Samenvatting Sociale kwetsbaarheid

Sociale kwetsbaarheid
Inleiding
 Iedereen kwetsbaar?
 ‘Kwetsbaar ben je blijkbaar voor of door iets, maar wat is dat dan? En is dat mooie woord
soms geen zachte mantel die de harde realiteit verdoezelt, die van armoede bijvoorbeeld?’
(Sociaal.net,2021)
 Op wie richten we ons dan?
- Mensen met een verhoogd risico op kwetsbaarhe(i)d(en)
 Wat is sociale kwetsbaarheid (kennen!)
Toestand van sociale uitsluiting; mate en vorm kan verschillend zijn:
- Beperkte sociale contacten, geen tot beperkte toegang culturele activiteiten
- Materieel tekort (laag inkomen, schulden)
- Uit de boot vallen voor sociale grondrechten bv. GEZ, huisvesting
- Mist normatief aansluiting met maatschappij (bv. wegrijden na ongeval, zwartrijden …)

1. Maatschappelijke participatie
 Doelstellingen
- Het begrip maatschappelijke participatie in eigen woorden uitleggen
- Het begrip sociale rol in eigen woorden uitleggen
- De begrippen rolnorm, rolverwachting en rolopvatting in eigen woorden uitleggen
- De roldeterminanten in eigen woorden uitleggen
- Het begrip rolvervaging in eigen woorden uitleggen

1.1. Wat is een sociale rol
1.1.1. Algemeen
 Maatschappelijke participatie
- Basisbehoeften:
 Materiële (bv. eten, drinken, kledij …)
 Immateriële (zingeving, sociale verbondenheid …)
↓
- Formele en informele NETWERKEN
- Kleine en grote netwerken (bv. ziekenhuis) = SAMENLEVING
↓
- Normerende kracht (sturen netwerken) → POSITIES (binnen netwerken) (bv. VPK,
HVPK, arts, kine …)

- Zowel BIJHOREN als BIJDRAGEN
- Als mensen het gevoel hebben erbij te horen, als mens een plaats hebben binnen
sociale netwerken ….
- Sociaal functioneren is optelsom van de verschillende posities/sociale rollen




1

, - Actief kunnen meedoen in de samenleving:
Voor wie is dit moeilijk?
 Gezondheidsproblemen => minder participeren?
 Minder participeren => meer gezondheidsproblemen
 Meer participeren => positief effect gezondheid




 Belangrijk!! : er zijn netwerken die vaak overlappen en in
die netwerken neem je posities in. Die positie is belangrijk voor je rol in de maatschappij.

 Sociale netwerken

EEN SOCIAAL NETWERK
= als ‘een groepering van mensen met wie een persoon (de centrale actor) min of meer duurzame
banden onderhoudt voor de vervulling van noodzakelijke levensbehoeften’ Hendrix (1997).) Een
sociaal netwerk draagt bij, door haar onderlinge relaties, aan het welzijn van mensen. Hij geeft
tevens aan dat het voldoet aan de elementaire behoefte van mensen om ‘ergens bij te horen’
(beloning). Het levert een bijdrage aan de ontwikkeling en handhaving van identiteit en zelfrespect
(eigenwaarde) en kan op allerlei fronten steun bieden

1.1.2. Sociale rollen zijn dynamisch van aard
 Sociale rol
SOCIALE ROL
= Geheel van normen, verwachtingen en opvattingen die gekoppeld zijn aan een specifieke
sociale positie
- Belang:
 Biedt houvast en regelt interacties tussen mensen
 Zorgt voor voorspelbaarheid en ontlast ons van het nadenken over alledaagse zaken
- Voorbeelden van sociale rollen
- Verschillende sociale rollen bepalen het aanzien binnen zijn netwerk, samenleving
- Iemand ziek  moet noodgedwongen zijn beeld van succesvolle ouder/ werker/ partner
… aan de kant zetten

1.1.3. Wisselwerking tussen rolopvatting – rolverwachting – rolnorm
ROLOPVATTING
= gedrag dat gestuurd wordt door eigen opvattingen en gedachten van het individu

Bv. ik ben een goede moeder want mijn kinderen krijgen dagelijks “echte” cola te drinken en eten 3
keer per dag vlees, …




2

, ROLVERWACHTINGEN
= expliciete en impliciete verwachtingen van (omgeving van) netwerk
(= het geheel aan impulsen, richtlijnen die het netwerk of de omgeving of andere mensen binnen
dat netwerk denken of verwachten over het gedrag dat voortspruit uit de rol x of y )

Bv. een goede moeder houdt rekening met wat haar kind zelf graag wenst te eten

ROLNORM
=> Reglementen, wetten, richtlijnen
= het geheel aan regels, richtlijnen ivm het rolgedrag dat men moet stellen die voortvloeien uit een
bepaalde sociale rol

Bv. een goede moeder houdt rekening met de rechten van het kind

1.1.4. Roldeterminanten
 Sociale rol is dynamisch/ veranderlijk van aard.

ROLDETERMINANTEN
= Factoren die vaak (tijdelijke) invloed hebben op de stijl/manier waarop iemand sociale rol
uitoefent

 Soorten:

1.1.4.1. Somatische roldeterminanten

 Lichamelijke fysische elementen
 bv. pijn, invaliditeit, stoma …

1.1.4.2. Psychische roldeterminanten

 Psychische functioneren bepalen zijn manier van rolgedrag
 bv. neerslachtigheid, verwardheid …

1.1.4.3. Sociale roldeterminanten

 Sociale factoren beïnvloeden het rolgedrag
 bv. echtscheiding, uit sportclub stappen

1.1.4.4. Financiële roldeterminanten

 Financiële factoren waarmee een persoon geconfronteerd wordt
 Bv. een moeder die plots werkloos wordt en hierdoor haar gezin niet meer optimaal kan
financieren.

1.1.4.5. Existentiële roldeterminanten

 bv. verlies van een kind, de kracht die sommige mensen putten uit hun geloofsovertuiging

1.1.4.6. Culturele roldeterminanten

 bv. iemand die door verlies van job arm wordt, de jongerencultuur heeft invloed op de sociale
rol van een jongere




3