Samenvatting Kwalitatieve & gemengde methoden - methoden, deel 2 | KU Leuven | 2025/26

SAMENVATTING –
KWALITATIEVE & GEMENGDE
METHODEN




2025-2026
PSYCHOLOGIE – ABA 1 – KU LEUVEN




1

,DEEL 1 – ACHTERGROND VAN KWALITATIEVE METHODEN IN DE PSYCHOLOGIE

HOOFDSTUK 1 – WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK IN DE PSYCHOLOGIE & WAS HET ECHT VERBORGEN?


WAT IS KWALITATIEF ONDERZOEK?

Qualitative methodologies = those that do not involve formalized and objectified measurement or statistics

 MAAR: soms ook een beetje numerieke data aanwezig in kwalitatief onderzoek, dus dit is geen optimale definitie
 Kwalitatieve ata wordt vaak getransformeerd naar iets numerieks

Kwalitatief onderzoek onderscheidt zich op 3 niveaus:

 Wetenschapsfilosofie/epistemologie (kennistheorethische
benadering)  ander doel dan kwantitatief onderzoek
 Data-collectie & analyse  andere gereedschapskist (gebruikte
methodologie)
 Onderzoeksproces  andere nadruk miv andere plaats in de
empirische cyclus
o Inductie in kwalitatief onderzoek vs. deductie in
kwantitatief onderzoek

WANNEER SPREKEN WE OVER KWALITATIEF (VS. KWANTITATIEF) ONDERZOEK?

Vooraf ligt het niet vast welke enkele variabele we bestuderen
 doel = zo rijk mogelijke data verzamelen

Ook de ervaring van het individu & welke betekenis het individu
hieraan koppelt

Kwalitatief onderzoek: CONTEXT IN REKENING NEMEN

 Rijke’ data: weinig vaste structuur of selectie vooraf
o Thick description = beschrijvende, gedetailleerde data
 Perspectief van het individu: betekenis van de ervaring
 Natuurlijke settings: kenmerken van het dagelijkse leven worden veel sterker benadrukt

1.1) KENNISTHEORETISCHE BENADERING IN KWALITATIEF ONDERZOEK

Kennistheorie = epistemologie = wetenschapsfilosofie

 Hoe wordt kennis vergaard?
 Wat is de waarde van wat we weten?

Houdt een visie in op:

 De staat van de wereld
 Het doel van de wetenschap
 De rol van de onderzoeker

Kwalitatieve en kwantitatieve psychologie hebben deels gemeenschappelijke kennistheorie:

 Kennis is gebaseerd op empirisch onderzoek
o Niet: door god gegeven (= theologie)
o Niet: abstract beredeneerd (= metafysica)
o Wel: gebaseerd op empirie (= moderne wetenschap)

2

,MAAR er zijn ook verschillen tussen kwantitatieve en kwalitatieve kennistheorieën:

Kwantitatieve kennistheorie: Kwalitatieve kennistheorie:
Er bestaat objectieve kennis: De externe wereld bepaalt wat Er bestaat geen objectieve kennis: Hooguit bestaan
waar is er meerdere manieren om de wereld te kennen
Onderzoek brengt ons steeds dichter bij de “waarheid”: Onderzoek leidt tot een waardevolle interpretatie van de
Wetenschap is cumulatief en leidt tot het ontdekken van de werkelijkheid: Meerdere interpretaties vullen elkaar aan
objectieve realiteit (onderzoek als ontdekkingsreis) (onderzoek als bouwproject)
Neutrale onderzoeker: Kennisproductie is onafhankelijk van Perspectief van onderzoeker telt: Niet alleen het theoretisch
de onderzoeker; onderzoeker moet ‘neutraal blijven.’ perspectief maar ook sociale en culturele achtergrond
onderzoeker is van belang



Vergelijking kennistheorieën: doel?

Positivisme  kwantitatief

Relativisme  alles is relatief (kwalitatief)

Post-modernisme  kwalitatief

Sociaal constructivisme  mensen bouwen samen met anderen
aan een wereld

Vergelijking kennistheorieën: neutrale onderzoeker?

 Kwalitatief perspectief: Onderzoeker kán nooit neutraal zijn want iedere persoon (= onderzoeker) is áltijd
vormgegeven door, en functioneert in, een bepaald sociaal / cultureel / wetenschappelijk systeem dat richting geeft
aan
o De interesse in en formulering van de onderzoeksvraag
o Keuze van de methode van data-collectie
o Interpretatie van de data
 Neutraliteit is onmogelijk, wat cruciaal is, is transparantie!

1.2) KWALITATIEF ONDERZOEK IN DE EMPIRISCHE CYCLUS

WANNEER SPREKEN WE OVER KWALITATIEF (VS. KWANTITATIEF) ONDERZOEK?

Inductie & deductie: onderzoek beweegt zich voortdurend heen en weer
van theorie naar data en van data terug naar theorie




Kwalitatief onderzoek = geschikte basis voor inductie!

 Rijke beschrijvingen  niet onmiddellijk reduceren!
 Nadruk op het perspectief van een individu i.p.v. reduceren tot 1 of enkele gedragskenmerken die je standaard kunt
meten bij grote aantallen!
 Oog voor dagelijkse leven in een specifieke sociale en culturele
omgeving i.p.v. individuele reacties los van die omgeving te
bestuderen in labo of testsituatie!

Samenvatting:
3

, Kritiek van kwalitatieve onderzoekers op deductie:

 Hoe kom je aan nieuwe inzichten/ theorieën?  ‘black box’ van kwantitatief onderzoek
 Inzichten in bestaande theorieën worden alleen aangeleverd door de elite/mainstream  perspectief van minder
machtigen en/of vanuit andere culturen dan westerse ontbreekt

Opnieuw de 3 kernwaarden van kwalitatief onderzoek:




Typische vragen voor kwalitatief onderzoek (~ data & analyse):

Kwantitatief onderzoek is meer geïnteresseerd in:

 Frequentie (hoeveel/hoevaak) van pesterijen
 Verschillen tussen organisaties, persoonlijkheden,
groepen, meetmomenten, …
 Algemeen verband tussen persoons- en
situatiekenmerken
 Oorzaak van pesterijen zoeken




Onderzoeksopzet:

 Meervoudige gevalsstudie
o Settings: 19 organisaties in Vlaanderen (in # sectoren: industrie, diensten, non-profit)
o Participanten: 87 ‘pestexperten’ met verschillende perspectieven op pesterijen binnen hun organisatie:(bijv.
leidinggevenden, vertrouwenspersonen, vakbondsafgevaardigden …)
o Gevallen: 56 ‘pestcasussen’ waarvan 24 reconstructies door 2 of meer experten (bijv. # perspectieven van
leidinggevenden en vertrouwenspersonen)




4