Samenvatting Personen en familierect

PERSONEN EN FAMILIERECHT
PERSONEN IN HET RECHT
Wie heeft een juridische “identiteit”? (vanaf wanneer bestaat een persoon voor het recht? Wanneer ben je bekwaam?°
Er zijn slechts twee mogelijkheden:

 Natuurlijke persoon = personenrecht
o Natuurlijke persoon bestaan uit verschillende gegevens.
 Rechtspersonen = vennootschapsrecht

NATUURLIJKE PERSOON

BESTAAN

Begin = vanaf geboorte. (We beginnen bij de geboorte (ogenblik van bevruchting = begin van bestaan))
In het recht klopt het niet helemaal, het ongeboren kind heeft ook al rechten vanaf de bevruchting:

 Erven (art. 4.4 BW)
 Ongeboren kind kan schenkingen ontvangen (art 4.137 BW)
 Erkend worden (door vader want afstammeling → juridische vader) (doen als je zwanger bent) (gebeurd dat niet kan
het kind niet erven van de vader) (art 328 §3 oud BW)

Maar er zijn voorwaarden:

 Levend geboren worden
 Levensvatbaar geboren worden (331 bis BW)
o Vatbaar voor het leven maar niet helemaal levend .
o BV als een kind na geboorte aan de beademing moet.
 Verwekt zijn voor de rechten ontstaan = wettelijk en weerlegbaar vermoeden verwekt te zijn tussen 300ste tot 180ste
dag voor geboorte (= “vermoeden van verwekking”: art.326 BW)
o Wanneer heeft de bevruchting plaatsgevonden? Tussen de ten vroegste de 300ste en ten laatste de 180ste
dag.
o Voordeel van vermoeden: kan je weerleggen.
 Weerlegbaar/weerleggen = kan aangetoond worden met tegenbewijs
 Wettelijk vermoeden = bewijsmiddel in het recht, dit kan je weerleggen.

BV Het wettelijk vermoeden is we weten niet wanneer de bevruchting heeft plaatsgevonden. Dit wettelijk vermoeden kun je weerleggen door te zeggen ik ben
toen niet bij mijn man geweest, want hij zat in de gevangenis .

Wat is een rechtsfeit? = feiten die voor het recht belangrijk zijn en waar objectieve gevolgen aan vasthangen. Ze zijn onbewust,
elk feit, want ze zijn niet gepland. (Treed objectief recht in actie waardoor er rechtsgevolgen zijn)

 BV Overlijden, geboorte rechtsgevolg is je bent geboren, Verkeersongeval is een rechtsfeit, het is ook iets onbewust. Ik heb niet
gezegd ‘zal ik zo ff tegen uw auto botsen’ rechtsgevolg is dat ze je moeten aangeven, ze moeten betalen.
 Er moet een bewijs geleverd worden (van overlijden, geboorte).
o BV Van geboorte is de geboorteakte het bewijs (heb je dit niet kan je niks, niet trouwen, niet scheiden…)
o BV Overlijdensakte = bewijs van overlijden.

Rechtshandeling = een rechtshandeling heeft ook rechtsgevolgen maar dat zijn bewust, afgesproken.

Einde van het bestaan is het overlijden: Maar er zijn uitzonderingen:

 Erkenning van een overleden kind (Art. 328 §3 BW)
o Geneesheer moet overlijden komen vaststellen, overlijden kan niet aangegeven worden als je geen
geneeskundig attest hebt.
o Geneesheer mag enkel natuurlijk dood aangeven als het een natuurlijke dood is en hij er echt zeker van is dat
het geen verdacht overlijden is.
o Het MOET een natuurlijke dood zijn om niet over te gaan op onderzoek, dokter zijn zeer secuur (precies) om
dat te onderzoeken.

, o BV een neurologe heeft haar man (met suikerziekte) vermoordt met een overdosis insuline. Insuline kan niet opgespoord
worden in het lichaam.
 Onderzoek naar vader-/moederschap na overlijden van vader of moeder (Art. 332 quater oud BW)

Wat als er geen lijk is? Wat als een persoon verdwijnt?
Er ontstaan problemen bij:

 beheer van goederen?
 ontbinding van het huwelijk?
o Man verdwijnt, vrouw verliefd op iemand anders en kan niet scheiden  probleem
 voogdij over kinderen?

Als er onzekerheid is, zijn 2 oplossingen en dus 2 situaties:

 Procedure inzake afwezige persoon = persoon is verdwenen er kan geen overlijden vastgesteld worden, maar hiervoor
bestaat een systeem (Art 112-125 oud BW)
o BV Er is geen overlijden vastgesteld bij meisje Madelin. Ze is vermist, de afwezige persoon.
 Gerechtelijke verklaring van overlijden = geen lichaam gevonden, maar persoon is met zekerheid dood, je kunt het niet
vaststellen, maar je weet zeker dat de persoon dood is. (Art 126-135 oud BW)
o BV Men weet uit omstandigheden dat persoon op trein is gestapt en trein is gebotst. Men gaat over tot gerechtelijke
verklaring omdat men weet dat de persoon niet levend van de trein is afgekomen (vermoeden)

IN BEIDE ZAKEN moet de rechter tussenkomen, persoon afwezig maar geen mogelijkheid dat ze terugkomen, persoon in situatie
(trein) dat ze verklaart worden als overlijden. DUS twee oplossingen van het recht.

BEKWAAMHEID

Bekwaamheid = je kan iets in het recht, je kan participeren aan het rechtssysteem.

Is een persoon bekwaam?
2 vormen van bekwaamheid: rechtsbekwaamheid komt voor handelingsbekwaamheid:

 Rechtsbekwaamheid = Je bent geschikt als drager van rechten en plichten.
o Rechtsfeit = geboorte = hierdoor word je rechts bekwaam.
o BV als minderjarige ben je drager maar je kunt nog niet gaan stemmen en je heb schoolplicht. Kind dat geboren word is
drager van rechten en plichten, maar het kan ze nog niet uitoefenen tot tussenkomst van derden.
 Handelingsbekwaamheid = drager zijn van rechten en plichten en deze kunnen uitoefenen zonder tussenkomst van een
derde.
o Rechtshandeling = als je handelingsbekwaam bent, kan je zonder tussenkomst van je ouders
rechtshandelingen stellen. (Treed objectief recht in actie waardoor er rechtsgevolgen zijn)
 Kenmerken: bewust en handelingsbekwaamheid is noodzakelijk
 BV koopcontract is een rechtshandeling
o Iedereen is handelingsbekwaam tenzij de wet zegt van niet. (houvast in wetboek zijn de artikels)
 BV gevangenen mogen bijvoorbeeld nooit meer een onderneming opstarten en niet alle minderjarigen zijn
handelingsonbekwaam. Beschermde personen zijn niet handelingsbekwaam.

Als je geboren wordt ben je rechts bekwaam als je meerderjarig bent ben je handelingsbekwaam.
(Onbewuste rechtsfeit naar bewuste rechtshandeling. BV we gaan een auto kopen, trouwen, …)

Is iedereen handelingsbekwaam? Ja, tenzij de wet zegt van niet.

 Art. 1123 oud BW : ‘een ieder kan contracten aangaan indien hij daartoe door de wet niet onbekwaam is verklaard’
 Art. 1124 oud BW : ‘onbekwaam om contracten aan te gaan zijn : minderjarigen, krachtens Art. 492/1 BW beschermde
personen, en in het algemeen, al degenen aan.

Besluit: er zijn 2 soorten handelingsonbekwamen:

1. Minderjarigen  Kunnen rechtshandelingen stellen door tussenkomst van de ouders = verschillende systemen

 Vertegenwoordiging door ouders

, o (BV kind van 7 jaar mag niet naar een rechtszaak dus moet de volwassene het kind vertegenwoordigen)
 Bijstand door ouders
 Machtiging vooraf door vrederechter (als persoon een rechtshandeling wilt uitvoeren)
 Homologatie (goedkeuring) nadien door de vrederechter (een controle achteraf op een al gesteld rechtshandeling)

2. Beschermde personen (Art 488. BW) Kunnen rechtshandelingen stellen door tussenkomst van …

• voor beheer over goederen en beslissing over de persoon.
• Buitengerechtelijke bescherming (= zorgvolmacht) = beschermde persoon moet zelf één of meerdere personen
aanstellen voor als hij/zij onbekwaam worden: (Art 489-490/2 oud BW)
o Beheerder van vermogen en persoonsgebonden aangelegenheden
o Precies bepalen welke handelingen getroffen mogen worden op het ogenblik dat zorgvolmachtgever hiervoor
zelf niet meer bekwaam is.
o Via notariële akte
o Centraal register van lastgevingsovereenkomsten.
 Gerechtelijke bescherming (= bewindvoering) = in rechtbank, vrederechter is centrale figuur en stelt bewindvoerder
aan. (Art. 491-502 oud BW)
o Aanvraag: eenzijdig verzoekschrift (art 1240 Ger. W)
o 1 beschermingsstatuut: Voor wie?
 Meerderjarigen (sommige vanaf 17 jaar), geheel of gedeeltelijk, tijdelijk of permanent, vermogen en
goederen. (Art. 488/1 oud BW)
BV beschermde personen verlengd minderjarigen, gecolloceerden, verkwisters (Art. 488/2 BW), geesteszieken, mentaal gehandicapten,
drugsverslaafden , psychiatrische patiënten, demente bejaarden, ….

Principe : een rechtshandeling is niet zomaar geldig
Er zijn geldigheidsvoorwaarden : (Art. 5.27 BW)

 Toestemming
 Voorwerp
 Oorzaak
 Bekwaamheid = handelingsbekwaamheid

Als een onbekwame toch een rechtshandeling stelt:

Is er een sanctie = nietigheid van de rechtshandeling
Soorten:

• Absolute en relatieve nietigheid (absolute kan door elk belanghebbende ingeroepen worden en relatieve alleen door de
persoon die beschermd word)
• Verplichte en facultatieve nietigheid

VB oma is dementeren (beschermende persoon), maar er zijn geen maatregelen genomen, hello fresh komt aan deur, ziet dat oma alleen is,
oma zegt we zijn met 6 en wilt dat 5 keer laten bezorgen. Zet handtekening zonder dat ze het beseft. Oma is eigenlijk onbekwaam en ze heeft
toch een rechtshandeling gesteld. Recht zegt oma is niet handelingsbekwaam  Nietigheid van de rechtshandeling
BV diertienjarige die trouwt is handelingsonbekwaam

Nietigheid versus ontbinding:

 Nietigheid = de rechtshandeling wordt geacht nooit te hebben bestaan. (gevolgen voor verleden en toekomst)
o BV Voor een koop betekent dat dat hello fresh het geld moet terugstorten, en de dozen gaan terug.
 Ontbinding = de rechtshandeling heeft bestaan maar verdwijnt naar de toekomst toe. (alleen gevolgen voor de
toekomst)
o BV echtscheiding, mensen zijn getrouwd maar vanaf het ogenblik van scheiding wordt het huwelijk ontbonden. (beëindigen van
contracten)

Rechtelijke bescherming:

Subsidiariteit = wat de beschermende persoon nog zelf kan, doet hij zelf.

,  Vrederechter moet in elk dossier maatwerk verrichten. Bewindvoerder moet in samenspraak met vrederecht bepalen
voor welke handelingen een persoon bekwaam is en welke onbekwaam.
o Art. 492 oud BW “beschermingsmaatregelen wanneer en in de mate dat hij vaststelt dat dit noodzakelijk is
o Bijstand geniet de voorkeur : de vrederechter kan de vertegenwoordiging slechts bevelen in de mate dat de
bijstand bij de handelingen niet volstaat (Art. 492/2 oud BW)

Subsidiariteit: Waaruit blijkt dit concreet?

 Deze rechtshandelingen moet de vrederechter uitdrukkelijk opsommen in zijn beschikking (dossier).
o (Art. 492/1,§1 oud BW) RH in verband met zijn persoon
o (Art. 492/1,§2 oud BW) RH in verband met zijn goederen
 Rechtshandelingen door beschermde gesteld in strijd met het bepaalde in de beschikking cfr. 492/1 §1en §2 BW zijn
nietig dit staat in Art. 493 §1 en §2 oud BW

De bewindvoerder:

 Gekozen door:
o Vrederechter stelt bewindvoerder aan bij voorkeur uit naaste familie of omringende personen of anders
professionele bewindvoerder (advocaat). (Art 496/3 oud BW)
o Beschermde persoon kan zelf kiezen door verklaring voor notaris of vrederechter (496 oud BW)
 Persoonlijke opdracht/taak = het behartigen (bewaken) van belangen van personen en goederen en gaat niet over op
erfgenamen van bewindvoerder (Art 497 oud BW)
 Bezoldiging (loon) voor bewindvoerder is max. 3% van de inkomsten van de beschermde persoon (Art. 497/5 oud BW)
 Bewindvoerder moet verslag uitbrengen. (wat met het geld gedaan, ..)
o Uiterlijk 6 weken na aanvaarding van opdracht over de persoon en de goederen van de beschermde (Art.
499 /6 oud BW)
o Jaarlijks schriftelijk verslag aan de beschermde persoon, de vrederechter en aan de vertrouwenspersoon over
de goederen en de persoon (Art. 499/14 oud BW)
o Eindverslag: belangrijkste
 Bijzondere bepalingen voor het geval het bewind uitgeoefend wordt door de ouders (Art. 500 oud BW)
 Einde van het bewind (Art. 502 oud BW)
o BV bij overlijden beschermde persoon

In het systeem van bewind voering is er ook een vertrouwenspersoon:
Vertrouwenspersoon = moet vertrouwen garanderen tussen patiënt en bewindvoerder. Moet ook kijken als bewindvoerder zijn
taak doet.

BV Dus als de beschermde persoon zegt (ik mag niet eens een jaguar kopen) dan kan ze naar haar vertrouwenspersoon gaan en zeggen dat ze
te veel beperkt is.

Wie is de vertrouwenspersoon? (Art. 501 oud BW)

 Aangeduid door te beschermen persoon (vooraf), een derde in diens belang of de PdK (procureur der konings), daarna
homologatie (goedkeuring) door vrederechter, of aangeduid door de vrederechter
 Beschermde persoon kan afzien van het recht op een vertrouwenspersoon

Taak van vertrouwenspersoon? (Art. 501/2 oud BW)

 Ondersteuning van beschermde persoon, nauw contact en overleg met bewindvoerder
 Ontvangt verslagen van bewindvoerder en wint bij informatie bij hem in.
 Drukt wensen van beschermde persoon uit
 Meldt aan de vrederechter indien hij meent dat bewindvoerder “kennelijk” tekortschiet in zijn taak.

Sedert 1 juni 2021: centraal register voor bescherming van personen  om opvolging goed te garanderen.
Centraal register = Geïnformatiseerde gegevensbank voor beheer, opvolging en behandeling procedures.

 Alle verzoeken, procedures, kennisgevingen, mededelingen of neerleggingen zullen via dit platform gebeuren.
o Verplicht voor professionele bewindvoerders