Deel 2 :
neurowetenschappen
93
,94
,95
,96
, 11. Hoofdstuk 1 : Het zenuwstelsel
11.1 De anatomische positie
De hersenen aan het werk
Een complex orgaan dat 2% van lichaamsgewicht inneemt
Verbruikt 20 – 25% van ons energieverbruik
Wat?
= vanuit welke richting je naar een anatomische
structuur kijkt
Gebruiken hierbij richtingen of assen om
relatieve posities aan te geven
Belangrijk als we naar lichaamsstructuren
kijken moeten we weten vanaf welke richting
11.1.1 Richting 1
Craniale richting
= beweging naar het hoofd
Bewegen naar de bovenliggende of superior gebieden van het lichaam
Caudale richting
= beweging naar de voeten
Bewegen naar de onderliggende of inferior gebieden van het lichaam
Ventrale richting
= beweging naar de neus
Bewegen naar de voorste of anterior gebieden van het lichaam
Dorsale richting
= beweging naar de rug
Beweging richting de achterste of posterior delen van het lichaam
97
, 11.1.2 Richting 2
Mediale richting
= beweging naar het midden van ons lichaam
Laterale richting
= beweging naar de zijkanten van ons lichaam
Proximaal
= positie op het lidmaat dichter bij de romp is proximaal gelegen
Distaal
= de positie op de lidmaat verder van de romp is distaal gelegen
11.1.3 Richting 3
Contralateraal
= twee structuren liggen in tegenovergestelde lichaams-of hersenhelften of het betreft de
richting die van de ene naar de andere lichaamshelft loopt
Vb : als we onze rechterarm omhoog doen komt dat door onze linker hersenhelft
Ipsilateriaal
= twee structuren liggen in dezelfde lichaams- of hersenhelft
of het betreft een richting die zich tot één lichaams-of
hersenhelft beperkt
Bilateriaal
= structuren die in beide lichaams-of hersenhelften gelegen zijn
11.1.4 Richting 4
Afferent
Informatie die vanuit onze zintuigen naar het centrale zenuwstelsel wordt
Via zintuigen naar gestuurd via neuronen
centraal
Projectie : periferie
zenuwstelsel
Centraal : sensorische neuronen die info ontvangen
Vb : als we onze hand op een hete plaat leggen trekken we die direct weg.
Het stuurt informatie naar CZ dat het heel warm is
Efferent
Van centraal Informatie van ons centrale zenuwstelsel wordt uitgestuurd naar spieren, organen
zenuwstelsel naar
Projectie : centraal
spieren, klieren,
organen,… Periferie : motorische neuronen die info sturen
98
Vb : ons CZ stuurt info naar spieren dat het hand moet worden weggetrokken
, 11.1.5 alle richtingen op een rij
Richting 1
Craniaal Naar bovenliggende of superior gebieden
Caudaal Naar onderliggende of inferior gebieden
Ventraal Naar voorste of anterior gebieden
Dorsaal Naar achterste of posterior gebieden
Richting 2
Mediaal Bewegen naar midden van ons lichaam
Lateraal Bewegen naar zijkant van lichaam
Proximaal Positie op lidmaat dichter bij de romp
Distaal Positie op lidmaat verder van romp
Richting 3
Contralateraal twee structuren liggen in tegenovergestelde
lichaams-of hersenhelften of het betreft de
richting die van de ene naar de andere
lichaamshelft loopt
Ipsilateraal twee structuren liggen in dezelfde lichaams- of
hersenhelft of het betreft een richting die zich tot
één lichaams-of hersenhelft beperkt
Bilateraal structuren die in beide lichaams-of hersenhelften
gelegen zijn
Richting 4
Afferent Projectie : periferie
Centraal : sensorische neuronen die info
ontvangen van zintuigen en sturen die naar
centraal zenuwstelsel
Efferent Projectie : centraal
Periferie : motorische
Centraal : centraal zenuwstelsel stuurt informatie
naar organen, klieren,…
99
, 11.2 Algemene structuur van het menselijk zenuwstelsel
11.2.1 Het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel
Belangrijkste controle- en communicatiesysteem van het lichaam
Al onze handelingen en activiteiten zijn afhankelijk van de werking van het
zenuwstelsel
Het endocrien stelsel
Ander controle-en communicatiesysteem dat werkt via secretie van hormonen
Werkt trager dan zenuwstelsel want gaat via bloedbaan
Functies van het zenuwstelsel
▫ Ontvangen van informatie uit de omgeving (= sensoriële input)
▫ Verwerken en interpreteren van informatie en beslissen tot reactie (= integratie)
▫ Reactie doen uitvoeren door effectorganen (= motorische output)
Skeletspier, gladde spier of klier
11.2.2 Neuronen
De zenuwcel of neuron
Is de functionele basiseenheid van het zenuwstelsel
Onderscheiden zich door 3 belangrijke eigenschapen van andere cellen
3 belangrijke eigenschappen van neuronen
1. Kunnen prikkels ontvangen en geleiden
2. Vele neuronen delen zich niet meer na de geboorte (= amitotisch)
3. Vertonen een permanent een hoge metabolische activiteit
- Vergt continu een hoge aanvoer van glucose en zuurstof
- Zuurstoftekort in hersenen kan blijvende schade veroorzaken
11.2.3 Centraal en perifeer zenuwstelsel
Het zenuwstelsel
Opgedeeld in 2 :
CZS : Centraal zenuwstelsel
PZS : Perifeer zenuwstelsel
100
,1. Centraal zenuwstelsel
Centrale verwerkings- en beslissingseenheid van het hele organisme
Bevat hersenen
o Grote hersenen : cerebrum
o Tussenhersenen : diencephalon
o Hersenstam : mesencephalon pons medulla oblongat
o Kleine hersenen : cerebellum
bevat het ruggenmerg
2. perifeer zenuwstelsel
zorgt voor de verbinding tussen het centraal zenuwstelsel en alle lichaamsdelen
bestaat uit :
hersenzenuwen ( 12 paar craniale zenuwen)
ruggenmergzenuwen (31 paar spinale zenuwen)
het perifeer zenuwstelsel is opgedeeld in 2 :
1. Somatisch perifeer zenuwstelsel : willekeurig zenuwstelsel
Activiteiten die onder controle staan van de wil en waarvoor het
bewustzijn intact moet zijn
Opvangen, interpreteren en bewaren van de zintuiglijke
input
Plannen en uitsturen van instructies naar de skeletspieren
Ingewikkelde processen (bv. wiskundeproblemen, taal,…)
2. Autonoom perifeer zenuwstelsel : onwillekeurig zenuwstelsel
Handelingen die onder invloed staan van de wil zoals hart-en vaatwerking,
spijsvertering, temperatuurbehoud,..
11.2.3.1 Verdere indelingen van het autonome zenuwstelsel
1. (Ortho)sympatisch systeem
Geeft doorslag wanneer er inspanningen geleverd moeten worden of
wanneer het lichaam om andere redenen onder druk komt te staan
Verhoging bloedruk, snellere hartslag en ademhaling,…
Afremmen activiteiten van maag en darmen
Moet lichaam toelaten om direct alle reserves te mobiliseren voor
maximale prestatie
2. Parasympatisch systeem
Tegengestelde werking : wordt acties wanneer lichaam ontspannen is
Taak : organisme laten werken aan eigen herstel en nieuwe reserves
101
, 11.2.3.2 Het zenuwstelsel op een rij
zenuwstelsel
Bevat eerst het somatisch of willekeurig
zenuwstelsel + het autonoom of onwillekeurig
zenuwstelsel waarin het orthosympatisch en
parasympatisch zenuwstelsel zitten
PZ : perifeer CZS : centraal
zenuwtstelsel zenuwstelsel
hersenzenuwen +
ruggenmergzenuwen
hersenen + ruggenmerg
(Ortho)sympatisch parasympatisch
Hersenen Ruggenmerg
zenuwstelsel zenuwstelsel
besturen en coördineren van van
bij inspanningen om direct reserves te in rust om oranisme eigen herstel te doorgeven van berichten van hersenen
sensorische bewegingen, gedrag en
mobiliseren en maximaal te presteren laten en nieuwe reserves op te slaan naar lichaam of andersom
beweging
Hersenstam/
grote hersenen/ Tussenhersenen/ Kleine hersenen /
mensencephalon pons
cerebrum diencephalon cerebellum
medulla oblongata
verwerken van impulsen afkomstig van besturing van motorische handelingen,
sensorische cellen + regulatie vrijwillige
beweging
Diencephalon besturing belangrijke levensfuncties als
temperatuur, hartslag en ademhaling
reflexen, cognitieve en emotionele
processen en beweging
102
neurowetenschappen
93
,94
,95
,96
, 11. Hoofdstuk 1 : Het zenuwstelsel
11.1 De anatomische positie
De hersenen aan het werk
Een complex orgaan dat 2% van lichaamsgewicht inneemt
Verbruikt 20 – 25% van ons energieverbruik
Wat?
= vanuit welke richting je naar een anatomische
structuur kijkt
Gebruiken hierbij richtingen of assen om
relatieve posities aan te geven
Belangrijk als we naar lichaamsstructuren
kijken moeten we weten vanaf welke richting
11.1.1 Richting 1
Craniale richting
= beweging naar het hoofd
Bewegen naar de bovenliggende of superior gebieden van het lichaam
Caudale richting
= beweging naar de voeten
Bewegen naar de onderliggende of inferior gebieden van het lichaam
Ventrale richting
= beweging naar de neus
Bewegen naar de voorste of anterior gebieden van het lichaam
Dorsale richting
= beweging naar de rug
Beweging richting de achterste of posterior delen van het lichaam
97
, 11.1.2 Richting 2
Mediale richting
= beweging naar het midden van ons lichaam
Laterale richting
= beweging naar de zijkanten van ons lichaam
Proximaal
= positie op het lidmaat dichter bij de romp is proximaal gelegen
Distaal
= de positie op de lidmaat verder van de romp is distaal gelegen
11.1.3 Richting 3
Contralateraal
= twee structuren liggen in tegenovergestelde lichaams-of hersenhelften of het betreft de
richting die van de ene naar de andere lichaamshelft loopt
Vb : als we onze rechterarm omhoog doen komt dat door onze linker hersenhelft
Ipsilateriaal
= twee structuren liggen in dezelfde lichaams- of hersenhelft
of het betreft een richting die zich tot één lichaams-of
hersenhelft beperkt
Bilateriaal
= structuren die in beide lichaams-of hersenhelften gelegen zijn
11.1.4 Richting 4
Afferent
Informatie die vanuit onze zintuigen naar het centrale zenuwstelsel wordt
Via zintuigen naar gestuurd via neuronen
centraal
Projectie : periferie
zenuwstelsel
Centraal : sensorische neuronen die info ontvangen
Vb : als we onze hand op een hete plaat leggen trekken we die direct weg.
Het stuurt informatie naar CZ dat het heel warm is
Efferent
Van centraal Informatie van ons centrale zenuwstelsel wordt uitgestuurd naar spieren, organen
zenuwstelsel naar
Projectie : centraal
spieren, klieren,
organen,… Periferie : motorische neuronen die info sturen
98
Vb : ons CZ stuurt info naar spieren dat het hand moet worden weggetrokken
, 11.1.5 alle richtingen op een rij
Richting 1
Craniaal Naar bovenliggende of superior gebieden
Caudaal Naar onderliggende of inferior gebieden
Ventraal Naar voorste of anterior gebieden
Dorsaal Naar achterste of posterior gebieden
Richting 2
Mediaal Bewegen naar midden van ons lichaam
Lateraal Bewegen naar zijkant van lichaam
Proximaal Positie op lidmaat dichter bij de romp
Distaal Positie op lidmaat verder van romp
Richting 3
Contralateraal twee structuren liggen in tegenovergestelde
lichaams-of hersenhelften of het betreft de
richting die van de ene naar de andere
lichaamshelft loopt
Ipsilateraal twee structuren liggen in dezelfde lichaams- of
hersenhelft of het betreft een richting die zich tot
één lichaams-of hersenhelft beperkt
Bilateraal structuren die in beide lichaams-of hersenhelften
gelegen zijn
Richting 4
Afferent Projectie : periferie
Centraal : sensorische neuronen die info
ontvangen van zintuigen en sturen die naar
centraal zenuwstelsel
Efferent Projectie : centraal
Periferie : motorische
Centraal : centraal zenuwstelsel stuurt informatie
naar organen, klieren,…
99
, 11.2 Algemene structuur van het menselijk zenuwstelsel
11.2.1 Het zenuwstelsel
Het zenuwstelsel
Belangrijkste controle- en communicatiesysteem van het lichaam
Al onze handelingen en activiteiten zijn afhankelijk van de werking van het
zenuwstelsel
Het endocrien stelsel
Ander controle-en communicatiesysteem dat werkt via secretie van hormonen
Werkt trager dan zenuwstelsel want gaat via bloedbaan
Functies van het zenuwstelsel
▫ Ontvangen van informatie uit de omgeving (= sensoriële input)
▫ Verwerken en interpreteren van informatie en beslissen tot reactie (= integratie)
▫ Reactie doen uitvoeren door effectorganen (= motorische output)
Skeletspier, gladde spier of klier
11.2.2 Neuronen
De zenuwcel of neuron
Is de functionele basiseenheid van het zenuwstelsel
Onderscheiden zich door 3 belangrijke eigenschapen van andere cellen
3 belangrijke eigenschappen van neuronen
1. Kunnen prikkels ontvangen en geleiden
2. Vele neuronen delen zich niet meer na de geboorte (= amitotisch)
3. Vertonen een permanent een hoge metabolische activiteit
- Vergt continu een hoge aanvoer van glucose en zuurstof
- Zuurstoftekort in hersenen kan blijvende schade veroorzaken
11.2.3 Centraal en perifeer zenuwstelsel
Het zenuwstelsel
Opgedeeld in 2 :
CZS : Centraal zenuwstelsel
PZS : Perifeer zenuwstelsel
100
,1. Centraal zenuwstelsel
Centrale verwerkings- en beslissingseenheid van het hele organisme
Bevat hersenen
o Grote hersenen : cerebrum
o Tussenhersenen : diencephalon
o Hersenstam : mesencephalon pons medulla oblongat
o Kleine hersenen : cerebellum
bevat het ruggenmerg
2. perifeer zenuwstelsel
zorgt voor de verbinding tussen het centraal zenuwstelsel en alle lichaamsdelen
bestaat uit :
hersenzenuwen ( 12 paar craniale zenuwen)
ruggenmergzenuwen (31 paar spinale zenuwen)
het perifeer zenuwstelsel is opgedeeld in 2 :
1. Somatisch perifeer zenuwstelsel : willekeurig zenuwstelsel
Activiteiten die onder controle staan van de wil en waarvoor het
bewustzijn intact moet zijn
Opvangen, interpreteren en bewaren van de zintuiglijke
input
Plannen en uitsturen van instructies naar de skeletspieren
Ingewikkelde processen (bv. wiskundeproblemen, taal,…)
2. Autonoom perifeer zenuwstelsel : onwillekeurig zenuwstelsel
Handelingen die onder invloed staan van de wil zoals hart-en vaatwerking,
spijsvertering, temperatuurbehoud,..
11.2.3.1 Verdere indelingen van het autonome zenuwstelsel
1. (Ortho)sympatisch systeem
Geeft doorslag wanneer er inspanningen geleverd moeten worden of
wanneer het lichaam om andere redenen onder druk komt te staan
Verhoging bloedruk, snellere hartslag en ademhaling,…
Afremmen activiteiten van maag en darmen
Moet lichaam toelaten om direct alle reserves te mobiliseren voor
maximale prestatie
2. Parasympatisch systeem
Tegengestelde werking : wordt acties wanneer lichaam ontspannen is
Taak : organisme laten werken aan eigen herstel en nieuwe reserves
101
, 11.2.3.2 Het zenuwstelsel op een rij
zenuwstelsel
Bevat eerst het somatisch of willekeurig
zenuwstelsel + het autonoom of onwillekeurig
zenuwstelsel waarin het orthosympatisch en
parasympatisch zenuwstelsel zitten
PZ : perifeer CZS : centraal
zenuwtstelsel zenuwstelsel
hersenzenuwen +
ruggenmergzenuwen
hersenen + ruggenmerg
(Ortho)sympatisch parasympatisch
Hersenen Ruggenmerg
zenuwstelsel zenuwstelsel
besturen en coördineren van van
bij inspanningen om direct reserves te in rust om oranisme eigen herstel te doorgeven van berichten van hersenen
sensorische bewegingen, gedrag en
mobiliseren en maximaal te presteren laten en nieuwe reserves op te slaan naar lichaam of andersom
beweging
Hersenstam/
grote hersenen/ Tussenhersenen/ Kleine hersenen /
mensencephalon pons
cerebrum diencephalon cerebellum
medulla oblongata
verwerken van impulsen afkomstig van besturing van motorische handelingen,
sensorische cellen + regulatie vrijwillige
beweging
Diencephalon besturing belangrijke levensfuncties als
temperatuur, hartslag en ademhaling
reflexen, cognitieve en emotionele
processen en beweging
102
