1⃣ Wat is gluconeogenese? (het idee)
Gluconeogenese = glucose nieuw maken
→ uit niet-koolhydraatbronnen:
• • lactaat
• • pyruvaat
• • glycerol
• • glucogene aminozuren
📌 Waarom nodig?
• • Om bloedglucose op peil te houden bij:
• ◦ vasten / voedseltekort
• ◦ zware spierarbeid
• • Vooral voor hersenen en rode bloedcellen (die glucose nodig hebben)
📍 Waar?
• • Lever (belangrijkst)
• • Niercortex
• • ❌ Niet in hersenen en spiercellen
2⃣ Waarom is gluconeogenese niet gewoon “glycolyse
omgekeerd”?
Dat kan thermodynamisch niet.
• • Sommige stappen van de glycolyse zijn irreversibel
• • Glycolyse omkeren zou energie kosten (ΔG° positief)
👉 Daarom:
• • Gluconeogenese gebruikt andere enzymen
• • Die omzeilen de onomkeerbare stappen van de glycolyse
3⃣ De 3 cruciale “omzeilingen” (MOET je kennen)
🔁 Omzeiling 1: pyruvaat → PEP
Dit gebeurt in 2 stappen:
1. 1 Pyruvaat → oxaalacetaat
(enzym: pyruvaatcarboxylase, geactiveerd door acetyl-CoA)
1. 2 Oxaalacetaat → fosfo-enolpyruvaat (PEP)
(enzym: PEP-carboxykinase, gebruikt GTP)
📌 Dit is het startpunt van gluconeogenese.
🔁 Omzeiling 2: fructose-1,6-bisfosfaat → fructose-6-fosfaat
• • Enzym: fructose-1,6-bisfosfatase
• • Sleutelregelstap ❗
👉 Dit is het belangrijkste controlepunt tussen:
• • glycolyse ↔ gluconeogenese
🔁 Omzeiling 3: glucose-6-fosfaat → glucose
• • Enzym: glucose-6-fosfatase
• • Zit in het ER van levercellen
• • ❌ Afwezig in spieren en hersenen
👉 Daarom kan alleen de lever glucose afgeven aan het bloed
4⃣ Energetische kost (belangrijk inzicht)
Gluconeogenese kost energie:
Voor 1 glucose:
• • 4 ATP
• • 2 GTP
• • 2 NADH
📌 Logisch: glucose maken is opbouw, geen afbraak.
5⃣ Afstemming met glycolyse (superbelangrijk concept)
👉 Glycolyse en gluconeogenese mogen niet tegelijk maximaal actief zijn
→ anders: energieverspilling
🔑 Hoofdcontrolepunt:
Fructose-6-P ⇄ fructose-1,6-bisP
6⃣ Koppeling met vetzuur- en pyruvaatmetabolisme
• • Acetyl-CoA:
• ◦ activeert pyruvaatcarboxylase
• ◦ remt pyruvaatdehydrogenase
👉 Pyruvaat gaat dan:
• • ❌ niet naar Krebs
• • ✅ wel naar gluconeogenese
➡ Signaal: “er is genoeg energie, maak glucose”
7⃣ Cori-cyclus (lever ↔ spier)
In spier (anaeroob):
• • glucose → lactaat
• • regeneratie van NAD⁺
In lever:
• • lactaat → pyruvaat → glucose
• • glucose terug naar spier
📌 Belangrijk voor:
• • spieren
Gluconeogenese = glucose nieuw maken
→ uit niet-koolhydraatbronnen:
• • lactaat
• • pyruvaat
• • glycerol
• • glucogene aminozuren
📌 Waarom nodig?
• • Om bloedglucose op peil te houden bij:
• ◦ vasten / voedseltekort
• ◦ zware spierarbeid
• • Vooral voor hersenen en rode bloedcellen (die glucose nodig hebben)
📍 Waar?
• • Lever (belangrijkst)
• • Niercortex
• • ❌ Niet in hersenen en spiercellen
2⃣ Waarom is gluconeogenese niet gewoon “glycolyse
omgekeerd”?
Dat kan thermodynamisch niet.
• • Sommige stappen van de glycolyse zijn irreversibel
• • Glycolyse omkeren zou energie kosten (ΔG° positief)
👉 Daarom:
• • Gluconeogenese gebruikt andere enzymen
• • Die omzeilen de onomkeerbare stappen van de glycolyse
3⃣ De 3 cruciale “omzeilingen” (MOET je kennen)
🔁 Omzeiling 1: pyruvaat → PEP
Dit gebeurt in 2 stappen:
1. 1 Pyruvaat → oxaalacetaat
(enzym: pyruvaatcarboxylase, geactiveerd door acetyl-CoA)
1. 2 Oxaalacetaat → fosfo-enolpyruvaat (PEP)
(enzym: PEP-carboxykinase, gebruikt GTP)
📌 Dit is het startpunt van gluconeogenese.
🔁 Omzeiling 2: fructose-1,6-bisfosfaat → fructose-6-fosfaat
• • Enzym: fructose-1,6-bisfosfatase
• • Sleutelregelstap ❗
👉 Dit is het belangrijkste controlepunt tussen:
• • glycolyse ↔ gluconeogenese
🔁 Omzeiling 3: glucose-6-fosfaat → glucose
• • Enzym: glucose-6-fosfatase
• • Zit in het ER van levercellen
• • ❌ Afwezig in spieren en hersenen
👉 Daarom kan alleen de lever glucose afgeven aan het bloed
4⃣ Energetische kost (belangrijk inzicht)
Gluconeogenese kost energie:
Voor 1 glucose:
• • 4 ATP
• • 2 GTP
• • 2 NADH
📌 Logisch: glucose maken is opbouw, geen afbraak.
5⃣ Afstemming met glycolyse (superbelangrijk concept)
👉 Glycolyse en gluconeogenese mogen niet tegelijk maximaal actief zijn
→ anders: energieverspilling
🔑 Hoofdcontrolepunt:
Fructose-6-P ⇄ fructose-1,6-bisP
6⃣ Koppeling met vetzuur- en pyruvaatmetabolisme
• • Acetyl-CoA:
• ◦ activeert pyruvaatcarboxylase
• ◦ remt pyruvaatdehydrogenase
👉 Pyruvaat gaat dan:
• • ❌ niet naar Krebs
• • ✅ wel naar gluconeogenese
➡ Signaal: “er is genoeg energie, maak glucose”
7⃣ Cori-cyclus (lever ↔ spier)
In spier (anaeroob):
• • glucose → lactaat
• • regeneratie van NAD⁺
In lever:
• • lactaat → pyruvaat → glucose
• • glucose terug naar spier
📌 Belangrijk voor:
• • spieren
