Communicatiewetenschappen 2
Introductie tot communicatiewetenschappen 2
Introductie
Geen één duidelijk hokje: we gaan over verschillende grenzen heen
3I’s: Interdisciplinair, Internationaal, Intersectoraal
Interdisciplinair
• Sterke link met andere vakgebieden zoals psychologie, technologie, sociologie,…
o Staat nooit op zichzelf: bouwt voor op inzichten en methodes van
uiteenlopende disciplines
Internationaal
• Grensoverschrijdend, internationale samenwerkingen en vergelijkende onderzoeken
• Cruciaal om fenomenen te begrijpen
o Beseffen dat beslissingen gemaakt worden vanuit onze eigen ‘geografische’
context
Intersectoraal
• Belangrijke rol in verschillende sectoren, inzichten inzetten in verschillende domeinen
o Bij verschillende sectoren en groepen zelf te rade gaan om meer kennis te
verkrijgen!
Belangrijk om te weten
• Wetenschap: geen waarheidsaanspraken, geen lineaire vooruitgang
o Het staat nooit vast dus we moeten het in vraag stellen
• En/en-benadering: We proberen de combinatie toe te passen en verschillende
vakgebieden in het achterhoofd te houden
• Reflectie van de positie van de auteur of ‘wetenschapper’: wie was deze onderzoeker?
Met welke blik kijkt hij/zij? Mannelijke blik? Westerse blik?
• Wetenschap biedt helderheid: levensvragen beter begrijpen en beantwoorden
• Verlichting en humanisme: centraal in hoe we wetenschap begrijpen
o Ze vormen de rode draad
• Jong onderzoeksveld: open grenzen
o Het veranderd zo snel!
o Toekomst is enorm moeilijk te voorspellen
o ‘Bemoeilijkt’ door diversiteit en heterogeniteit: subvelden
• Interdisciplinaire wetenschap – * – duidelijk omlijnde discipline
o *communicatiewetenschappen
o Verbindingen met maatschappelijke thema’s: pas dan wordt het interessant!
,Kritiek op vakgebied
“Bastaardkind”
• Geen interne dynamiek omdat het altijd gedreven wordt door andere aspecten:
1) Ontwikkelingen in andere disciplines
2) Technologische ontwikkelingen
3) Ethische vragen
! Tegenstelling: “moeder van alle wetenschappen”
1 Ontwikkelingen in andere disciplines
• Mag en kan niet geïsoleerd worden: flexibiliteit
• Open grenzen: erg complex
2 Technologische ontwikkelingen
‘The medium is the message’ (McLuhan)
• Technologische vooruitgang zorgt voor groei in onderzoek
• Medium bijna belangrijker dan hetgeen dat er verspreid wordt
o Medium: verlengstuk van onze menselijke zintuigen & diepgaande invloed op de
interpretatie van de boodschap
• Bij introductie van nieuwe technologieën: boom en doom scenario’s
o Benadrukken potentiële kansen en bedreigingen: smartphones
▪ Positieve impact voor politieke informatiestroom
▪ Negatieve impact op concentratievermogen (scrolgeneratie)
o Loopt gelijk met communicatiewetenschappen want alles is communicatie
o Technologie: belangrijkste drijvende kracht bij veranderingen in de maatschappij
3 Ethische vragen/kwesties
• ‘Moral panics’: Komen altijd bovendrijven
o Nood ontstaat om onderzoek te doen
o Macht en onmacht van de media: hoe impactvol is het is er een sociale cohesie?
o Morele paniek: invloed van films, games,…
o Veel overdreven nieuws
▪ Fake media: fake news zeer groot gevaar zorgt voor dringende behoefte
aan correcte informatie
o Is censuur een oplossing?
o Ethisch debat: contentmoderatie vs. vrijemeningsuiting
• Moralisme: belang van diversiteit
! Complexe relatie: culturele en economische component (privacy, vrijheid van meningsuiting)
, Wetenschap als slingerbeweging
Verlichting, humanisme & postmoderniteit
Voorafgaande kritische reflectie
• Deze les/dit vak: gesitueerd perspectief
o Zeer specifiek: elk concept, elk vak, elke theorie is ingebed in een historische,
culturele en geopolitieke context
o Keuzes die gemaakt worden zijn nooit neutraal
• Perspectief: Westers/Eurocentrisch perspectief
o Communicatiewetenschappen zijn ontstaan in Europa en Noord-Amerika
o Tradities, auteurs,… hebben het hier dan ook vormgegeven
o Vandaag de dag natuurlijk meer invloeden: startpunt
• Geschiedenis van het veld: Europa en VSA
! Dus: wees kritisch
• Dit zijn geen universele waarheden
o Moderniteit & postmoderniteit zijn niet neutraal & tijdloos
o Ingebed in historische en koloniale context
o Kan vanuit andere tradities op een heel andere manier begrepen worden
• We liggen veilig ingebed in historische en koloniale contexten
• Bewustzijn hierrond is erg belangrijk, maar nodig voor begrip van ontwikkeling veld
o Vormt de basis voor het vakgebied
o Houdt het in je achterhoofd: er bestaan alternatieven
Van moderniteit naar postmoderniteit: overgang
Moderniteit
• Als historische fase
• Als cognitief denkkader
• Als artistieke stroming
! Kritische stemmen ontstaan in/over moderniteit: postmoderniteit
Postmoderniteit
• Als historische fase
• Als cognitief denkkader
o Stromingen binnen postmodern denken
• Als artistieke stroming
! Belangrijk dat we deze drie zaken goed begrijpen en bekijken want we kunnen de stromingen
niet loskoppelen van de rest
, Moderniteit
1 Als historische fase
• Historische periode: 17e eeuw (Europees verlichtingsdenken) tot 1980
Centrale kenmerken
Belang van rede/ratio (in tegenstelling tot geloof)
o Voordien werken alle filosofische levensvragen uitsluitend beantwoord op basis
van geloofsteksten zoals de bijbel
o Opkomst van verlichting: wetenschap werd veel belangrijker
o Natuurwetenschappelijke methoden werden ontwikkeld
Maakbaarheid van de maatschappij
o We kunnen iets bijbrengen aan de samenleving & maatschappij
o Niet enkel een God die alles bepaald
o Tijdens ons leven verandering aanbrengen in onze samenleving
o We wachten niet op de ultieme verlossing!
Humanisme: vrijheid, gelijkheid en broederschap
o Mens staat centraal
o We moeten ernaar streven: op deze manier kan de mens ontplooien
o Zo komen we tot een betere samenleving
! Wereldbeeld verklaard door wetenschap
Samenkomst van verschillende sociologische processen
Secularisering
• Einde dominantie religieuze autoriteit (Niche zegt dat God dood is)
• Geloof werd (langzaamaan) vervangen door rationeel wetenschappelijk denken
• Men begint zich het hoofd te breken over dingen die vooraf vanzelfsprekend waren
gemaakt door het Christendom
Rationalisering
• Efficiëntie, voorspelbaarheid, controle over proces, meten is weten
• Denk aan: lopende banden in fabrieken
Kapitalisme
• Winstmaximalisatie en idee van een vrije markt
• Denk aan: Adam Smith
Industrialisering
• Machines om mens en dier te vervangen
• Technologische ontwikkelingen: ontginnen van fossiele brandstoffen,…
• Economie draaide om veel meer dan de landbouw: fossiele brandstoffen,…
Introductie tot communicatiewetenschappen 2
Introductie
Geen één duidelijk hokje: we gaan over verschillende grenzen heen
3I’s: Interdisciplinair, Internationaal, Intersectoraal
Interdisciplinair
• Sterke link met andere vakgebieden zoals psychologie, technologie, sociologie,…
o Staat nooit op zichzelf: bouwt voor op inzichten en methodes van
uiteenlopende disciplines
Internationaal
• Grensoverschrijdend, internationale samenwerkingen en vergelijkende onderzoeken
• Cruciaal om fenomenen te begrijpen
o Beseffen dat beslissingen gemaakt worden vanuit onze eigen ‘geografische’
context
Intersectoraal
• Belangrijke rol in verschillende sectoren, inzichten inzetten in verschillende domeinen
o Bij verschillende sectoren en groepen zelf te rade gaan om meer kennis te
verkrijgen!
Belangrijk om te weten
• Wetenschap: geen waarheidsaanspraken, geen lineaire vooruitgang
o Het staat nooit vast dus we moeten het in vraag stellen
• En/en-benadering: We proberen de combinatie toe te passen en verschillende
vakgebieden in het achterhoofd te houden
• Reflectie van de positie van de auteur of ‘wetenschapper’: wie was deze onderzoeker?
Met welke blik kijkt hij/zij? Mannelijke blik? Westerse blik?
• Wetenschap biedt helderheid: levensvragen beter begrijpen en beantwoorden
• Verlichting en humanisme: centraal in hoe we wetenschap begrijpen
o Ze vormen de rode draad
• Jong onderzoeksveld: open grenzen
o Het veranderd zo snel!
o Toekomst is enorm moeilijk te voorspellen
o ‘Bemoeilijkt’ door diversiteit en heterogeniteit: subvelden
• Interdisciplinaire wetenschap – * – duidelijk omlijnde discipline
o *communicatiewetenschappen
o Verbindingen met maatschappelijke thema’s: pas dan wordt het interessant!
,Kritiek op vakgebied
“Bastaardkind”
• Geen interne dynamiek omdat het altijd gedreven wordt door andere aspecten:
1) Ontwikkelingen in andere disciplines
2) Technologische ontwikkelingen
3) Ethische vragen
! Tegenstelling: “moeder van alle wetenschappen”
1 Ontwikkelingen in andere disciplines
• Mag en kan niet geïsoleerd worden: flexibiliteit
• Open grenzen: erg complex
2 Technologische ontwikkelingen
‘The medium is the message’ (McLuhan)
• Technologische vooruitgang zorgt voor groei in onderzoek
• Medium bijna belangrijker dan hetgeen dat er verspreid wordt
o Medium: verlengstuk van onze menselijke zintuigen & diepgaande invloed op de
interpretatie van de boodschap
• Bij introductie van nieuwe technologieën: boom en doom scenario’s
o Benadrukken potentiële kansen en bedreigingen: smartphones
▪ Positieve impact voor politieke informatiestroom
▪ Negatieve impact op concentratievermogen (scrolgeneratie)
o Loopt gelijk met communicatiewetenschappen want alles is communicatie
o Technologie: belangrijkste drijvende kracht bij veranderingen in de maatschappij
3 Ethische vragen/kwesties
• ‘Moral panics’: Komen altijd bovendrijven
o Nood ontstaat om onderzoek te doen
o Macht en onmacht van de media: hoe impactvol is het is er een sociale cohesie?
o Morele paniek: invloed van films, games,…
o Veel overdreven nieuws
▪ Fake media: fake news zeer groot gevaar zorgt voor dringende behoefte
aan correcte informatie
o Is censuur een oplossing?
o Ethisch debat: contentmoderatie vs. vrijemeningsuiting
• Moralisme: belang van diversiteit
! Complexe relatie: culturele en economische component (privacy, vrijheid van meningsuiting)
, Wetenschap als slingerbeweging
Verlichting, humanisme & postmoderniteit
Voorafgaande kritische reflectie
• Deze les/dit vak: gesitueerd perspectief
o Zeer specifiek: elk concept, elk vak, elke theorie is ingebed in een historische,
culturele en geopolitieke context
o Keuzes die gemaakt worden zijn nooit neutraal
• Perspectief: Westers/Eurocentrisch perspectief
o Communicatiewetenschappen zijn ontstaan in Europa en Noord-Amerika
o Tradities, auteurs,… hebben het hier dan ook vormgegeven
o Vandaag de dag natuurlijk meer invloeden: startpunt
• Geschiedenis van het veld: Europa en VSA
! Dus: wees kritisch
• Dit zijn geen universele waarheden
o Moderniteit & postmoderniteit zijn niet neutraal & tijdloos
o Ingebed in historische en koloniale context
o Kan vanuit andere tradities op een heel andere manier begrepen worden
• We liggen veilig ingebed in historische en koloniale contexten
• Bewustzijn hierrond is erg belangrijk, maar nodig voor begrip van ontwikkeling veld
o Vormt de basis voor het vakgebied
o Houdt het in je achterhoofd: er bestaan alternatieven
Van moderniteit naar postmoderniteit: overgang
Moderniteit
• Als historische fase
• Als cognitief denkkader
• Als artistieke stroming
! Kritische stemmen ontstaan in/over moderniteit: postmoderniteit
Postmoderniteit
• Als historische fase
• Als cognitief denkkader
o Stromingen binnen postmodern denken
• Als artistieke stroming
! Belangrijk dat we deze drie zaken goed begrijpen en bekijken want we kunnen de stromingen
niet loskoppelen van de rest
, Moderniteit
1 Als historische fase
• Historische periode: 17e eeuw (Europees verlichtingsdenken) tot 1980
Centrale kenmerken
Belang van rede/ratio (in tegenstelling tot geloof)
o Voordien werken alle filosofische levensvragen uitsluitend beantwoord op basis
van geloofsteksten zoals de bijbel
o Opkomst van verlichting: wetenschap werd veel belangrijker
o Natuurwetenschappelijke methoden werden ontwikkeld
Maakbaarheid van de maatschappij
o We kunnen iets bijbrengen aan de samenleving & maatschappij
o Niet enkel een God die alles bepaald
o Tijdens ons leven verandering aanbrengen in onze samenleving
o We wachten niet op de ultieme verlossing!
Humanisme: vrijheid, gelijkheid en broederschap
o Mens staat centraal
o We moeten ernaar streven: op deze manier kan de mens ontplooien
o Zo komen we tot een betere samenleving
! Wereldbeeld verklaard door wetenschap
Samenkomst van verschillende sociologische processen
Secularisering
• Einde dominantie religieuze autoriteit (Niche zegt dat God dood is)
• Geloof werd (langzaamaan) vervangen door rationeel wetenschappelijk denken
• Men begint zich het hoofd te breken over dingen die vooraf vanzelfsprekend waren
gemaakt door het Christendom
Rationalisering
• Efficiëntie, voorspelbaarheid, controle over proces, meten is weten
• Denk aan: lopende banden in fabrieken
Kapitalisme
• Winstmaximalisatie en idee van een vrije markt
• Denk aan: Adam Smith
Industrialisering
• Machines om mens en dier te vervangen
• Technologische ontwikkelingen: ontginnen van fossiele brandstoffen,…
• Economie draaide om veel meer dan de landbouw: fossiele brandstoffen,…
