Samenvatting; ecologie en milieukunde
Ecologie
Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap
o Ecologie
= de interacties tussen alle levende wezens onderling en hun omgeving biotiek en
abiotiek
• Geen levenswijze → wetenschap
• Kennis over waar planten en organismen zich thuis voelen
• = In functie van het overleven
• Biotiek = alle levende wezens; planten, dieren, schimmels etc.
• Abiotiek = alle niet levende componenten in een omgeving
→ bv. Straling, temperatuur, neerslag/vochtigheid, nutriënten in de bodem
• Interactie gebeuren binnen een ecosysteem
o Geschiedenis
• 150 jaar geleden Ernst Haeckel + Darwin → eerst gedefinieerd
• Oudste wetenschap
→ jacht op bizons = hoe gedragen ze zich + trekperiodes
→ Welke planten zijn eetbaar/giftig + waar groeien ze
• Landbouwgewassen afgeleid van wilde soorten <> in de natuur veel meer variatie
→ Bananen = reuzekruid uit Azië, maken vrucht aan + sterven af en groeien
nieuwe plant door wortelscheuten = kloon / genetisch identiek <>
schimmelziekte – 1 vatbaar = allemaal vatbaar → in het wild resistente
eigenschappen zoeken op roze banaan met haar
o Ecosysteem als studie-object
• Ecosysteem = afgebakend gebied met 2 inwerkende
componenten
1. Abiotiek;
➢ Lucht – gasuitwisseling
➢ Water – oplossing van voedingsstoffen
➢ Bodem – verankeringsplaats voor planten +
dood organisch materiaal gerecycleerd hier
2. Biotiek;
➢ Alle organismen; boven en ondergronds
o Interacties in een ecosysteem
• Soorten verdwijnen = instorten van de driehoek <> elk dier = functionele rol
• Biodiversiteit nodig om ecosystemen te garanderen
• Natuurlijk ecosysteem
➢ Veel kruiden = grote diversiteit aan dieren
➢ Hoe breder de basis hoe meer soorten = grotere diversiteit <> hoe
meer naar boven mogelijk
➢ Bv. Soortenrijk grasland met veel soorten = behoud van biodiversiteit,
cultuurbehoud
,Samenvatting; ecologie en milieukunde
• Landbouwecosysteem
➢ Mens is sturend
➢ Weinig biodiversiteit door minder kruiden
➢ Bv. Monocultuur van raaigras = opbrengst voeder landbouwdieren
o Abiotiek stuurt biotiek
• Bomen water, voedingsstoffen, CO2 en licht nodig
• Bostype = afh. van type grond (zuurtegraad en textuur)
• Droge omstandigheden = veel dezelfde soorten = Zandgrond → water
gemakkelijk weg + arm aan voedingsstoffen
= eiken-berkenbossen
• Rijke voedingsstoffen = dichter begroeid = leemgrond
= eiken-beukenbossen
o Biotiek stuurt abiotiek
• Beukenbos in zomer; weinig licht = geen ondergroei = geen
vegetatie
• Hyacinten toch in vegetatie door vroeg te bloeien in het voorjaar <> zo
wel licht
➢ Levenscyclus snel ontwikkelen voor te donker = biotiek stuurt
biotiek
,Samenvatting; ecologie en milieukunde
o Voorkomende soorten
• Welke boomsoort hangt af van bodem
➢ Voedselrijke bodems = meer biodiversiteit bv. Linde, kers, es, haagbeuk
→ goed strooisel, snel afbreekbaar door de 3 groepen + snel recycleerbaar
➢ Voedselarme bodems = minder biodiversiteit bv. Grove den, berk, eik
→ Epigeïsch = weinig materiaal gerecycleerd
➢ 3 ecologische groepen om strooisel af te breken
1. Epigeïsch = in het strooisel leven kleine wormpjes, leven op het aardopp.
2. Endogeïsch = Wormpjes graven tot 0.5m
diep, werken in horizontale gangen. Brengen
het strooisel in de grond + verteren het daar.
Uitwerpselen zijn voedingsstoffen voor de
kruidachtigen
3. Anekisch = Wormpjes werken verticaal +
brengen voedingsstoffen tot de diepe
plantenwortels van de bomen
Wetenschappelijke methode van alle ecologische studies via verschillende stappen;
1. Observatie
= start van elk ecologisch onderzoek = observatie natuurlijk fenomeen
• Hogere biodiversiteit <> lagere opbrengst
• Zicht op de verschillen weergeven
2. Onderzoeksvraag formuleren
= Observaties zorgt voor formuleren van een vraag ter verklaring van het geobserveerde
fenomeen
• Bv. Welke abiotische factor bepaalt dat biomassaproductie en de soortenrijkdom
tussen percelen zo verschillend is?
, Samenvatting; ecologie en milieukunde
3. Hypothese formuleren
= Op de onderzoeksvraag een verklarend antwoord formuleren
• Achtergrondkennis nodig; inzicht in fysische, chemische en biologische
processen
• Bv. Verschillen in biomassaproductie veroorzaakt door verschillen in
beschikbaarheid van water of nutriënten
4. Hypothese testen
= Testen in een wetenschappelijke studie, gegevens worden geanalyseerd +
geïnterpreteerd om hypothese te aanvaarden of verwerpen bij verkeerde
• Hypothese klopt = andere bijkomende observaties testen
• Hypothese klopt niet = andere hypothese formuleren
• Bv. Soortenrijkdom, biomassaproductie, vochtgehalte en nutriëntengehalte
verzamelen
Grafiek 1:
X-as = onafhankelijke factor (vochtgehalte in de
bodem)
Y-as = oorzakelijke/ afhankelijke factor
(biomassaproductie mogelijks gestuurd door
vochtgehalte)
R2 = correlatie waarde = correlatie fractie →
tussen 0-1 → 0.03 = geen correlatie
Trendlijn = horizontaal → vochtgehalte is bepaald
Grafiek 2
Trendlijn = schuin
R2 = 0.9 → mooie correlatie = biomassa-
productie is afhankelijk van nutriëntengehalte in
de bodem
Ecologie
Hoofdstuk 1: Ecologie als wetenschap
o Ecologie
= de interacties tussen alle levende wezens onderling en hun omgeving biotiek en
abiotiek
• Geen levenswijze → wetenschap
• Kennis over waar planten en organismen zich thuis voelen
• = In functie van het overleven
• Biotiek = alle levende wezens; planten, dieren, schimmels etc.
• Abiotiek = alle niet levende componenten in een omgeving
→ bv. Straling, temperatuur, neerslag/vochtigheid, nutriënten in de bodem
• Interactie gebeuren binnen een ecosysteem
o Geschiedenis
• 150 jaar geleden Ernst Haeckel + Darwin → eerst gedefinieerd
• Oudste wetenschap
→ jacht op bizons = hoe gedragen ze zich + trekperiodes
→ Welke planten zijn eetbaar/giftig + waar groeien ze
• Landbouwgewassen afgeleid van wilde soorten <> in de natuur veel meer variatie
→ Bananen = reuzekruid uit Azië, maken vrucht aan + sterven af en groeien
nieuwe plant door wortelscheuten = kloon / genetisch identiek <>
schimmelziekte – 1 vatbaar = allemaal vatbaar → in het wild resistente
eigenschappen zoeken op roze banaan met haar
o Ecosysteem als studie-object
• Ecosysteem = afgebakend gebied met 2 inwerkende
componenten
1. Abiotiek;
➢ Lucht – gasuitwisseling
➢ Water – oplossing van voedingsstoffen
➢ Bodem – verankeringsplaats voor planten +
dood organisch materiaal gerecycleerd hier
2. Biotiek;
➢ Alle organismen; boven en ondergronds
o Interacties in een ecosysteem
• Soorten verdwijnen = instorten van de driehoek <> elk dier = functionele rol
• Biodiversiteit nodig om ecosystemen te garanderen
• Natuurlijk ecosysteem
➢ Veel kruiden = grote diversiteit aan dieren
➢ Hoe breder de basis hoe meer soorten = grotere diversiteit <> hoe
meer naar boven mogelijk
➢ Bv. Soortenrijk grasland met veel soorten = behoud van biodiversiteit,
cultuurbehoud
,Samenvatting; ecologie en milieukunde
• Landbouwecosysteem
➢ Mens is sturend
➢ Weinig biodiversiteit door minder kruiden
➢ Bv. Monocultuur van raaigras = opbrengst voeder landbouwdieren
o Abiotiek stuurt biotiek
• Bomen water, voedingsstoffen, CO2 en licht nodig
• Bostype = afh. van type grond (zuurtegraad en textuur)
• Droge omstandigheden = veel dezelfde soorten = Zandgrond → water
gemakkelijk weg + arm aan voedingsstoffen
= eiken-berkenbossen
• Rijke voedingsstoffen = dichter begroeid = leemgrond
= eiken-beukenbossen
o Biotiek stuurt abiotiek
• Beukenbos in zomer; weinig licht = geen ondergroei = geen
vegetatie
• Hyacinten toch in vegetatie door vroeg te bloeien in het voorjaar <> zo
wel licht
➢ Levenscyclus snel ontwikkelen voor te donker = biotiek stuurt
biotiek
,Samenvatting; ecologie en milieukunde
o Voorkomende soorten
• Welke boomsoort hangt af van bodem
➢ Voedselrijke bodems = meer biodiversiteit bv. Linde, kers, es, haagbeuk
→ goed strooisel, snel afbreekbaar door de 3 groepen + snel recycleerbaar
➢ Voedselarme bodems = minder biodiversiteit bv. Grove den, berk, eik
→ Epigeïsch = weinig materiaal gerecycleerd
➢ 3 ecologische groepen om strooisel af te breken
1. Epigeïsch = in het strooisel leven kleine wormpjes, leven op het aardopp.
2. Endogeïsch = Wormpjes graven tot 0.5m
diep, werken in horizontale gangen. Brengen
het strooisel in de grond + verteren het daar.
Uitwerpselen zijn voedingsstoffen voor de
kruidachtigen
3. Anekisch = Wormpjes werken verticaal +
brengen voedingsstoffen tot de diepe
plantenwortels van de bomen
Wetenschappelijke methode van alle ecologische studies via verschillende stappen;
1. Observatie
= start van elk ecologisch onderzoek = observatie natuurlijk fenomeen
• Hogere biodiversiteit <> lagere opbrengst
• Zicht op de verschillen weergeven
2. Onderzoeksvraag formuleren
= Observaties zorgt voor formuleren van een vraag ter verklaring van het geobserveerde
fenomeen
• Bv. Welke abiotische factor bepaalt dat biomassaproductie en de soortenrijkdom
tussen percelen zo verschillend is?
, Samenvatting; ecologie en milieukunde
3. Hypothese formuleren
= Op de onderzoeksvraag een verklarend antwoord formuleren
• Achtergrondkennis nodig; inzicht in fysische, chemische en biologische
processen
• Bv. Verschillen in biomassaproductie veroorzaakt door verschillen in
beschikbaarheid van water of nutriënten
4. Hypothese testen
= Testen in een wetenschappelijke studie, gegevens worden geanalyseerd +
geïnterpreteerd om hypothese te aanvaarden of verwerpen bij verkeerde
• Hypothese klopt = andere bijkomende observaties testen
• Hypothese klopt niet = andere hypothese formuleren
• Bv. Soortenrijkdom, biomassaproductie, vochtgehalte en nutriëntengehalte
verzamelen
Grafiek 1:
X-as = onafhankelijke factor (vochtgehalte in de
bodem)
Y-as = oorzakelijke/ afhankelijke factor
(biomassaproductie mogelijks gestuurd door
vochtgehalte)
R2 = correlatie waarde = correlatie fractie →
tussen 0-1 → 0.03 = geen correlatie
Trendlijn = horizontaal → vochtgehalte is bepaald
Grafiek 2
Trendlijn = schuin
R2 = 0.9 → mooie correlatie = biomassa-
productie is afhankelijk van nutriëntengehalte in
de bodem
