Heelkunde
INLEIDING TOT DE HEELKUNDE
HOOFDSTUK 1: DEFINITIE – SPECIALISMEN – GESCHIEDENIS
1.1DEFINITIE “HEELKUNDE”
- Genees-, heel-, en verloskunde
- = “De kunst om te helen” - “Heelmeester” - “Master”
- Chirurgie: “werken met de handen”
o (Oud-Grieks: χειρ cheir = "hand, arm" en ἐργον ergon = "werk")
- Erkend als medisch specialisme
o Aparte beroepstitel (eigen RIZIV nummer 1-xxxxx-yy-140)
o Klinische competentie
- Behandelt medische aandoeningen door middel van een
ingreep/operatie/interventie
1.2ERKENDE ‘SNIJDENDE’ DISCIPLINES
Allemaal ontsproten uit de moeder discipline ‘algemene’ chirurgie
- Hebben nu aparte erkenning met eigen RIZIV nummer
o “Algemene” chirurgie
o Plastische/reconstructieve chirurgie
o Neurochirurgie
o Orthopedie
o Urologie
o Gynaecologie/Verloskunde
o Maxillo-faciale chirurgie
o Neus,- keel, en oorziekten
o Oftalmologie
o Dermatologie
o ….
SUBDISCIPLINES IN DE “ALGEMENE” CHIRURGIE
Algemene chirurgie opleiding bestaat uit:
- 3j truncus communis = algemene basisopleiding (na opleiding geneeskunde)
- En 3j hogere opleiding met aparte beroepstitels/bijzondere
bekwaamheid/bijkomende erkenning voor:
o Cardiale Chirurgie (hart)
o Vasculaire Chirurgie (bloedvaten)
o Thoracale Chirurgie (borstkas)
o Viscerale Chirurgie
1
,Heelkunde
Gastro-enterologische (maag-darm)
Hepato-biliaire (lever-galblaas-pancreas)
o Traumatologie (trauma)
o Oncologische Chirurgie (weke delen tumoren)
o Endocrinologische Chirurgie ((bij-)schildklier-bijnier)
o Senologische Chirurgie (borst)
o Bariatrische/Metabole Chirurgie (obesitas)
o Pediatrische Chirurgie (kinderen)
1.3ENKELE CHIRURGISCHE MIJLPALEN
- 1846: William Morton: ether narcose & John Warren: ingreep
- 1867: Joseph Lister: asepsie carbolzuur
- 1886: Ernst von Bergmann: stoomsterilisatie
- 1907: Karl Landsteiner: bloedgroepen en -transfusie
- 1912: Alexis Carrel : directe vaatanastomose
- 1913: William Halsted: chirurgische handschoenen (rubber)
- 1954: Joseph Murray: eerste niertransplantatie (twins)
- 1963: Thomas Starzl: eerste levertransplantatie
- 1963: James Hardy: eerste longtransplantatie
- 1967: Christiaan Barnard: eerste harttransplantatie
1864 EERSTE INGREEP ONDER ETHER NARCOSE
Lokale tandarts (william Morton) en John Warren (arts, eerste decaan van Harvard
medical school)
- Paste ether inhalatie toe als eerste soort narcose tijdens ingreep
- Gebeurde in Boston in de ‘Ether Dome’
o De ontwikkeling van de chirurgie is hier begonnen
ASEPSIE
Infectie is een van de grote problemen bij chirurgie dus aspesie en aspetische
technieken zijn heel belangrijk geweest om grotere ingrepen te kunnen doen:
- Joseph Lister: operatieveld met carbolzuur besprenkelen en zo een voorloper
van het steriel veld creëerde
- Ernst von Bergmann: vond de stoomsterilisatie uit zodat ook instrumenten
ontsmet konden worden
BLOEDGROEPEN EN BLOEDTRANSFUSIE
Karl Landsteiner (1907): ontwikkelde bloedtransfusie en ontdekte de bloedgroepen
- Was ook nodig om grotere operaties mogelijk te maken!
2
,Heelkunde
CHIRURGISCHE HANDSCHOENEN
William Halsted:
- Vader van de moderne chirurgie
- Hij had een probleem: zijn operatie assistente (Caroline Hampton) had
problemen van dermatitis aan haar handen elke keer zij een steriel veld maakte
o Zij kon hierdoor eigenlijk niet meer assisteren
o Maar hij had haar zo graag dus hij heeft haar armen in gips gegoten en
die gipsmallen heeft hij naar Goodyear (autobanden) in New York
gestuurd
o Goodyear heeft handschoenen ontwikkelt op basis van die mallen zodat
zijn geliefde operatie assistente kon blijven werken
- Dit is heel belangrijk geweest naar steriliteit toe, overdragen van
infectie/kiemen
EERSTE ORGAANTRANSPLANTATIES
Al het bovenstaande heeft geleid tot het summum van chirurgische ingrepen: de
eerste orgaantransplantaties
- = heel complexe ingreep
- Hierbij moet je:
o Het bloedverlies compenseren
o Rekening houden met de bloedgroep
o Vaatanastomosen moet kunnen
o Steriel moet werken
o Pt moet langdurig onder narcose gehouden worden
- De pioniers van de eerste orgaantransplantatie waren:
o Joseph Murrey: niertransplantatie
o Thomas Starzi: levertransplantatie
o James Hardy: longtransplantatie
o Christiaan Barnard: harttransplantatie
ENKELE CHIRURGISCHE NAMEN
Hieronder lijst van eigennamen (eponiemen) van chirurgen die ofwel aan een ingreep
ofwel aan een instrument hun eigen naam gegeven hebben:
- T. Billroth (1829-1894), Wenen: gastrectomie
- R. Nissen (1896-1981), Zurich: antireflux operatie
- R. Belsey (1910-2007), Bristol: antirefluxoperatie
- E. Kocher (1841-1917), Wenen: maneuver, incisie, klem
- C. Price-Thomas (1893-1973), Londen: ribspreider
- E. Finochietto (1881-1948), Buenos Aires: ribspreider
- M. Debakey (1908-2008), Houston: pincet, aortadissectie
3
, Heelkunde
- William and Charles Mayo: Zware weefsel schaar
- Metzenbaum, Péan, Babcock, Farabeuf, Museux
ENKELE VLAAMSE LEERMEESTERS
Vlaamse leermeester:
- 13de eeuw: Jehan Yperman (Ieper) “Cyrurgia”
- 1514: Andreas van Wesel (Vesalius) (Leuven - Padua)
o = grondlegger van moderne anatomie doormiddel van dissecties
- 1650: Jan Palfijn (Gent)
- 1866 Albin Lambiotte (Antwerpen)
- 1885: Albert Lacquet (Leuven)
- 1927: Jacques Gruwez (Leuven)
- 1945: Paul Broos (Leuven)
ENKELE VIDEO’S ONLINE
Zie links op slide: video’s over dit deel van de les die je eventueel kan bekijken
HOOFDSTUK 2: DE CHIRURG EN ZIJN WERK
- Heelkundige interventies
- Multidisciplinaire samenwerking
- Klinische activiteiten
- Attitude
2.1 DOEL VAN HEELKUNDIGE INTERVENTIES
De doelen van de heelkundige interventies/operaties:
- Herstel van opgelopen schade (bv. trauma)
- Acute levensbedreiging afwenden (bv. spanningspneumothorax)
- Langere levensverwachting (bv. kanker - harttransplantatie)
- Herstel van fysische dysfunctie (bv. liesbreuk)
- Herstel van psychische dysfunctie: verbetering van de “body image” (bv.
pectus)
- Behandeling van chronische pijn (bv. coxartrose – heupprothese)
- Verbetering van levenskwaliteit (bv. niertransplantatie)
- Werkhervatting bespoedigen
2.2 MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING
- Team van chirurgen functionerend in wachtsysteem (peers): om de week is er
een andere collega van wacht
4
INLEIDING TOT DE HEELKUNDE
HOOFDSTUK 1: DEFINITIE – SPECIALISMEN – GESCHIEDENIS
1.1DEFINITIE “HEELKUNDE”
- Genees-, heel-, en verloskunde
- = “De kunst om te helen” - “Heelmeester” - “Master”
- Chirurgie: “werken met de handen”
o (Oud-Grieks: χειρ cheir = "hand, arm" en ἐργον ergon = "werk")
- Erkend als medisch specialisme
o Aparte beroepstitel (eigen RIZIV nummer 1-xxxxx-yy-140)
o Klinische competentie
- Behandelt medische aandoeningen door middel van een
ingreep/operatie/interventie
1.2ERKENDE ‘SNIJDENDE’ DISCIPLINES
Allemaal ontsproten uit de moeder discipline ‘algemene’ chirurgie
- Hebben nu aparte erkenning met eigen RIZIV nummer
o “Algemene” chirurgie
o Plastische/reconstructieve chirurgie
o Neurochirurgie
o Orthopedie
o Urologie
o Gynaecologie/Verloskunde
o Maxillo-faciale chirurgie
o Neus,- keel, en oorziekten
o Oftalmologie
o Dermatologie
o ….
SUBDISCIPLINES IN DE “ALGEMENE” CHIRURGIE
Algemene chirurgie opleiding bestaat uit:
- 3j truncus communis = algemene basisopleiding (na opleiding geneeskunde)
- En 3j hogere opleiding met aparte beroepstitels/bijzondere
bekwaamheid/bijkomende erkenning voor:
o Cardiale Chirurgie (hart)
o Vasculaire Chirurgie (bloedvaten)
o Thoracale Chirurgie (borstkas)
o Viscerale Chirurgie
1
,Heelkunde
Gastro-enterologische (maag-darm)
Hepato-biliaire (lever-galblaas-pancreas)
o Traumatologie (trauma)
o Oncologische Chirurgie (weke delen tumoren)
o Endocrinologische Chirurgie ((bij-)schildklier-bijnier)
o Senologische Chirurgie (borst)
o Bariatrische/Metabole Chirurgie (obesitas)
o Pediatrische Chirurgie (kinderen)
1.3ENKELE CHIRURGISCHE MIJLPALEN
- 1846: William Morton: ether narcose & John Warren: ingreep
- 1867: Joseph Lister: asepsie carbolzuur
- 1886: Ernst von Bergmann: stoomsterilisatie
- 1907: Karl Landsteiner: bloedgroepen en -transfusie
- 1912: Alexis Carrel : directe vaatanastomose
- 1913: William Halsted: chirurgische handschoenen (rubber)
- 1954: Joseph Murray: eerste niertransplantatie (twins)
- 1963: Thomas Starzl: eerste levertransplantatie
- 1963: James Hardy: eerste longtransplantatie
- 1967: Christiaan Barnard: eerste harttransplantatie
1864 EERSTE INGREEP ONDER ETHER NARCOSE
Lokale tandarts (william Morton) en John Warren (arts, eerste decaan van Harvard
medical school)
- Paste ether inhalatie toe als eerste soort narcose tijdens ingreep
- Gebeurde in Boston in de ‘Ether Dome’
o De ontwikkeling van de chirurgie is hier begonnen
ASEPSIE
Infectie is een van de grote problemen bij chirurgie dus aspesie en aspetische
technieken zijn heel belangrijk geweest om grotere ingrepen te kunnen doen:
- Joseph Lister: operatieveld met carbolzuur besprenkelen en zo een voorloper
van het steriel veld creëerde
- Ernst von Bergmann: vond de stoomsterilisatie uit zodat ook instrumenten
ontsmet konden worden
BLOEDGROEPEN EN BLOEDTRANSFUSIE
Karl Landsteiner (1907): ontwikkelde bloedtransfusie en ontdekte de bloedgroepen
- Was ook nodig om grotere operaties mogelijk te maken!
2
,Heelkunde
CHIRURGISCHE HANDSCHOENEN
William Halsted:
- Vader van de moderne chirurgie
- Hij had een probleem: zijn operatie assistente (Caroline Hampton) had
problemen van dermatitis aan haar handen elke keer zij een steriel veld maakte
o Zij kon hierdoor eigenlijk niet meer assisteren
o Maar hij had haar zo graag dus hij heeft haar armen in gips gegoten en
die gipsmallen heeft hij naar Goodyear (autobanden) in New York
gestuurd
o Goodyear heeft handschoenen ontwikkelt op basis van die mallen zodat
zijn geliefde operatie assistente kon blijven werken
- Dit is heel belangrijk geweest naar steriliteit toe, overdragen van
infectie/kiemen
EERSTE ORGAANTRANSPLANTATIES
Al het bovenstaande heeft geleid tot het summum van chirurgische ingrepen: de
eerste orgaantransplantaties
- = heel complexe ingreep
- Hierbij moet je:
o Het bloedverlies compenseren
o Rekening houden met de bloedgroep
o Vaatanastomosen moet kunnen
o Steriel moet werken
o Pt moet langdurig onder narcose gehouden worden
- De pioniers van de eerste orgaantransplantatie waren:
o Joseph Murrey: niertransplantatie
o Thomas Starzi: levertransplantatie
o James Hardy: longtransplantatie
o Christiaan Barnard: harttransplantatie
ENKELE CHIRURGISCHE NAMEN
Hieronder lijst van eigennamen (eponiemen) van chirurgen die ofwel aan een ingreep
ofwel aan een instrument hun eigen naam gegeven hebben:
- T. Billroth (1829-1894), Wenen: gastrectomie
- R. Nissen (1896-1981), Zurich: antireflux operatie
- R. Belsey (1910-2007), Bristol: antirefluxoperatie
- E. Kocher (1841-1917), Wenen: maneuver, incisie, klem
- C. Price-Thomas (1893-1973), Londen: ribspreider
- E. Finochietto (1881-1948), Buenos Aires: ribspreider
- M. Debakey (1908-2008), Houston: pincet, aortadissectie
3
, Heelkunde
- William and Charles Mayo: Zware weefsel schaar
- Metzenbaum, Péan, Babcock, Farabeuf, Museux
ENKELE VLAAMSE LEERMEESTERS
Vlaamse leermeester:
- 13de eeuw: Jehan Yperman (Ieper) “Cyrurgia”
- 1514: Andreas van Wesel (Vesalius) (Leuven - Padua)
o = grondlegger van moderne anatomie doormiddel van dissecties
- 1650: Jan Palfijn (Gent)
- 1866 Albin Lambiotte (Antwerpen)
- 1885: Albert Lacquet (Leuven)
- 1927: Jacques Gruwez (Leuven)
- 1945: Paul Broos (Leuven)
ENKELE VIDEO’S ONLINE
Zie links op slide: video’s over dit deel van de les die je eventueel kan bekijken
HOOFDSTUK 2: DE CHIRURG EN ZIJN WERK
- Heelkundige interventies
- Multidisciplinaire samenwerking
- Klinische activiteiten
- Attitude
2.1 DOEL VAN HEELKUNDIGE INTERVENTIES
De doelen van de heelkundige interventies/operaties:
- Herstel van opgelopen schade (bv. trauma)
- Acute levensbedreiging afwenden (bv. spanningspneumothorax)
- Langere levensverwachting (bv. kanker - harttransplantatie)
- Herstel van fysische dysfunctie (bv. liesbreuk)
- Herstel van psychische dysfunctie: verbetering van de “body image” (bv.
pectus)
- Behandeling van chronische pijn (bv. coxartrose – heupprothese)
- Verbetering van levenskwaliteit (bv. niertransplantatie)
- Werkhervatting bespoedigen
2.2 MULTIDISCIPLINAIRE SAMENWERKING
- Team van chirurgen functionerend in wachtsysteem (peers): om de week is er
een andere collega van wacht
4
