HAUSTERMANS – RADIOTHERAPIE
Radio-therapie = is weldegelijk een therapie die je opstart, niet de beeldvorming
OVERZICHT
- Deel 1
o Radiotherapie
o De R’en van de radiobiologie
- Deel 2
o De R’en in de praktijk – hoe uitspelen in de kliniek?
BEHANDELING VAN KANKER
- Behandeling keuze afhankelijk van verschillende factoren
o Type kanker, prognose, comorbiditeit,…
o Verschillende opties
- Multimodale behandeling ( ! bij borstkanker)
o Rationale: 1+1 > 2
o Lokale behandeling primaire tumor
Chirurgie
Radiotherapie
o Systemische behandeling (micro-)metastasen
o Chemotherapie/MTA
o (anti-)hormonale therapie
o Immuuntherapie
RADIOTHERPAIE
• Bij ~ 50% van alle kankerpatiënten maakt radiotherapie deel uit van de
behandeling
– Curatief, electief of palliatief
– Monotherapie of in combinatie met andere behandeling(en)
MONOTHERPAIE OF GECOMBINEERD`
• Monotherapie
– Curatieve behandeling van radiogevoelige en/of kleinere tumoren
– Palliatie van symptomen (vb. botmeta’s)
• Gecombineerde behandeling
– Chirurgie, chemo, immuno, MTA = Molecular target agents
– Curatieve of electieve intentie
– Neoadjuvante of adjuvante setting
NEOADJUVANTE (PREOPERATIEVE BEHANDELING)
• Rationale:
– Downsize en downstage tumor ↑ R0 resectie
– ↑ locoregionale controle en DFS
– Onmiddellijke behandeling van micrometastasen
– Pathologische evaluatie van de respons op preop R/ belangrijke
prognostische informatie
– Betere tolerantie dan postop R/
– Doen we niet vaak meer; wel hoofd-hals & borst-tumoren
1
, ADJUVANTE BEHANDELING
• Rationale
– Pathologische staging betere patiënt selectie voor postop R/
– Behandeling van microscopische ziekte
– Verminderd risico op locoregionaal recidief
IONISERENDE STRALING
- Straling die voldoende energetisch is om een elektron
uit een atoom weg te slaan, waardoor het atoom
geïoniseerd wordt.
- Deeltjesstraling of hoog- energetische
electromagnetische straling
DNA schade?
Hoe komt het dat cel kapot gaat van straling.
Als cel bestraald raakt gaat vooral water in cel ioniseren. Dat
geïoniseerde water gaat DNA streng beschadigen.
Daarnaast rechtstreekse impact van ioniserende straling
waarbij foton DNA streng gaat breken. Maar het is dus vooral
die indirecte.
Geabsorbeerde dosis D – Gray (Gy)
• Maat voor de hoeveelheid energie E van een stralingsveld afgezet in een
eenheidsmassa m van een absorberend materiaal
D=E/m
• SI eenheid: Joule/kg = Gray (Gy)
vroeger: rad (1Gy = 100 rad)
• Voor alle types straling; fysische eenheid
• Zeer grote eenheid!
TIME-SCALE RADIATION EFFECTS
• Irradiation of any biological system generates a succession of processes that
differ enormously in time-scale
Effecten
• Eerst fysische effecten van straling, zijn eerste
microseconden
• Daarna chemische effecten, zijn de vrije radicale
reacties
• Daarna pas biologische effecten (na 1 minuut),
houden aan voor rest leven van pt.
Die biologische:
• Vroege effecten. Tot 90d na bestraling. Zijn niet fijn
maar genezen bijna altijd. Haarverlies, diarree,
mucositis.
• Late effecten. Genezen meestal niet, integendeel worden slechter. Heel zz, maar
10-15j na bestraling risico op radiatie geïnduceerde tumor. Vooral belangrijk bij
kinderen.
RADIOTHERAPIE = TEAMWORK
- Radiotherapeut oncoloog
2
Radio-therapie = is weldegelijk een therapie die je opstart, niet de beeldvorming
OVERZICHT
- Deel 1
o Radiotherapie
o De R’en van de radiobiologie
- Deel 2
o De R’en in de praktijk – hoe uitspelen in de kliniek?
BEHANDELING VAN KANKER
- Behandeling keuze afhankelijk van verschillende factoren
o Type kanker, prognose, comorbiditeit,…
o Verschillende opties
- Multimodale behandeling ( ! bij borstkanker)
o Rationale: 1+1 > 2
o Lokale behandeling primaire tumor
Chirurgie
Radiotherapie
o Systemische behandeling (micro-)metastasen
o Chemotherapie/MTA
o (anti-)hormonale therapie
o Immuuntherapie
RADIOTHERPAIE
• Bij ~ 50% van alle kankerpatiënten maakt radiotherapie deel uit van de
behandeling
– Curatief, electief of palliatief
– Monotherapie of in combinatie met andere behandeling(en)
MONOTHERPAIE OF GECOMBINEERD`
• Monotherapie
– Curatieve behandeling van radiogevoelige en/of kleinere tumoren
– Palliatie van symptomen (vb. botmeta’s)
• Gecombineerde behandeling
– Chirurgie, chemo, immuno, MTA = Molecular target agents
– Curatieve of electieve intentie
– Neoadjuvante of adjuvante setting
NEOADJUVANTE (PREOPERATIEVE BEHANDELING)
• Rationale:
– Downsize en downstage tumor ↑ R0 resectie
– ↑ locoregionale controle en DFS
– Onmiddellijke behandeling van micrometastasen
– Pathologische evaluatie van de respons op preop R/ belangrijke
prognostische informatie
– Betere tolerantie dan postop R/
– Doen we niet vaak meer; wel hoofd-hals & borst-tumoren
1
, ADJUVANTE BEHANDELING
• Rationale
– Pathologische staging betere patiënt selectie voor postop R/
– Behandeling van microscopische ziekte
– Verminderd risico op locoregionaal recidief
IONISERENDE STRALING
- Straling die voldoende energetisch is om een elektron
uit een atoom weg te slaan, waardoor het atoom
geïoniseerd wordt.
- Deeltjesstraling of hoog- energetische
electromagnetische straling
DNA schade?
Hoe komt het dat cel kapot gaat van straling.
Als cel bestraald raakt gaat vooral water in cel ioniseren. Dat
geïoniseerde water gaat DNA streng beschadigen.
Daarnaast rechtstreekse impact van ioniserende straling
waarbij foton DNA streng gaat breken. Maar het is dus vooral
die indirecte.
Geabsorbeerde dosis D – Gray (Gy)
• Maat voor de hoeveelheid energie E van een stralingsveld afgezet in een
eenheidsmassa m van een absorberend materiaal
D=E/m
• SI eenheid: Joule/kg = Gray (Gy)
vroeger: rad (1Gy = 100 rad)
• Voor alle types straling; fysische eenheid
• Zeer grote eenheid!
TIME-SCALE RADIATION EFFECTS
• Irradiation of any biological system generates a succession of processes that
differ enormously in time-scale
Effecten
• Eerst fysische effecten van straling, zijn eerste
microseconden
• Daarna chemische effecten, zijn de vrije radicale
reacties
• Daarna pas biologische effecten (na 1 minuut),
houden aan voor rest leven van pt.
Die biologische:
• Vroege effecten. Tot 90d na bestraling. Zijn niet fijn
maar genezen bijna altijd. Haarverlies, diarree,
mucositis.
• Late effecten. Genezen meestal niet, integendeel worden slechter. Heel zz, maar
10-15j na bestraling risico op radiatie geïnduceerde tumor. Vooral belangrijk bij
kinderen.
RADIOTHERAPIE = TEAMWORK
- Radiotherapeut oncoloog
2
