2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
De wereld 2
Inhoud
Stappenplan: hoe werk ik een kwaliteitsvolle lessenreeks De Wereld uit?. .2
Onderzoekend & Ontwerpend Leren in W&T................................................4
Inleiding en herhaling...............................................................................4
2 EEN BLIK OP ONDERZOEKEND EN ONTWERPEND LEREN (OOL)............8
2.1 Wat verstaan we onder onderzoekend en ontwerpend leren?.........8
2.2 Leeropbrengsten............................................................................12
2.3 Een onderzoekende leeromgeving creëren....................................14
2.4 Effectief onderzoekend en ontwerpend leren................................15
3 onderzoekend leren.............................................................................21
3.1 Onderzoekend leren in de minimumdoelen...................................21
Didactiek onderzoekend leren (3.2).....................................................22
3.3 Begeleiden van onderzoekend leren..............................................27
4. ontwerpend leren................................................................................33
4.1 De ontwerpcyclus..........................................................................33
W&T: STEM in de klas - STEMOOV model...................................................39
Geschiedenis in de lagere school (didactiek).............................................42
1 Geschiedenis in de minimumdoelen....................................................42
1.1 Component 1: “kennis van het verleden”......................................43
1.2 Component 2: “kennis van geschiedenis”.....................................45
1.3 Component 3: “reflectie en dialoog over het verleden en
geschiedenis voor heden en toekomst ”..............................................46
2 Didactiek Geschiedenis........................................................................47
2.1 Pijler: Historische vragen als vertrekpunt......................................48
2.2 Pijler: Bouwen aan een historisch referentiekader.........................50
2.3 Pijler: Historische bronnen onderzoeken........................................56
2.4 Pijler: Inzicht in geschiedenis: continuïteit & verandering – oorzaak
& gevolg..............................................................................................60
2.5 Pijler: Relatie heden – verleden......................................................61
2.6 Gevoelige thema’s in je les............................................................63
2.7 Begeleiding tijdens geschiedenislessen.........................................64
1
,2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
Aardrijkskunde met focus op Educatie voor Duurzame Ontwikkeling.
Herinneringseducatie.................................................................................65
...................................................................................................................65
Herinneringseducatie..............................................................................65
Educatie voor duurzame ontwikkeling....................................................67
Visie op aardrijkskunde (reader cursus De Wereld 2-3 pdf.)...................76
Enkele didactische suggesties (reader De Wereld 2 – 3 pdf)..................82
Stappenplan: hoe werk ik een kwaliteitsvolle
lessenreeks De Wereld uit?
Bij het uitwerken van een les of lessenreeks binnen De Wereld is het
belangrijk om gestructureerd te werk te gaan. Onderstaand stappenplan
helpt je om van een eerste idee tot een doordachte uitvoering te komen.
Stap 1: Thema en leerplandoelen
Je start met het thema en de bijhorende (leerplan)doelen die je van je
mentor krijgt. Deze doelen vormen de basis van je les(senreeks) en geven
richting aan wat leerlingen moeten leren. Heb je geen doelen ontvangen,
dan is het belangrijk om deze nog even na te vragen bij je mentor. Werken
zonder duidelijke doelen maakt het moeilijk om gerichte keuzes te maken
in je verdere uitwerking.
Stap 2: Brainstorm
De brainstormfase is een cruciale stap in het proces. Een goede
brainstorm vertrekt altijd vanuit voldoende inhoudelijke kennis. Het is dus
belangrijk dat je je eerst verdiept in het thema via betrouwbare bronnen.
Voor geschiedenis kan dat bijvoorbeeld via geschiedenis geven, en voor
wetenschappen en techniek via Natuuronderwijs inzichtelijk. Ga er zeker
niet van uit dat je al genoeg weet over het thema: een beperkte kennis
leidt vaak tot een beperkte brainstorm. Merk je dat je weinig inspiratie
hebt, dan is dat meestal een
signaal dat je je nog verder moet inlezen. Tijdens het uitwerken van je
lessenreeks “De Wereld” moet je bovendien telkens minstens twee
inhoudelijke bronnen vermelden. Gebruik deze bronnen dus ook actief
tijdens je brainstorm.
Je kan op verschillende manieren brainstormen:
- rond het centrale thema zelf
- vanuit de verschillende domeinen/vakken binnen De Wereld
2
,2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
- vanuit de bouwstenen voor krachtige WO-lessen (dit levert vaak ook
ideeën op voor werkvormen)
Samen brainstormen werkt vaak nog beter dan alleen. Overleg met
medestudenten of zelfs met mensen buiten het onderwijs (zoals
gezinsleden): zij kunnen verrassende invalshoeken aanbrengen. Na een
uitgebreide brainstorm is het belangrijk om structuur aan te brengen. Dit
kan door ideeën te clusteren, verbanden te zoeken of met kleuren te
werken.
Stap 3: Bijkomende doelen
Op basis van je brainstorm kan je merken dat bepaalde interessante
invalshoeken nog niet volledig gedekt worden door de oorspronkelijke
(leerplan)doelen. In dat geval kan je bijkomende doelen formuleren. Deze
helpen om je lessenreeks inhoudelijk te versterken en vollediger te maken.
Stap 4: Inhouden bepalen
Wanneer je doelen duidelijk zijn, bepaal je welke inhouden nodig zijn om
deze doelen te bereiken. Je selecteert dus bewust welke leerstof aan bod
komt in je lessenreeks. Hierbij maak je keuzes: niet alles wat je gevonden
hebt tijdens je brainstorm moet effectief opgenomen worden.
Stap 5: Lesfasen of lesindeling/volgorde
Vervolgens breng je structuur in je lessenreeks door de inhouden te
verdelen over verschillende lessen. Je denkt na over een logische opbouw
en volgorde: wat komt eerst, wat volgt later, en hoe bouwen de lessen op
elkaar verder? Dit resulteert in een lessenplan of een overzicht van
lesfasen.
Stap 6: Lesvoorbereiding(en)
Pas wanneer de volledige structuur duidelijk is, start je met het concreet
uitwerken van de lesvoorbereidingen. Hier werk je elke les in detail uit.
Stap 7: Uitvoering
De laatste stap is de uitvoering van je lessenreeks in de klas. Hier breng je
alles samen in de praktijk. Dit is ook het moment waarop je kan
observeren wat goed werkt en waar nog bijgestuurd kan worden.
3
, 2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
Onderzoekend & Ontwerpend Leren in W&T
Inleiding en herhaling
Wetenschap = ‘Wetenschap’ in het basisonderwijs verwijst naar het
systematisch en empirisch onderzoeken met als doel verklaringen te
vinden en het ontwikkelen van een onderzoekende houding, waarbij
leerlingen leren om vragen te formuleren, hypothesen op te stellen,
systematisch gegevens te verzamelen en conclusies te trekken. Deze
wetenschappelijke benadering stimuleert logisch redeneren, kritisch
denken en reflectie.
Binnen ‘wetenschap’ in de basisschool onderscheiden we biologie,
chemie en natuurkunde.
Techniek= ‘Techniek’ verwijst naar het proces van doelgericht ontwerpen,
realiseren en evalueren van artefacten of systemen die tegemoetkomen
aan een behoefte of probleem. In een onderwijskundige context betekent
dit dat leerlingen technische vaardigheden en ontwerpgericht denken
ontwikkelen (= probleemanalyses maken, creatieve oplossingen
bedenken, prototypes bouwen en hun ontwerp bijsturen op basis van
testen)
Binnen techniek in de basisschool richten we ons op technologie,
technische systemen, technische principes en ontwerpen.
Samenhang wetenschap en techniek
4
Ramya Peeters
De wereld 2
Inhoud
Stappenplan: hoe werk ik een kwaliteitsvolle lessenreeks De Wereld uit?. .2
Onderzoekend & Ontwerpend Leren in W&T................................................4
Inleiding en herhaling...............................................................................4
2 EEN BLIK OP ONDERZOEKEND EN ONTWERPEND LEREN (OOL)............8
2.1 Wat verstaan we onder onderzoekend en ontwerpend leren?.........8
2.2 Leeropbrengsten............................................................................12
2.3 Een onderzoekende leeromgeving creëren....................................14
2.4 Effectief onderzoekend en ontwerpend leren................................15
3 onderzoekend leren.............................................................................21
3.1 Onderzoekend leren in de minimumdoelen...................................21
Didactiek onderzoekend leren (3.2).....................................................22
3.3 Begeleiden van onderzoekend leren..............................................27
4. ontwerpend leren................................................................................33
4.1 De ontwerpcyclus..........................................................................33
W&T: STEM in de klas - STEMOOV model...................................................39
Geschiedenis in de lagere school (didactiek).............................................42
1 Geschiedenis in de minimumdoelen....................................................42
1.1 Component 1: “kennis van het verleden”......................................43
1.2 Component 2: “kennis van geschiedenis”.....................................45
1.3 Component 3: “reflectie en dialoog over het verleden en
geschiedenis voor heden en toekomst ”..............................................46
2 Didactiek Geschiedenis........................................................................47
2.1 Pijler: Historische vragen als vertrekpunt......................................48
2.2 Pijler: Bouwen aan een historisch referentiekader.........................50
2.3 Pijler: Historische bronnen onderzoeken........................................56
2.4 Pijler: Inzicht in geschiedenis: continuïteit & verandering – oorzaak
& gevolg..............................................................................................60
2.5 Pijler: Relatie heden – verleden......................................................61
2.6 Gevoelige thema’s in je les............................................................63
2.7 Begeleiding tijdens geschiedenislessen.........................................64
1
,2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
Aardrijkskunde met focus op Educatie voor Duurzame Ontwikkeling.
Herinneringseducatie.................................................................................65
...................................................................................................................65
Herinneringseducatie..............................................................................65
Educatie voor duurzame ontwikkeling....................................................67
Visie op aardrijkskunde (reader cursus De Wereld 2-3 pdf.)...................76
Enkele didactische suggesties (reader De Wereld 2 – 3 pdf)..................82
Stappenplan: hoe werk ik een kwaliteitsvolle
lessenreeks De Wereld uit?
Bij het uitwerken van een les of lessenreeks binnen De Wereld is het
belangrijk om gestructureerd te werk te gaan. Onderstaand stappenplan
helpt je om van een eerste idee tot een doordachte uitvoering te komen.
Stap 1: Thema en leerplandoelen
Je start met het thema en de bijhorende (leerplan)doelen die je van je
mentor krijgt. Deze doelen vormen de basis van je les(senreeks) en geven
richting aan wat leerlingen moeten leren. Heb je geen doelen ontvangen,
dan is het belangrijk om deze nog even na te vragen bij je mentor. Werken
zonder duidelijke doelen maakt het moeilijk om gerichte keuzes te maken
in je verdere uitwerking.
Stap 2: Brainstorm
De brainstormfase is een cruciale stap in het proces. Een goede
brainstorm vertrekt altijd vanuit voldoende inhoudelijke kennis. Het is dus
belangrijk dat je je eerst verdiept in het thema via betrouwbare bronnen.
Voor geschiedenis kan dat bijvoorbeeld via geschiedenis geven, en voor
wetenschappen en techniek via Natuuronderwijs inzichtelijk. Ga er zeker
niet van uit dat je al genoeg weet over het thema: een beperkte kennis
leidt vaak tot een beperkte brainstorm. Merk je dat je weinig inspiratie
hebt, dan is dat meestal een
signaal dat je je nog verder moet inlezen. Tijdens het uitwerken van je
lessenreeks “De Wereld” moet je bovendien telkens minstens twee
inhoudelijke bronnen vermelden. Gebruik deze bronnen dus ook actief
tijdens je brainstorm.
Je kan op verschillende manieren brainstormen:
- rond het centrale thema zelf
- vanuit de verschillende domeinen/vakken binnen De Wereld
2
,2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
- vanuit de bouwstenen voor krachtige WO-lessen (dit levert vaak ook
ideeën op voor werkvormen)
Samen brainstormen werkt vaak nog beter dan alleen. Overleg met
medestudenten of zelfs met mensen buiten het onderwijs (zoals
gezinsleden): zij kunnen verrassende invalshoeken aanbrengen. Na een
uitgebreide brainstorm is het belangrijk om structuur aan te brengen. Dit
kan door ideeën te clusteren, verbanden te zoeken of met kleuren te
werken.
Stap 3: Bijkomende doelen
Op basis van je brainstorm kan je merken dat bepaalde interessante
invalshoeken nog niet volledig gedekt worden door de oorspronkelijke
(leerplan)doelen. In dat geval kan je bijkomende doelen formuleren. Deze
helpen om je lessenreeks inhoudelijk te versterken en vollediger te maken.
Stap 4: Inhouden bepalen
Wanneer je doelen duidelijk zijn, bepaal je welke inhouden nodig zijn om
deze doelen te bereiken. Je selecteert dus bewust welke leerstof aan bod
komt in je lessenreeks. Hierbij maak je keuzes: niet alles wat je gevonden
hebt tijdens je brainstorm moet effectief opgenomen worden.
Stap 5: Lesfasen of lesindeling/volgorde
Vervolgens breng je structuur in je lessenreeks door de inhouden te
verdelen over verschillende lessen. Je denkt na over een logische opbouw
en volgorde: wat komt eerst, wat volgt later, en hoe bouwen de lessen op
elkaar verder? Dit resulteert in een lessenplan of een overzicht van
lesfasen.
Stap 6: Lesvoorbereiding(en)
Pas wanneer de volledige structuur duidelijk is, start je met het concreet
uitwerken van de lesvoorbereidingen. Hier werk je elke les in detail uit.
Stap 7: Uitvoering
De laatste stap is de uitvoering van je lessenreeks in de klas. Hier breng je
alles samen in de praktijk. Dit is ook het moment waarop je kan
observeren wat goed werkt en waar nog bijgestuurd kan worden.
3
, 2 EBALO 2025-2026
Ramya Peeters
Onderzoekend & Ontwerpend Leren in W&T
Inleiding en herhaling
Wetenschap = ‘Wetenschap’ in het basisonderwijs verwijst naar het
systematisch en empirisch onderzoeken met als doel verklaringen te
vinden en het ontwikkelen van een onderzoekende houding, waarbij
leerlingen leren om vragen te formuleren, hypothesen op te stellen,
systematisch gegevens te verzamelen en conclusies te trekken. Deze
wetenschappelijke benadering stimuleert logisch redeneren, kritisch
denken en reflectie.
Binnen ‘wetenschap’ in de basisschool onderscheiden we biologie,
chemie en natuurkunde.
Techniek= ‘Techniek’ verwijst naar het proces van doelgericht ontwerpen,
realiseren en evalueren van artefacten of systemen die tegemoetkomen
aan een behoefte of probleem. In een onderwijskundige context betekent
dit dat leerlingen technische vaardigheden en ontwerpgericht denken
ontwikkelen (= probleemanalyses maken, creatieve oplossingen
bedenken, prototypes bouwen en hun ontwerp bijsturen op basis van
testen)
Binnen techniek in de basisschool richten we ons op technologie,
technische systemen, technische principes en ontwerpen.
Samenhang wetenschap en techniek
4
