Summary Afrikaans Huistaal Gr 9 Opsommings Kwartaal 2

1


Afrikaans Huistaal Gr 9 Opsommings
Kwartaal 2
SELFSTANDIGE NAAMWOORD
🟦 Wat is 'n selfstandige naamwoord?
’n Selfstandige naamwoord (SNW) is die naam van ’n mens, dier, plek, ding of idee.
✏️ Dit is dinge wat jy kan sien, hoor, ruik, proe, voel of van weet .

🔹 Soorte selfstandige naamwoorde:
1. Eienaam
 Spesifieke name van mense, plekke of dinge.
 Begin altyd met ’n hoofletter.
📌 Voorbeelde: Anna, Pretoria, Maart, Woensdag, Toyota

2. Soortnaam
 Algemene name vir dinge, mense, plekke of diere.
 Begin nie met ’n hoofletter nie.
📌 Voorbeelde: hond, motor, skool, stad, kind

3. Versamelnaam
 ’n Woord wat ’n groep van dinge of mense beskryf.
📌 Voorbeelde:
o ’n troep leeus
o ’n klomp mense
o ’n bos blomme
o ’n span spelers


4. Abstrakte selfstandige naamwoord
 Dinge wat jy nie fisies kan sien of aanraak nie – dit is idees, emosies of eienskappe.
📌 Voorbeelde: liefde, moed, vrees, haat, geluk, eerlikheid

4. Stofname
 Name van elemente en stowwe
📌 Voorbeelde: goud, koper, lood.

🔹 Kenmerke van selfstandige naamwoorde:
 Hulle kan meervoud of enkelvoud wees.
📌 hond → honde | boom → bome

, 2


 Hulle kan met bepaalde of onbepaalde lidwoorde gebruik word:
📌 die hond, ’n hond
 Jy kan ’n byvoeglike naamwoord voor dit plaas:
📌 groot huis, blou jas
 Jy kan dit besitlik maak:
📌 Jan se boek | Die hond se kos

🔹 Gebruik van selfstandige naamwoorde in sinne:
📌 Die hond hardloop vinnig.
📌 Liefde is belangriker as geld.
📌 Ek het ’n boek gelees oor dinosourusse.
📌 Daar is ’n trop olifante in die park.




DIREKTE EN INDIREKTE REDE
By die indirekte rede is die enigste leesteken wat gebruik word die punt (.) aan die einde van die sin.
Wanneer die sin ’n gewone stelsin is, word die dubbelpunt vervang met “dat” en die werkwoord skuif na die
einde van die sin.
Bv.
Direkte rede: Danie sê: “Sandra, jy loop te vinnig.”
Indirekte rede: Danie sê vir Sandra dat sy te vinnig loop.
Verandering in die bywoorde is nie nodig wanneer die inleidende sin in die teenwoordige tyd geskryf
is nie:

Direkte rede:
Die vrou sê: “Ek gaan môre ’n koek bak.”
Indirekte rede:
Die vrou sê dat sy môre ’n koek gaan bak.
Wanneer die sin ’n vraagsin is, word die dubbelpunt vervang met “of” en die werkwoord skuif na die einde
van die sin.
Bv.
Direkte rede: Sandra vra: “Danie, moet ek stadiger loop?”
Indirekte rede: Sandra vra vir Danie of sy stadiger moet loop.
LET WEL!!!
Vanaf die direkte rede verander sommige bywoorde en voornaamwoorde in die indirekte rede as die
inleidende sin in die verlede tyd geskryf is :
Bv.
Direkte rede: Die vrou het gesê: “Ek het gister ’n koek gebak.”
Indirekte rede: Die vrou het gesê dat sy die koek die vorige dag gebak het.

, 3




Onthou: Na die woord “beveel” gebruik jy “om … te” slegs in die teenwoordige tyd. Bv.
Sandra het Danie beveel: “Tel jou klere op!”
Sandra het Danie beveel om sy klere op te tel.
Gebruik van uitroepe in die indirekte rede:
Beskryf die emosie in die inleidende sin.




Bv.
Direkte rede:
Sandra vra: “ Sies tog, het jy seergekry?”
Indirekte rede:
Sandra vra simpatiek / Sandra vra met simpatie of hy seergekry het.
Direkte rede:
”Eina!” of ”Eina! Dis seer!”
Indirekte rede:
Met ’n uitroep van pyn sê sy dat dit seer is.