innemen
o Influenza virus = enkelstengig RNA virus en
veroorzaakt griep
o Poliovirus = enkelstrengig RNA virus en
veroorzaakt poliomerites = beschadiging
zenuwstelsel = enige verplichte vaccin in België
o Rhino virus = enkelstrengig RNA virus = verkoudheid
o SARS-Cov-2 virus = enkelstrengig RNA en veroorzaakte covid
o Mobiel genetische elementen coderen de componenten die ze nodig hebben voor verplaatsing
Mobiel genetische elementen
Bacterie DNA Tn (= transposon)
Humane cel retro Tn
virussen
(rechts)
Een transposon heeft altijd een transposase gen, deze gaat coderen voor eiwitten die je nodigt hebt
voor het herkennen van je transposon, knippen van je transposon en verplaatsen van je transposon
ABR gen (antibioticaresistentie genen) deze produceren eiwitten (meestal gaat het om enzymen)
die je AB gaan afbreken
bv ampicilline
(A) We hebben bacterie 1 en die heeft een transposon
Target DNA = bacterie 2
Transposons kunnen worden uitgeknipt uit bacterie 1 en kan ingewerkt worden in bacterie 2 (cut &
paste)
Dan krijgen we een bacterie 1 die dat niet meer heeft maar een bacterie 2 die dat wel heeft
= geen gevaarlijke situatie want transposon is gewoon verplaatst
Maar we hebben ook een andere mechanisme
(B) Replicatievetranspositie
Transposon van bacterie 1 gaat gerepliceerd worden en gaan we inbrengen in bacterie 2 dus nu
hebben ze allebei dat identieke transposon
= WEL gevaarlijk want op deze manier gaan we dan ABR gen op heel korte tijd gaan verspreiden over
een generatie/populatie
Retrotransposons hebben NIKS met bacteriën te maken deze zitten bij ons, onze humane cellen
o Het menselijk genoom bevat 2 grote families van transposabele sequenties
, We hebben retro Tn en GEEN transposase gen!
Eerst proces van transcriptie (1 van de strengen omzetten naar
RNA)
Reverse transcriptase en daar ga je een RNA-DNA hybride
streng maken
RNA is basis en daarop wordt een DNA streng op aangemaakt
Retro duidt op omgekeerde weg van genexpressie (RNA DNA
ipv DNA RNA)
Op basis van die DNA template kunnen we de dubbelstreng
aanmaken
Deze wordt dan op andere plaats in genoom geïnsereerd
Niet veel retro Tn gaan zich gaan verplaatsen (nu) veel in stille
modus en soms gebeurt dat toch nog en als ze dat doen
kunnen ze terecht komen in een gen die belangrijk is voor het
aanmaken van een eiwit in je lichaam
Bv een bloedstollingsfactor als dat hier terecht komt kan dit
zorgen voor een bloedstollingsproblematiek
Een bacterie kan zelfstandig leven, die heeft geen humane cel nodig om zich bv te repliceren
Een virus daarentegen heeft altijd een humane cel nodig
o Virussen kunnen zich verplaatsen tussen cellen en organismen
Types van virussen
Onthouden:
o Herpes = dubbelstrengig DNA virus
(koortsblaasjes) eenmaal dit gehad blijft dit
levenslang in je lichaam en bij verzwakte
immuniteit kan deze terug de kop opsteken
o Epstein-Barr virus (EBV) = dubbelstrengig DNA
virus en deze gaat ons immuunsysteem gaan
aanvallen de lymfocyten (behoren tot de groep
van witte bloedcellen) kenmerk is klierkoorts =
aanhoudende vermoeidheid
o Hepatitis B virus = deeltje enkelstrengig en deeltje
dubbelstrengig DNA deze A B en C virussen zijn
allen gevaarlijk voor onze lever
o HIV virus = enkelstrengig RNA virus en deze
veroorzaakt AIDS vroeger was dat doodvonnis
op termijn en nu kan je dat perfect overleven als je
medicatie voldoende en goed/trouw gaan innemen
o Influenza virus = enkelstengig RNA virus en
veroorzaakt griep
o Poliovirus = enkelstrengig RNA virus en
veroorzaakt poliomerites = beschadiging
zenuwstelsel = enige verplichte vaccin in België
o Rhino virus = enkelstrengig RNA virus = verkoudheid
o SARS-Cov-2 virus = enkelstrengig RNA en veroorzaakte covid
