Samenvatting Strafuitvoeringsbeleid

STRAFUITVOERINGSBELEID

DEEL I: STRAFRECHT

INLEIDING

1. Inleiding

Gaat over straffen  overal regels bv. Thuis, school, in het werkveld
- Iemand die regels overtreedt en anderen reageren
- Volledig ontsnappen is moeilijk

Mensen doen elkaar soms bewust pijn bv. Oorlog Oekraïne vs. Rusland
- Idee van vergelding
o Oog om oog, tand om tand
o Waarbij elke daad automatisch een tegenreactie uitlokt
o Die ketting wraakreacties zorgt ervoor dat het moeilijker is om te stoppen en kan
snel ontsporen op maatschappelijk niveau
- Dat soort escalatie moeten we vermijden: door strafrecht (soort rem)
o Strenge regels over wie mag straffen, in welke situaties, binnen welke grenzen
 Bepaalt welke procedure wordt gevolgd voor iemand gestraft wordt
 Afstand tussen gebeurtenis, de emoties errond en de uiteindelijke reactie
 zorgt ervoor dat bestraffen minder draait om onmiddellijke wraak en
meer om een gecontroleerde en voorspelbare manier van regeren
 Maakt het straffen beheersbaar
 Bv jongen maakt fiets kapot van vriend
 Zonder regels zelf of ouders ofzo geneigd om dader te gaan
intimideren of zelf in te grijpen
 Kan makkelijk leiden tot nieuwe conflicten waardoor uiteindelijk
niemand nog weet hoe dat begonnen is
 Strafrecht: daardoor kan er beroep worden gedaan op een officiële
instantie die
o onderzoekt wat er nu eigenlijk gebeurd is
o die verantwoordelijkheid draagt
o kijkt welke reactie dat er proportioneel
o Ook grote rol in gedragsbeheersing
 Je legt normen vast in de samenleving en maakt duidelijk welk gedrag
aanvaardbaar is en welk gedrag de grenzen overschrijd
 Creërt voorspelbaarheid je weet welke gedragingen gevolgen hebben
 Goed in samenleving waar veel mensen met verschillende achtergronden
samenleven  toont wat veilig en respectvol gedrag is
o Manier waarop samenleving omgaat met grensoverschrijdend gedrag
 Door het te kanaliseren, controleren en te kaderen
 Dit creëert structuur en zorgt ervoor dat spanningen verminderen
 Doordachte en begrensde reactie




1

,2. Wat is strafrecht

Strafrecht =
- Gestructureerd systeem dat nauwkeurig afbakent wanneer gedrag de grens van het
toelaatbare overschrijdt
- Het geheel van rechtsregels die bepalen
o Welke handelingen of onthoudingen misdrijven uitmaken,
 Bv. Diefstaf
 Bv. Strafbare onthouding
 Situatie waarin iemand wordt verweten dat die niets heeft gedaan
 Iemand wordt moreel en juridisch geacht om in actie te schieten en
doet dat niet
 Bv. Iemand ligt bewusteloos op straat en een voorbijganger ziet dat
en heeft een opgeladen smartphone, is nuchter en gezond maar die
wandelt gewoon door en doet niets, de wet verwacht dat er een
minimale vorm van hulpverlening wordt verleend
 DUS strafrecht zegt niet alleen wat je niet mag doen maar soms ook wat je
moet doen
o Met welke sancties of maatregelen daarop kan gereageerd worden en
 Sancties vb’en
 Gevangenisstraf
 Geldboetes
 Verbod om bepaalde beroepen uit te oefenen
 Maatregelen die draaien op beveiliging, begeleiding en behandeling
 In jeugdbescherming wordt er vaker gewerkt met maatregelen in
plaats van met straffen
o Bedoeling is niet alleen reageren op dat feit maar ook dat
gedrag te begrenzen en die jongere te gaan beschermen
o Grenzen bieden maar ook kansen op verandering
 Bij volwassenen met psychische problemen kan dan weer
internering worden opgelegd
o Niet in gewone gevangenis maar forensische instelling waar
zorg en beveiliging worden gecombineerd
o Bv. Door zware psychose iemand verwonden
 Klassieke beeld van schuld en inzicht past daar niet bij
 Strafrecht biedt andere maatregel die focust op
bescherming van de samenleving en op behandeling
o In welke omstandigheden (plaats, tijd … )
 Context is belangrijk!
 Dezelfde handeling kan in de ene context strafbaar zijn en in een
andere dan weer niet
 Bv. Slagen en verwondingen
o Opzettelijk in strafbaar
o Situatie van wettige verdediging is anders bv. Als je in je
eigen woning wordt aangevallen en je geweld gebruikt om je
te beschermen  wettig als het is om je te beschermen,
proportioneel en verbonden is met een aanval
 Tijd is ook belangrijk



2

,  Basisprincipe in het strafrecht is dat niemand gestraft mag worden
op basis van een strafwet die pas na de feiten in werking is
getreden
o Niet achteraf een nieuwe wet invoeren omdat je graag
iemand met terugwerkende kracht zou gaan bestraffen
o In strijd met rechtzekerheid: mensen moeten weten waar ze
aan toe zijn dus op moment dat ze handelen moeten er
duidelijke regels zijn
o Ten aanzien van welke personen deze misdrijven kunnen bestraft worden met de
voorziene sancties
 Niet iedereen wordt op zelfde manier aangesproken door het strafrecht 
te maken met voorrechten of immuniteiten
 bv. De koning: kan geen misdrijf plegen in strafrechtelijke zin,
politieke en constitutionele verantwoordelijkheid ligt bij regering
 bv. Minderjarigen niet strafbaar op zelfde manier, bestaat aparte
regeling die steunt op pedagogische en beschermende logica
(jeugdrechter beslist over begeleiding, intensieve hulpverlening of
zelf een plaatsing)
 bv. Diplomaten, personen met bijzondere functie die onder speciaal
statuut handelen  andere procedures, beperkingen om te
vervolgen
 Strafrecht bouwt dit bewust in om machtsverhoudingen,
verantwoordelijkheden en bescherming van bepaalde functies juridisch te
gaan regelen

Strafrecht

Materieel strafrecht (WAT) Formeel strafrecht (HOE)
= het geheel van rechtsregels = het geheel van de procedurele
waardoor bepaalde menselijke spelregels volgens welke het
gedragingen strafbaar worden materieel strafrecht moet worden
gesteld en gesanctioneerd toegepast


De vorm waarin het materieel
De inhoud van het recht
strafrecht moet worden toegepast
- Wanneer wordt bepaald
gedrag als een misdrijf Richt zich op manier waarop er onderzoek wordt
gezien? gedaan naar het strafrecht + hoe strafrechtelijke
- Welke strafrechtelijke procedures verlopen
sancties kunnen daarop Wetboek van strafrechtelijke vordering
volgen?
Gaat om alles wat voorafgaat aan eventuele
In het strafwetboek veroordeling en om de uitvoering na uitspraak
Bv. Bepaling die zegt dat diefstal vorm te geven
een misdrijf is en welke straffen Handleiding die bepaalt hoe politie, parket,
daarvoor zijn onderzoeksrechter, advocaten, … moeten
Bv. Opzettelijke slagen en handelen vanaf mogelijk misdrijf wordt
verwondingen, fraude, opzettelijk gesignaleerd t.e.m uitvoering van de straf bv.
nalaten
Samen van hulpverlening
geheel van regels die Huiselijk geweld: hoe onderzoeken, hoe verloopt
3 zitting, hoe straf uitvoeren

, - Bepalen wat een misdrijf is
- Waar onderzoek naar wordt gedaan
- Welke rechtbanken bevoegd zijn
- Hoe straffen uiteindelijk worden uitgevoerd

Kenmerken van het strafrecht  zegt iets waarom dit nodig heeft, hoe het strafrecht
functioneert en welke actoren daar een rol in spelen
- 1/ Publiek recht
o Strafrecht vertrekt vanuit algemeen belang, niet individueel
 Slachtoffer bepaalt niet of iemand vervolgt wordt
 Openbaar ministerie bepaalt, overheidsorgaan dat optreedt namens de
hele samenleving
 Misdrijf = niet alleen rechten individu schenden maar ook de regels die
samenleven mogelijk maken  daarom reageert de staat
o Bv. Met wagen tegen geparkeerde auto
 Geen privékwestie
 Omdat je verkeerswet hebt overtreden en daardoor het algemeen belang
hebt geschonden
 Slachtoffer kan wel schade vergoed krijgen maar dat gebeurt via het
burgerlijk recht
 Via strafrecht: door burgerlijke partij te stellen
 Of via burgerlijke rechtbank
o Ook uitvoering van straffen toont hoe sterk de overheid dat domein beheert
 Strafinrichtingen behoren tot de overheid
 Bv. elektronisch toezicht wordt toegekend door uitvoerende macht of
strafuitvoeringsrechtbank
 Gedetineerde kan niet zomaar onderhandelen over voorwaarden 
wettelijke geregeld en staat onder strikte controle
 Ligt in handen overheid omdat het zorgt voor waarborgen openbare
veiligheid en waarborgen rechtsgelijkheid
- 2/ Openbare orde
o Van fundamenteel belang voor samenleving
o NIEMAND mag hier vanaf wijken
o Beschermt de essentie van wat een samenleving nodig heeft om op een veilige
en ordelijke manier te functioneren
o Door toestemming verdwijnt het strafbare karakter niet bv. Slaan, doden 
strafbaarheid blijft bestaan DUS géén privé-afspraak kan hier tegenop
o Bv. sm-rechter
 Rechter was gehuwd, vrouw was ongelukkig en sukkelde in depressie:
verlangen naar pijn en onderdrukking (SM)
 Na lang twijfelen meegaan in seksuele fantasie, SM clubs etc waar zware
vormen van geweld gebeurden
 Expliciete toestemming voor die handelingen
 Veroordeling: slagen en verwondingen, zelf wanneer er toestemming is
(geen juridisch gewicht)
 WANT strafwetgeving beschermt niet alleen individuele maar ook de
maatschappelijke orde, bewaakt grenzen die belangrijk zijn voor veilige
samenleving
 Grens tussen toestemming en misbruik van kwetsbaarheid is moeilijk 
machtsverhoudingen, emotionele afhankelijkheid en druk speelt vaak mee

4