Samenvatting stem – therapie
SAMENVATTING STEM – THERAPIE
HERHALING STEM – DIAGNOSTIEK FASE 1
Aandrijfkracht → longen
Duwen lucht naar buiten als je uitademt. Deze lucht is de energie die
nodig is om geluid te produceren, zonder lucht kan je niet spreken.
Trillingsbron → stembanden/stemplooien in larynx
De lucht uit de longen stroomt langs de stemplooien, waardoor deze
beginnen te trillen. Deze trillingen vormen het basisgeluid van je stem.
Resonantieruimte → keel, mond- en neusholte
Geluid van de stemplooien wordt hier versterkt en vervormd. Door je
tong, lippen en mond te bewegen maak je verschillende klanken en
woorden.
1- Open stand
Stemplooien staan uit elkaar, de lucht uit de longen stroomt naar
boven.
2- Sluiten begint
Luchtstroom zorgt ervoor dat de stemplooien naar elkaar toe
bewegen.
3- Sluiting
Stemplooien raken elkaar, de lucht kan niet door.
4- Opbouw luchtdruk
Onder de gesloten stemplooien ontstaat druk doordat de lucht
blijft duwen.
5- Openen onderaan
Door de luchtdruk gaan de stemplooien onderaan weer open.
6- Openen zet door
De opening beweegt naar boven, lucht ontsnapt opnieuw tussen
de stemplooien.
7- Maximale opening
De stemplooien staan het verste open, de lucht stroomt vrij naar
buiten.
8- Sluiten begint opnieuw
Door de verminderde druk en elasticiteit bewegen de
stemplooien weer naar elkaar.
9- Bijna gesloten
Opening wordt weer kleiner
10- Volledig gesloten
De cyclus kan weer opnieuw beginnen
Deze snelle opening en sluiting zorgt voor trillingen, deze maken dan
geluidsgolven. Dit gebeurt bij vrouwen gemiddeld 200x/sec, bij
mannen gemiddeld 120x/sec.
(+ Bernouilli-effect)
Pagina 1
,Samenvatting stem – therapie
Symptomen van stemproblemen kunnen zijn:
• Auditieve symptomen
• Visuele symptomen
• Sensorische symptomen
Etiologie van stemproblemen, meestal interactie van verschillende
zaken.
Hoe gebeurde de diagnostiek van stemproblemen ook alweer?
• Anamnese (cf. ICF-model)
o Informatie verzamelen over activiteiten en participatie
o Informatie verzamelen over persoonlijke- en omgevingsfactoren
• Perceptuele evaluatie
o Informatie over laryngeale functies → stemkwaliteit, luidheid, toonhoogte, adem, ...
o Cf. GRBAS
• Specifieke stemmetingen
o Informatie over laryngeale functies → intensiteit, frequentie, kwaliteit, luchtverbruik, ...
o Cf. DSI, AVQI, HNR, F0, ...
• Cliëntenoordeel
o Informatie over activiteiten en participatie
o Cf. VHI (Voice Handicap Index)
• Laryngoscopie met stroboscopie
o Informatie over laryngeale structuren en functies
Behalve de anamnese is elk van deze componenten een verplicht onderdeel van het logopedisch bilan, volgens
de nomenclatuur van oktober 2013 !
1. INLEIDING
1.1. TERMINOLOGIE: STEMTHERAPIE VS. STEMTRAINING
Stemtherapie Stemtraining
Gangbare term voor proces waarbij persoon Wordt gegeven om een normale, gezonde stem te
geholpen wordt om te herstellen van een optimaliseren → geen pathologie aanwezig, de term
stemprobleem of stemstoornis (waarbij wij deze stemstoornis of stemprobleem is hier niet van
termen door elkaar gebruiken zonder aan elk van de toepassing.
termen een specifieke betekenis toe te kennen, met
die nuance dat de term ‘stemprobleem’ de Iemand met een gezonde stem kan ook wel eens
cliëntgerichte visie beter weerspiegelt) stemklachten ervaren, maar er is geen ziektebeeld.
Therapeut gaat dus werken met een ‘zieke’ of Doorgaans wordt met stemtraining beoogd een stem
pathologische stem en heeft als doel de stem terug te ontwikkelen en optimaliseren voor professionele
gezond te maken → m.a.w. een vorm van revalidatie. doeleinden.
Pagina 2
,Samenvatting stem – therapie
Sommige auteurs (Watts & Awan, 2019) maken Stemtraining kan, maar hoeft niet gegeven te worden
onderscheid tussen: door een logopedist. Een stemcoach kan ook een
• ‘habilitation’ → waarmee gepoogd wordt de zang- of andere professionele stemachtergrond
stemmogelijkheden tot een voor die cliënt zo hebben. Een stemcoach die met (al dan niet
optimaal mogelijk niveau te brengen professionele) sprekers of zangers werkt, zal
• ‘rehabilitation’ → waarbij men ernaar streeft om doorverwijzen naar een logopedist wanneer er twijfel
de stemfunctie van voorheen te herstellen. is over de gezondheid van het stemapparaat.
In de praktijk worden beide gecombineerd, want Iemand die stemtraining volgt, noemen we ook geen
tijdens het herstelproces wordt vaak duidelijk dat een ‘stemcliënt’, en krijgt geen ‘behandeling’. Je kan
volledige terugkeer naar het niveau van voorheen spreken van een stemcliënt, die begeleiding krijgt bij
niet meer mogelijk is, en dat het kwestie is om de het ontwikkelen of optimaliseren van zijn stem.
aanwezige mogelijkheden zo goed mogelijk te
benutten.
De logopedist die de stemtherapie uitvoert, wordt
vaak een stemtherapeut genoemd. In het Engels
wordt tegenwoordig ook wel eens de term
‘vocologist’ gebruikt, iemand die de wetenschap en
praktijk van stemtherapie beoefent. Let wel: in België
is (in het Nederlands) enkel de term ‘logopedist’ een
erkende titel, dat wil zeggen dat iedereen zich in
principe ‘stemtherapeut’ kan noemen.
Om je verder te verdiepen in de therapeutische principes, lees je Phonopraxis (Mertens et al., 2019) van pagina
21 t.e.m. pagina 29.
In de klinische praktijk zijn de methodes en technieken voor stemtraining en stemtherapie niet strikt gescheiden.
Wel belangrijk om te begrijpen dat de verwachtingen en de mogelijkheden van een zieke en een gezonde stem
verschillen, en dat ook het niveau van oefeningen daarop afgestemd moet worden. Meer over de doelen van
stemtraining en stemtherapie lees je in hoofdstuk 2 (therapeutische principes). Hierboven hebben we het
over ‘(stem)methodes en -technieken’:
• Techniek = interventiestrategie die met bepaald doel gebruikt wordt.
• Methode = reeks van oefeningen en technieken die met een bepaalde strategie samengebracht zijn
onder één noemer
Stemtherapie:
• Multidisciplinair → logopedist, zangdocenten, vocal coaches, NKO-artsen, leerkrachten, ...
• Voor wie?
Slaagkans therapie Slaagkans therapie
Goed ziekte-inzicht (probleem onder ogen zien, Slecht ziekte-inzicht (probleem en mogelijke risico’s niet
inzien)
fonotrauma en fonochirurgie willen vermijden)
Merkbare klachten (sensorisch of auditief) → Weinig tot geen klachten → lage VHI-score
hoge VHI-score
Goede therapietrouw Slechte therapietrouw
Bereid tot oefenen Niet bereid tot regelmatig oefenen
Bereid tot gedragsaanpassing Niet bereid tot gedragsverandering
Niet gekwalificeerde therapeut
Gekwalificeerde therapeut
Pagina 3
, Samenvatting stem – therapie
Goede therapeutische relatie Andere problemen (medisch, psychosociaal, gehoor, ...)
Geen verantwoordelijkheid opnemen
Hoeveel therapiesessies worden internationaal gemiddeld gegeven bij een stemprobleem?
→ Gemiddeld 9,25 weken = 10,87 sessies = 8,17 uur therapie (op basis van literatuur)
Hoeveel sessies worden vanuit het RIZIV vergoed in België?
→ In België wordt 40 uur terugbetaald, dit wordt niet allemaal opgenomen, maar onderzoek heeft uitgewezen
dat men in België opvallend meer sessies geeft dan in landen waar dit minder verzekerd wordt.
Beter kort en krachtig, of beter lang en minder intensief?
→ grootste winst in eerste 6 weken
2. STEMTHERAPIE: HOE BEGIN JE ERAAN?
2.1. CLIËNTGERICHT TE WERK GAAN
Succesvolle behandeling → cliënt staat centraal
Cliëntgerichte doelbepaling: “Een proces van overleg en onderhandeling waarin de cliënt en de hulpverlener
de prioriteiten vastleggen voor de behandeling van de cliënt, en waarin ze het eens worden over het
prestatieniveau dat de cliënt voor welbepaalde activiteiten moet bereiken en binnen welke periode dit moet
gebeuren.”
• Cliënten die eigen keuzes willen/kunnen maken, worden duidelijk betrokken bij bepalen van doelen en de
te volgen methodologie.
• Therapie = proces
o Besproken doelstellingen + behandelplan → kunnen zich doorheen de therapie ontwikkelen
o Inzichten (bijv. rol van gedachten/emoties) zullen zich voor cliënt geleidelijk in proces ontwikkelen
→ doelstellingen kunnen later definitiever geformuleerd worden, nieuwe doelen kunnen zich
openbaren
• Voor cliënt die gedurende therapie begint in te zien dat hij zich stoort aan het luid spreken, kan werken aan
een tolerantiegrens met betrekking tot luidheid een extra doelstelling worden
• Doelstelling die geformuleerd wordt is afhankelijk van context waarin stemprobleem zich voordoet
2.2. ICF ALS BASIS
ICF (International Classification of Functioning, Disability and Health) → basis voor een evenwichtige benadering
van alle aspecten die een impact hebben op een stemprobleem
Doel fase 2: stem therapie = met behulp van ICF-model kunnen komen tot behandelplan, rekening houdend met
alle aspecten van het menselijk functioneren
Verwijzing naar handboek ‘Phonopraxis’ (Mertens, De Bodt & Heylen, 2019) p. 11 tot en met p. 16
Pagina 4
SAMENVATTING STEM – THERAPIE
HERHALING STEM – DIAGNOSTIEK FASE 1
Aandrijfkracht → longen
Duwen lucht naar buiten als je uitademt. Deze lucht is de energie die
nodig is om geluid te produceren, zonder lucht kan je niet spreken.
Trillingsbron → stembanden/stemplooien in larynx
De lucht uit de longen stroomt langs de stemplooien, waardoor deze
beginnen te trillen. Deze trillingen vormen het basisgeluid van je stem.
Resonantieruimte → keel, mond- en neusholte
Geluid van de stemplooien wordt hier versterkt en vervormd. Door je
tong, lippen en mond te bewegen maak je verschillende klanken en
woorden.
1- Open stand
Stemplooien staan uit elkaar, de lucht uit de longen stroomt naar
boven.
2- Sluiten begint
Luchtstroom zorgt ervoor dat de stemplooien naar elkaar toe
bewegen.
3- Sluiting
Stemplooien raken elkaar, de lucht kan niet door.
4- Opbouw luchtdruk
Onder de gesloten stemplooien ontstaat druk doordat de lucht
blijft duwen.
5- Openen onderaan
Door de luchtdruk gaan de stemplooien onderaan weer open.
6- Openen zet door
De opening beweegt naar boven, lucht ontsnapt opnieuw tussen
de stemplooien.
7- Maximale opening
De stemplooien staan het verste open, de lucht stroomt vrij naar
buiten.
8- Sluiten begint opnieuw
Door de verminderde druk en elasticiteit bewegen de
stemplooien weer naar elkaar.
9- Bijna gesloten
Opening wordt weer kleiner
10- Volledig gesloten
De cyclus kan weer opnieuw beginnen
Deze snelle opening en sluiting zorgt voor trillingen, deze maken dan
geluidsgolven. Dit gebeurt bij vrouwen gemiddeld 200x/sec, bij
mannen gemiddeld 120x/sec.
(+ Bernouilli-effect)
Pagina 1
,Samenvatting stem – therapie
Symptomen van stemproblemen kunnen zijn:
• Auditieve symptomen
• Visuele symptomen
• Sensorische symptomen
Etiologie van stemproblemen, meestal interactie van verschillende
zaken.
Hoe gebeurde de diagnostiek van stemproblemen ook alweer?
• Anamnese (cf. ICF-model)
o Informatie verzamelen over activiteiten en participatie
o Informatie verzamelen over persoonlijke- en omgevingsfactoren
• Perceptuele evaluatie
o Informatie over laryngeale functies → stemkwaliteit, luidheid, toonhoogte, adem, ...
o Cf. GRBAS
• Specifieke stemmetingen
o Informatie over laryngeale functies → intensiteit, frequentie, kwaliteit, luchtverbruik, ...
o Cf. DSI, AVQI, HNR, F0, ...
• Cliëntenoordeel
o Informatie over activiteiten en participatie
o Cf. VHI (Voice Handicap Index)
• Laryngoscopie met stroboscopie
o Informatie over laryngeale structuren en functies
Behalve de anamnese is elk van deze componenten een verplicht onderdeel van het logopedisch bilan, volgens
de nomenclatuur van oktober 2013 !
1. INLEIDING
1.1. TERMINOLOGIE: STEMTHERAPIE VS. STEMTRAINING
Stemtherapie Stemtraining
Gangbare term voor proces waarbij persoon Wordt gegeven om een normale, gezonde stem te
geholpen wordt om te herstellen van een optimaliseren → geen pathologie aanwezig, de term
stemprobleem of stemstoornis (waarbij wij deze stemstoornis of stemprobleem is hier niet van
termen door elkaar gebruiken zonder aan elk van de toepassing.
termen een specifieke betekenis toe te kennen, met
die nuance dat de term ‘stemprobleem’ de Iemand met een gezonde stem kan ook wel eens
cliëntgerichte visie beter weerspiegelt) stemklachten ervaren, maar er is geen ziektebeeld.
Therapeut gaat dus werken met een ‘zieke’ of Doorgaans wordt met stemtraining beoogd een stem
pathologische stem en heeft als doel de stem terug te ontwikkelen en optimaliseren voor professionele
gezond te maken → m.a.w. een vorm van revalidatie. doeleinden.
Pagina 2
,Samenvatting stem – therapie
Sommige auteurs (Watts & Awan, 2019) maken Stemtraining kan, maar hoeft niet gegeven te worden
onderscheid tussen: door een logopedist. Een stemcoach kan ook een
• ‘habilitation’ → waarmee gepoogd wordt de zang- of andere professionele stemachtergrond
stemmogelijkheden tot een voor die cliënt zo hebben. Een stemcoach die met (al dan niet
optimaal mogelijk niveau te brengen professionele) sprekers of zangers werkt, zal
• ‘rehabilitation’ → waarbij men ernaar streeft om doorverwijzen naar een logopedist wanneer er twijfel
de stemfunctie van voorheen te herstellen. is over de gezondheid van het stemapparaat.
In de praktijk worden beide gecombineerd, want Iemand die stemtraining volgt, noemen we ook geen
tijdens het herstelproces wordt vaak duidelijk dat een ‘stemcliënt’, en krijgt geen ‘behandeling’. Je kan
volledige terugkeer naar het niveau van voorheen spreken van een stemcliënt, die begeleiding krijgt bij
niet meer mogelijk is, en dat het kwestie is om de het ontwikkelen of optimaliseren van zijn stem.
aanwezige mogelijkheden zo goed mogelijk te
benutten.
De logopedist die de stemtherapie uitvoert, wordt
vaak een stemtherapeut genoemd. In het Engels
wordt tegenwoordig ook wel eens de term
‘vocologist’ gebruikt, iemand die de wetenschap en
praktijk van stemtherapie beoefent. Let wel: in België
is (in het Nederlands) enkel de term ‘logopedist’ een
erkende titel, dat wil zeggen dat iedereen zich in
principe ‘stemtherapeut’ kan noemen.
Om je verder te verdiepen in de therapeutische principes, lees je Phonopraxis (Mertens et al., 2019) van pagina
21 t.e.m. pagina 29.
In de klinische praktijk zijn de methodes en technieken voor stemtraining en stemtherapie niet strikt gescheiden.
Wel belangrijk om te begrijpen dat de verwachtingen en de mogelijkheden van een zieke en een gezonde stem
verschillen, en dat ook het niveau van oefeningen daarop afgestemd moet worden. Meer over de doelen van
stemtraining en stemtherapie lees je in hoofdstuk 2 (therapeutische principes). Hierboven hebben we het
over ‘(stem)methodes en -technieken’:
• Techniek = interventiestrategie die met bepaald doel gebruikt wordt.
• Methode = reeks van oefeningen en technieken die met een bepaalde strategie samengebracht zijn
onder één noemer
Stemtherapie:
• Multidisciplinair → logopedist, zangdocenten, vocal coaches, NKO-artsen, leerkrachten, ...
• Voor wie?
Slaagkans therapie Slaagkans therapie
Goed ziekte-inzicht (probleem onder ogen zien, Slecht ziekte-inzicht (probleem en mogelijke risico’s niet
inzien)
fonotrauma en fonochirurgie willen vermijden)
Merkbare klachten (sensorisch of auditief) → Weinig tot geen klachten → lage VHI-score
hoge VHI-score
Goede therapietrouw Slechte therapietrouw
Bereid tot oefenen Niet bereid tot regelmatig oefenen
Bereid tot gedragsaanpassing Niet bereid tot gedragsverandering
Niet gekwalificeerde therapeut
Gekwalificeerde therapeut
Pagina 3
, Samenvatting stem – therapie
Goede therapeutische relatie Andere problemen (medisch, psychosociaal, gehoor, ...)
Geen verantwoordelijkheid opnemen
Hoeveel therapiesessies worden internationaal gemiddeld gegeven bij een stemprobleem?
→ Gemiddeld 9,25 weken = 10,87 sessies = 8,17 uur therapie (op basis van literatuur)
Hoeveel sessies worden vanuit het RIZIV vergoed in België?
→ In België wordt 40 uur terugbetaald, dit wordt niet allemaal opgenomen, maar onderzoek heeft uitgewezen
dat men in België opvallend meer sessies geeft dan in landen waar dit minder verzekerd wordt.
Beter kort en krachtig, of beter lang en minder intensief?
→ grootste winst in eerste 6 weken
2. STEMTHERAPIE: HOE BEGIN JE ERAAN?
2.1. CLIËNTGERICHT TE WERK GAAN
Succesvolle behandeling → cliënt staat centraal
Cliëntgerichte doelbepaling: “Een proces van overleg en onderhandeling waarin de cliënt en de hulpverlener
de prioriteiten vastleggen voor de behandeling van de cliënt, en waarin ze het eens worden over het
prestatieniveau dat de cliënt voor welbepaalde activiteiten moet bereiken en binnen welke periode dit moet
gebeuren.”
• Cliënten die eigen keuzes willen/kunnen maken, worden duidelijk betrokken bij bepalen van doelen en de
te volgen methodologie.
• Therapie = proces
o Besproken doelstellingen + behandelplan → kunnen zich doorheen de therapie ontwikkelen
o Inzichten (bijv. rol van gedachten/emoties) zullen zich voor cliënt geleidelijk in proces ontwikkelen
→ doelstellingen kunnen later definitiever geformuleerd worden, nieuwe doelen kunnen zich
openbaren
• Voor cliënt die gedurende therapie begint in te zien dat hij zich stoort aan het luid spreken, kan werken aan
een tolerantiegrens met betrekking tot luidheid een extra doelstelling worden
• Doelstelling die geformuleerd wordt is afhankelijk van context waarin stemprobleem zich voordoet
2.2. ICF ALS BASIS
ICF (International Classification of Functioning, Disability and Health) → basis voor een evenwichtige benadering
van alle aspecten die een impact hebben op een stemprobleem
Doel fase 2: stem therapie = met behulp van ICF-model kunnen komen tot behandelplan, rekening houdend met
alle aspecten van het menselijk functioneren
Verwijzing naar handboek ‘Phonopraxis’ (Mertens, De Bodt & Heylen, 2019) p. 11 tot en met p. 16
Pagina 4
