Inleiding tot het recht
1. Kenmerken en definitie van het recht.................................................................................................... 4
1.1 Kenmerken van het recht................................................................................................................... 4
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen................................................................. 4
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving........................................................................4
1.1.3 De naleving van het recht kan afgedwongen worden............................................................... 4
1.2 Soorten regels.................................................................................................................................... 5
1.3 Definitie van het recht.........................................................................................................................5
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten.........................................................................................5
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject.....................................................................................................6
1.5.1 Zaken versus rechten................................................................................................................ 6
1.5.2 Roerende versus onroerende goederen................................................................................... 6
1.6 Rechtsmisbruik...................................................................................................................................7
2. Soorten subjectieve rechten................................................................................................................... 8
2.1 Politieke rechten.................................................................................................................................8
2.2 Burgerlijke rechten............................................................................................................................. 8
3. Deelgebieden van het objectief recht...................................................................................................10
3.1 Internationaal recht...........................................................................................................................10
3.1.1 Internationaal publiekrecht of volkenrecht............................................................................... 10
3.1.2 Internationaal privaatrecht....................................................................................................... 10
3.1.3 Europees recht........................................................................................................................ 11
3.2 Nationaal recht................................................................................................................................. 11
3.2.1 Nationaal privaatrecht...............................................................................................................11
A. Burgerlijk recht........................................................................................................................ 11
B. Economisch recht....................................................................................................................11
C. Arbeidsrecht............................................................................................................................ 11
D. Privaatrechtelijk procesrecht...................................................................................................12
3.2.2 Nationaal publiekrecht............................................................................................................. 12
A. Grondwettelijk recht................................................................................................................ 12
B. Administratief recht of bestuursrecht.......................................................................................12
C. Fiscaal recht of belastingrecht................................................................................................ 12
D. Sociale zekerheidsrecht..........................................................................................................13
E. Strafrecht.................................................................................................................................13
F. Strafprocesrecht...................................................................................................................... 13
3.3 Normatieve kracht............................................................................................................................ 13
4. Organisatie van Justitie.........................................................................................................................15
4.1 Piramide........................................................................................................................................... 15
4.2 Burgerlijk recht................................................................................................................................. 16
4.2.1 Vredegerecht........................................................................................................................... 16
1
, 4.2.2 Rechtbank van eerste aanleg..................................................................................................17
4.2.3 De ondernemingsrechtbank.................................................................................................... 17
4.2.4 Hof van beroep........................................................................................................................ 18
4.3 Strafrecht..........................................................................................................................................18
4.3.1 Politierechtbank....................................................................................................................... 19
4.3.2 Correctionele rechtbank.......................................................................................................... 19
4.3.3 Hof van Assisen...................................................................................................................... 20
4.4 Sociaal recht.....................................................................................................................................20
4.4.1 Arbeidsrechtbank.................................................................................................................... 20
4.4.2 Arbeidshof............................................................................................................................... 20
4.5 Bijzondere rechtscolleges................................................................................................................ 20
4.5.1 Hof van cassatie...................................................................................................................... 20
4.5.2 Tuchtrechtelijke rechtscolleges............................................................................................... 21
5. Staatsstructuur.......................................................................................................................................22
5.1 Rechtsstaat...................................................................................................................................... 22
5.2 Democratie....................................................................................................................................... 22
5.3 Scheiding der machten.....................................................................................................................23
5.4 Federale staat.................................................................................................................................. 24
5.4.1 Gemeenschappen en gewesten..............................................................................................24
5.4.2 Provincies en gemeenten........................................................................................................ 25
5.5 Monarchie.........................................................................................................................................25
5.6 Controlerende instellingen................................................................................................................25
6. Bronnen van het recht........................................................................................................................... 27
6.1 Internationale rechtsbronnen............................................................................................................27
6.2 Nationale rechtsbronnen.................................................................................................................. 27
6.2.1 Geschreven nationale rechtsbronnen..................................................................................... 27
A) Federale bronnen....................................................................................................................27
B) Regionale bronnen..................................................................................................................28
6.2.2 Ongeschreven nationale rechtsbronnen................................................................................. 29
6.2.3 Publicatie van de wetgeving.................................................................................................... 29
6.3 Hiërarchie......................................................................................................................................... 30
6.3.1 Hiërarchie bij geschreven bronnen..........................................................................................30
6.3.2 Hiërarchie bij ongeschreven bronnen......................................................................................30
7. Juridische opzoekingen en verwijzingen............................................................................................ 31
7.1 Juridische verwijzingen.................................................................................................................... 31
7.1.1 Algemene regels..................................................................................................................... 31
7.1.2 Wetgeving................................................................................................................................32
7.1.3 Rechtspraak............................................................................................................................ 32
7.1.4 Rechtsleer............................................................................................................................... 33
A) Boeken....................................................................................................................................33
B) Tijdschrift.................................................................................................................................33
2
,8. Rechtshandelingen................................................................................................................................ 34
8.1 Rechtshandelingen vs. rechtsfeit..................................................................................................... 34
8.2 Indeling.............................................................................................................................................34
8.2.1 Auteur...................................................................................................................................... 34
8.2.2 Aantal betrokkenen................................................................................................................. 35
8.2.3 Gevolgen................................................................................................................................. 35
8.2.4 Vormvereisten......................................................................................................................... 35
8.2.5 Invloed op vermogen............................................................................................................... 36
8.3 Geldigheid van rechtshandelingen................................................................................................... 36
8.3.1 Wilsuiting................................................................................................................................. 36
8.3.2 Voorwerp................................................................................................................................. 37
8.3.3 Oorzaak................................................................................................................................... 37
8.3.4 Bekwaamheid.......................................................................................................................... 37
8.3.5 Dwingend recht....................................................................................................................... 38
8.4 Nietigheid van rechtshandelingen.................................................................................................... 39
9. Verbintenissen........................................................................................................................................40
9.1 Begrip............................................................................................................................................... 40
9.2 Soorten verbintenissen.....................................................................................................................41
9.2.1 Voorwaardelijke verbintenissen............................................................................................... 41
9.2.2 Verbintenissen met tijdsbepaling............................................................................................. 42
9.2.3 Persoonsgebonden- vs. prestatiegebonden verbintenissen................................................... 43
9.2.4 Verbintenissen met meerdere schuldenaars en/of schuldeisers (= pluraliteit)........................ 44
9.2.5 Resultaats- en inspanningsverbintenissen.............................................................................. 47
9.3 Bronnen van verbintenissen.............................................................................................................47
9.3.1 Eenzijdige rechtshandelingen................................................................................................. 47
9.3.2 Meerzijdige rechtshandelingen................................................................................................48
9.3.3 Onrechtmatige daad................................................................................................................ 48
9.3.4 Oneigenlijke overeenkomsten................................................................................................. 48
10. Overeenkomsten.................................................................................................................................. 49
10.1 Inleiding.......................................................................................................................................... 49
10.1.1 Basisprincipes....................................................................................................................... 49
10.2 Soorten overeenkomsten............................................................................................................... 49
10.2.1 Benoemde vs. onbenoemde overeenkomsten......................................................................49
10.2.3 Eenzijdige vs. wederkerige overeenkomsten........................................................................ 50
10.2.4 Consensuele, vormelijke en zakelijke overeenkomsten........................................................50
10.2.5 Onderhandelde contracten vs. standaard- en toetredingsovereenkomsten..........................50
10.3 Totstandkoming.............................................................................................................................. 50
10.3.1 Geldigheidsvereisten............................................................................................................. 51
10.4 Interpretatie.................................................................................................................................... 52
10.5 Gevolgen........................................................................................................................................ 52
10.5.1 Tussen de partijen................................................................................................................. 52
3
, A) Contractuele trouw en uitvoering te goeder trouw.................................................................. 52
B) Vrijwillige uitvoering.................................................................................................................52
C) Sancties bij niet-uitvoering......................................................................................................53
10.6 Tenietgaan van de overeenkomst.................................................................................................. 54
10.6.1 Nietigverklaring van ongeldige contracten............................................................................ 54
10.6.2 Ontbinding............................................................................................................................. 54
10.6.3 Eenzijdige opzegging............................................................................................................ 55
11. Onrechtmatige daad.............................................................................................................................56
11.1 Een onrechtmatige daad................................................................................................................ 56
11.1.1 Fout........................................................................................................................................56
11.1.2 Schade...................................................................................................................................56
11.1.3 Oorzakelijk verband............................................................................................................... 57
11.2 Soorten aansprakelijkheid.............................................................................................................. 57
11.2.1 Aansprakelijkheid voor eigen daad........................................................................................57
A) Aansprakelijkheid van minderjarigen of geesteszieken.......................................................... 58
B) Bewijs......................................................................................................................................58
11.2.2 Aansprakelijkheid voor andermans daad...............................................................................58
A) Aansprakelijkheid voor minderjarigen..................................................................................... 59
B) Aansprakelijkheid van toezichthouders...................................................................................59
C) Aansprakelijkheid van de aansteller....................................................................................... 60
D) Aansprakelijkheid van de rechtspersoon................................................................................ 61
11.2.3 Aansprakelijkheid voor zaken en dieren................................................................................ 62
A) Aansprakelijkheid voor zaken................................................................................................. 62
B) Aansprakelijkheid voor dieren.................................................................................................63
4
,1. Kenmerken en definitie van het recht
1.1 Kenmerken van het recht
● Iedereen wordt ermee geconfronteerd (gewild/ongewild)
● Sommige dingen mag je wel of niet
○ Onder 18 mag je niet stemmen of zelfstandig een huis kopen
○ Door rood licht rijden
○ Als slachtoffer van een ongeval mag je schadevergoeding vragen
● Wordt verdeeld in rechtstakken
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
● Mensen willen overleven, doelen bereiken → handelen
○ Middelen nodig
■ Eigen intellectuele en lichamelijke vermogens
■ Stoffelijke zaken
● Voorwaarde voor handelen: duidelijkheid over wie wat mag doen met welke middelen (=
bevoegdheid)
○ Niet duidelijk → onmogelijk om ordelijk te handelen
○ Gegroeide regels over deze bevoegdheid die rechtstreeks van toepassing zijn op ons
gedrag
■ Welke middelen we als personen mogen beschikken
■ In hoeverre we erover mogen beschikken
■ Wat we als goederen, rechten… van anderen in de samenleving moeten respecteren
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
● Het recht ontstaat uit de wil van de samenleving
○ Problemen in het dagdagelijkse samenleven → oplossing nodig
■ Bv. e-commerce
● Aanpassingen in het recht worden toevertrouwd aan wetgevende organen (‘parlementen’)
○ Vertegenwoordigen de wil van de leden = de stem van het volk
○ Gebeurt volgens wettelijke procedures die strikt nageleefd moeten worden
1.1.3 De naleving van het recht kan afgedwongen worden
● Rechtsregels ≠ gedragsregels
○ Gedragsregels: regelen meer de wijze waarop iemand zijn rechten en vrijheden hoort te
gebruiken
■ Bv. beleefdheidsregels, sportregels, religieuze regels, …
■ Ontbreekt een georganiseerde structuur om ze af te dwingen of te veranderen
● Rechtsregels zijn afdwingbaar
○ Gevolgen bij het niet-naleven ervan
■ Te snel rijden → rijbewijs wordt ingetrokken
■ Belastingen niet betalen → boete
5
,1.2 Soorten regels
De kenmerken van het recht vertalen zich in rechtsregels:
1. Gedragsregels
○ Regels die het gedrag van de leden in de samenleving ordenen
○ Door het vastleggen van de subjectieve rechten
■ Nl. hun bevoegdheden om over middelen te beschikken
2. Afdwingingsregels
○ Bepalen hoe gedragsregels kunnen worden afgedwongen
○ Via instellingen en procedures
■ Bv. de arbeidsrechtbank, de procureur des Konings, gevangenissen
3. Wijzigingsregels
○ Bepalen hoe regels kunnen worden aangepast of afgeschaft
○ Bv. regels over totstandkoming van wetten
1.3 Definitie van het recht
● Recht is een geheel van regels
○ Gedragsregels
○ Afdwingingsregels
○ Wijzigingsregels
● Als doel om de maatschappij te ordenen
● Het niet-naleven wordt gesanctioneerd → het is dus afdwingbaar
● Opgelegd door de maatschappij, via haar tegenwoordigers
Het recht = het geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als doel de
maatschappij te ordenen.
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten
● Het objectief recht
○ Wordt gevormd door de rechtsregels
■ Uitgedrukt in algemene, abstracte bewoordingen
■ Staan los van de concrete personen (rechtssubjecten)
en situaties waarop ze toepasbaar zijn
○ Bv. het eigendomsrecht
● Subjectieve rechten
○ Erkende bevoegdheid om naar eigen goeddunken bepaalde handelingen te stellen
■ Bv. vrijheid van arbeidskeuze
○ Wanneer de objectieve rechtsregels toepassing vinden in concrete situaties en op concrete
personen
○ Bv. het recht om je eigendom te verkopen, verhuren, …
6
,1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
● Rechtssubject
○ Een persoon of groep personen die subjectieve rechten en juridische plichten kunnen
hebben
○ Twee soorten:
■ Natuurlijke personen
➢ Mensen van vlees en bloed
■ Rechtspersonen
➢ Groeperingen, instellingen en stichtingen
➢ Bv. een vennootschap, vzw
➢ Onderscheid tussen:
· Privaatrechtelijke rechtspersonen = opgericht door privépersoon (bv.
Colruyt)
· Publiekrechtelijke rechtspersonen = opgericht door een overheid (bv.
het OCMW)
● Rechtsobject
○ Het voorwerp waarover de personen hun subjectieve rechten kunnen uitoefenen
○ Bv. een ding of dier, een handelszaak, aandelen, vruchtgebruik op een huis, …
○ Onderscheid tussen:
■ Zaken en rechten
■ Roerende en onroerende goederen
● Maar: beide kunnen overlappen!
○ Bv. een natuurlijk persoon richt een vennootschap met rechtspersoonlijkheid op
○ Onderscheid is van belang voor patrimonium en aansprakelijkheid
1.5.1 Zaken versus rechten
● Zaken
○ Lichamelijke goederen
○ Kunnen we met onze zintuigen waarnemen
○ Bv. een auto kan je zien, een bloem kan je ruiken, een hond kan je aaien, elektriciteit kan je
voelen, …
● Rechten
○ Onlichamelijke goederen
○ Kunnen we niet met onze zintuigen waarnemen
○ Bv. eigendomsrecht, auteursrecht, …
1.5.2 Roerende versus onroerende goederen
● Roerende goederen
○ Zijn verplaatsbaar (bv. een auto kan rijden, een dier kan wandelen, een boekentas kan je
opheffen, …)
○ Soorten:
■ Roerend uit hun aard
➢ Wanneer we een goed kunnen verplaatsen
■ Roerend door wetsbepaling
7
, ➢ Onlichamelijk, rechten, waarvan de wet bepaalt dat deze gezien worden als
roerend
➢ Gaat over rechten op roerende goederen, bv. het eigendomsrecht op een
auto, auteursrechten op een schriftelijk werk, …
■ Vervroegd roerende goederen
➢ Onroerende goederen die toch worden gezien als roerend om de aan- en
verkoop ervan te vergemakkelijken
➢ Bv. graan dat voor de oogst al wordt verkocht
● Onroerende goederen
○ Zijn niet verplaatsbaar (bv. een huis, een grond, een appartement, …)
○ Soorten:
■ Onroerend uit hun aard
➢ Wanneer we een goed niet kunnen verplaatsen
■ Onroerend door bestemming
➢ Goederen die eigenlijk wel verplaatsbaar zijn, maar door hun specifieke band
met een onroerend goed ook als onroerend beschouwd worden
➢ Bv. het vee op een boerderij, machines in een fabriek, …
■ Onroerend door incorporatie
➢ Goederen die verplaatsbaar zijn maar die vastgemaakt worden aan een
onroerend goed waardoor ze ook onroerend worden
➢ Je kan het niet losmaken zonder te beschadigen
➢ Bv. een inbouwoven, een inbouwkast, …
■ Onroerend door het voorwerp waarop ze betrekking hebben
➢ Rechten op onroerende goederen → onroerende rechten
➢ Bv. een hypotheek
● Belang: voor het aan- en verkopen ervan
○ Bij roerende goederen: onderhandse akte en BTW of andere taks
○ Bij onroerende goederen: notariële akte en registratierechten
1.6 Rechtsmisbruik
Rechtsmisbruik = wanneer men zijn subjectieve rechten gebruikt met als enige bedoeling een ander te
schaden.
● Afwezigheid van belang
○ Wanneer iemand twee of meer manieren heeft om een recht uit te oefenen, en hij die
manier kiest die het schadelijkst is voor (een) ander(e)
● Abnormale rechtsuitoefening
○ Als je het uitoefent op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat
● Sanctie:
○ Herstel in oorspronkelijke toestand (= in natura)
○ Schadevergoeding
8
,2. Soorten subjectieve rechten
2.1 Politieke rechten
Politieke rechten = rechten die de burger tegenover de overheid kan uitoefenen en opeisen.
1. Politieke vrijheden
○ Verlenen aan de burgers een onaantastbare vrijheid (bv. vrije meningsuiting)
2. Participatierechten
○ De mogelijkheid om deel te nemen aan het overheidsbeleid (bv. het kiesrecht)
3. Sociaal-economische rechten
○ Het recht om financiële tegemoetkomingen (bv. steun aan behoeftigen) of bepaalde
diensten (bv. gratis onderwijs) te vragen van de overheid
2.2 Burgerlijke rechten
Burgerlijke rechten = rechten die een burger tegenover zijn medeburgers kan uitoefenen.
1. Persoonlijkheids- en familierechten
○ Persoonlijkheidsrechten:
■ Recht op het eigen lichaam, ook tot na de dood
■ Recht op zedelijke integriteit wat betreft naam, eer, privacy
○ Familierechten:
■ Rechten die voortvloeien uit huwelijk, afstamming, ouderschap of voogdij
→ extra-patrimoniaal (= geen financiële waarde)
2. Zakelijke rechten
○ Heerschappij over een goed
○ Soorten:
■ Eigendomsrecht
➢ Recht van beschikking
➢ Je mag: gebruiken, verkopen, verhuren of vernietigen
■ Erfdienstbaarheden
➢ Rechten waardoor een onroerend goed (lijdend erf) wordt belast ten behoeve
van een ander onroerend goed (heersend erf)
➢ Bv. recht van doorgang, recht van uitzicht, recht van waterafvloeiing, …
■ Vruchtgebruik of blote eigendom
➢ Recht van beschikking (BE) = verkopen, schenken, vernietigen, …
➢ Recht van genot (V) = de vruchten ervan plukken (bv. huurgeld innen)
➢ Recht van gebruik (V) = het goed gebruiken (bv. bewonen)
9
, 3. Vorderingsrechten
○ Bevoegdheid om van iemand anders de uitvoering van een of meer verbintenissen te eisen
○ Uit overeenkomst of uit onrechtmatige daad
4. Intellectuele rechten
○ Exclusieve heerschappij over een intellectuele creatie: een tekst, uitvinding, logo, … (bv.
auteursrecht)
→ laatste 3: patrimoniale of vermogensrechten
● In geld waardeerbare goederen die verhandelbaar zijn
● Je kan ze overdragen, verkopen of erven (bv. een huis)
● Eindigen niet bij de dood, maar gaan over naar de erfgenamen
● Het vermogen/patrimonium:
○ Alle goederen en rechten (patrimoniale rechten) - alle schulden (patrimoniale verplichtingen)
○ In het recht wordt vermogen ook gebruikt als het geheel van rechten en plichten van een
persoon → zowel actief als passief
10
1. Kenmerken en definitie van het recht.................................................................................................... 4
1.1 Kenmerken van het recht................................................................................................................... 4
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen................................................................. 4
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving........................................................................4
1.1.3 De naleving van het recht kan afgedwongen worden............................................................... 4
1.2 Soorten regels.................................................................................................................................... 5
1.3 Definitie van het recht.........................................................................................................................5
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten.........................................................................................5
1.5 Rechtssubject versus rechtsobject.....................................................................................................6
1.5.1 Zaken versus rechten................................................................................................................ 6
1.5.2 Roerende versus onroerende goederen................................................................................... 6
1.6 Rechtsmisbruik...................................................................................................................................7
2. Soorten subjectieve rechten................................................................................................................... 8
2.1 Politieke rechten.................................................................................................................................8
2.2 Burgerlijke rechten............................................................................................................................. 8
3. Deelgebieden van het objectief recht...................................................................................................10
3.1 Internationaal recht...........................................................................................................................10
3.1.1 Internationaal publiekrecht of volkenrecht............................................................................... 10
3.1.2 Internationaal privaatrecht....................................................................................................... 10
3.1.3 Europees recht........................................................................................................................ 11
3.2 Nationaal recht................................................................................................................................. 11
3.2.1 Nationaal privaatrecht...............................................................................................................11
A. Burgerlijk recht........................................................................................................................ 11
B. Economisch recht....................................................................................................................11
C. Arbeidsrecht............................................................................................................................ 11
D. Privaatrechtelijk procesrecht...................................................................................................12
3.2.2 Nationaal publiekrecht............................................................................................................. 12
A. Grondwettelijk recht................................................................................................................ 12
B. Administratief recht of bestuursrecht.......................................................................................12
C. Fiscaal recht of belastingrecht................................................................................................ 12
D. Sociale zekerheidsrecht..........................................................................................................13
E. Strafrecht.................................................................................................................................13
F. Strafprocesrecht...................................................................................................................... 13
3.3 Normatieve kracht............................................................................................................................ 13
4. Organisatie van Justitie.........................................................................................................................15
4.1 Piramide........................................................................................................................................... 15
4.2 Burgerlijk recht................................................................................................................................. 16
4.2.1 Vredegerecht........................................................................................................................... 16
1
, 4.2.2 Rechtbank van eerste aanleg..................................................................................................17
4.2.3 De ondernemingsrechtbank.................................................................................................... 17
4.2.4 Hof van beroep........................................................................................................................ 18
4.3 Strafrecht..........................................................................................................................................18
4.3.1 Politierechtbank....................................................................................................................... 19
4.3.2 Correctionele rechtbank.......................................................................................................... 19
4.3.3 Hof van Assisen...................................................................................................................... 20
4.4 Sociaal recht.....................................................................................................................................20
4.4.1 Arbeidsrechtbank.................................................................................................................... 20
4.4.2 Arbeidshof............................................................................................................................... 20
4.5 Bijzondere rechtscolleges................................................................................................................ 20
4.5.1 Hof van cassatie...................................................................................................................... 20
4.5.2 Tuchtrechtelijke rechtscolleges............................................................................................... 21
5. Staatsstructuur.......................................................................................................................................22
5.1 Rechtsstaat...................................................................................................................................... 22
5.2 Democratie....................................................................................................................................... 22
5.3 Scheiding der machten.....................................................................................................................23
5.4 Federale staat.................................................................................................................................. 24
5.4.1 Gemeenschappen en gewesten..............................................................................................24
5.4.2 Provincies en gemeenten........................................................................................................ 25
5.5 Monarchie.........................................................................................................................................25
5.6 Controlerende instellingen................................................................................................................25
6. Bronnen van het recht........................................................................................................................... 27
6.1 Internationale rechtsbronnen............................................................................................................27
6.2 Nationale rechtsbronnen.................................................................................................................. 27
6.2.1 Geschreven nationale rechtsbronnen..................................................................................... 27
A) Federale bronnen....................................................................................................................27
B) Regionale bronnen..................................................................................................................28
6.2.2 Ongeschreven nationale rechtsbronnen................................................................................. 29
6.2.3 Publicatie van de wetgeving.................................................................................................... 29
6.3 Hiërarchie......................................................................................................................................... 30
6.3.1 Hiërarchie bij geschreven bronnen..........................................................................................30
6.3.2 Hiërarchie bij ongeschreven bronnen......................................................................................30
7. Juridische opzoekingen en verwijzingen............................................................................................ 31
7.1 Juridische verwijzingen.................................................................................................................... 31
7.1.1 Algemene regels..................................................................................................................... 31
7.1.2 Wetgeving................................................................................................................................32
7.1.3 Rechtspraak............................................................................................................................ 32
7.1.4 Rechtsleer............................................................................................................................... 33
A) Boeken....................................................................................................................................33
B) Tijdschrift.................................................................................................................................33
2
,8. Rechtshandelingen................................................................................................................................ 34
8.1 Rechtshandelingen vs. rechtsfeit..................................................................................................... 34
8.2 Indeling.............................................................................................................................................34
8.2.1 Auteur...................................................................................................................................... 34
8.2.2 Aantal betrokkenen................................................................................................................. 35
8.2.3 Gevolgen................................................................................................................................. 35
8.2.4 Vormvereisten......................................................................................................................... 35
8.2.5 Invloed op vermogen............................................................................................................... 36
8.3 Geldigheid van rechtshandelingen................................................................................................... 36
8.3.1 Wilsuiting................................................................................................................................. 36
8.3.2 Voorwerp................................................................................................................................. 37
8.3.3 Oorzaak................................................................................................................................... 37
8.3.4 Bekwaamheid.......................................................................................................................... 37
8.3.5 Dwingend recht....................................................................................................................... 38
8.4 Nietigheid van rechtshandelingen.................................................................................................... 39
9. Verbintenissen........................................................................................................................................40
9.1 Begrip............................................................................................................................................... 40
9.2 Soorten verbintenissen.....................................................................................................................41
9.2.1 Voorwaardelijke verbintenissen............................................................................................... 41
9.2.2 Verbintenissen met tijdsbepaling............................................................................................. 42
9.2.3 Persoonsgebonden- vs. prestatiegebonden verbintenissen................................................... 43
9.2.4 Verbintenissen met meerdere schuldenaars en/of schuldeisers (= pluraliteit)........................ 44
9.2.5 Resultaats- en inspanningsverbintenissen.............................................................................. 47
9.3 Bronnen van verbintenissen.............................................................................................................47
9.3.1 Eenzijdige rechtshandelingen................................................................................................. 47
9.3.2 Meerzijdige rechtshandelingen................................................................................................48
9.3.3 Onrechtmatige daad................................................................................................................ 48
9.3.4 Oneigenlijke overeenkomsten................................................................................................. 48
10. Overeenkomsten.................................................................................................................................. 49
10.1 Inleiding.......................................................................................................................................... 49
10.1.1 Basisprincipes....................................................................................................................... 49
10.2 Soorten overeenkomsten............................................................................................................... 49
10.2.1 Benoemde vs. onbenoemde overeenkomsten......................................................................49
10.2.3 Eenzijdige vs. wederkerige overeenkomsten........................................................................ 50
10.2.4 Consensuele, vormelijke en zakelijke overeenkomsten........................................................50
10.2.5 Onderhandelde contracten vs. standaard- en toetredingsovereenkomsten..........................50
10.3 Totstandkoming.............................................................................................................................. 50
10.3.1 Geldigheidsvereisten............................................................................................................. 51
10.4 Interpretatie.................................................................................................................................... 52
10.5 Gevolgen........................................................................................................................................ 52
10.5.1 Tussen de partijen................................................................................................................. 52
3
, A) Contractuele trouw en uitvoering te goeder trouw.................................................................. 52
B) Vrijwillige uitvoering.................................................................................................................52
C) Sancties bij niet-uitvoering......................................................................................................53
10.6 Tenietgaan van de overeenkomst.................................................................................................. 54
10.6.1 Nietigverklaring van ongeldige contracten............................................................................ 54
10.6.2 Ontbinding............................................................................................................................. 54
10.6.3 Eenzijdige opzegging............................................................................................................ 55
11. Onrechtmatige daad.............................................................................................................................56
11.1 Een onrechtmatige daad................................................................................................................ 56
11.1.1 Fout........................................................................................................................................56
11.1.2 Schade...................................................................................................................................56
11.1.3 Oorzakelijk verband............................................................................................................... 57
11.2 Soorten aansprakelijkheid.............................................................................................................. 57
11.2.1 Aansprakelijkheid voor eigen daad........................................................................................57
A) Aansprakelijkheid van minderjarigen of geesteszieken.......................................................... 58
B) Bewijs......................................................................................................................................58
11.2.2 Aansprakelijkheid voor andermans daad...............................................................................58
A) Aansprakelijkheid voor minderjarigen..................................................................................... 59
B) Aansprakelijkheid van toezichthouders...................................................................................59
C) Aansprakelijkheid van de aansteller....................................................................................... 60
D) Aansprakelijkheid van de rechtspersoon................................................................................ 61
11.2.3 Aansprakelijkheid voor zaken en dieren................................................................................ 62
A) Aansprakelijkheid voor zaken................................................................................................. 62
B) Aansprakelijkheid voor dieren.................................................................................................63
4
,1. Kenmerken en definitie van het recht
1.1 Kenmerken van het recht
● Iedereen wordt ermee geconfronteerd (gewild/ongewild)
● Sommige dingen mag je wel of niet
○ Onder 18 mag je niet stemmen of zelfstandig een huis kopen
○ Door rood licht rijden
○ Als slachtoffer van een ongeval mag je schadevergoeding vragen
● Wordt verdeeld in rechtstakken
1.1.1 Het recht heeft als doel de samenleving te ordenen
● Mensen willen overleven, doelen bereiken → handelen
○ Middelen nodig
■ Eigen intellectuele en lichamelijke vermogens
■ Stoffelijke zaken
● Voorwaarde voor handelen: duidelijkheid over wie wat mag doen met welke middelen (=
bevoegdheid)
○ Niet duidelijk → onmogelijk om ordelijk te handelen
○ Gegroeide regels over deze bevoegdheid die rechtstreeks van toepassing zijn op ons
gedrag
■ Welke middelen we als personen mogen beschikken
■ In hoeverre we erover mogen beschikken
■ Wat we als goederen, rechten… van anderen in de samenleving moeten respecteren
1.1.2 Het recht wordt opgelegd door de samenleving
● Het recht ontstaat uit de wil van de samenleving
○ Problemen in het dagdagelijkse samenleven → oplossing nodig
■ Bv. e-commerce
● Aanpassingen in het recht worden toevertrouwd aan wetgevende organen (‘parlementen’)
○ Vertegenwoordigen de wil van de leden = de stem van het volk
○ Gebeurt volgens wettelijke procedures die strikt nageleefd moeten worden
1.1.3 De naleving van het recht kan afgedwongen worden
● Rechtsregels ≠ gedragsregels
○ Gedragsregels: regelen meer de wijze waarop iemand zijn rechten en vrijheden hoort te
gebruiken
■ Bv. beleefdheidsregels, sportregels, religieuze regels, …
■ Ontbreekt een georganiseerde structuur om ze af te dwingen of te veranderen
● Rechtsregels zijn afdwingbaar
○ Gevolgen bij het niet-naleven ervan
■ Te snel rijden → rijbewijs wordt ingetrokken
■ Belastingen niet betalen → boete
5
,1.2 Soorten regels
De kenmerken van het recht vertalen zich in rechtsregels:
1. Gedragsregels
○ Regels die het gedrag van de leden in de samenleving ordenen
○ Door het vastleggen van de subjectieve rechten
■ Nl. hun bevoegdheden om over middelen te beschikken
2. Afdwingingsregels
○ Bepalen hoe gedragsregels kunnen worden afgedwongen
○ Via instellingen en procedures
■ Bv. de arbeidsrechtbank, de procureur des Konings, gevangenissen
3. Wijzigingsregels
○ Bepalen hoe regels kunnen worden aangepast of afgeschaft
○ Bv. regels over totstandkoming van wetten
1.3 Definitie van het recht
● Recht is een geheel van regels
○ Gedragsregels
○ Afdwingingsregels
○ Wijzigingsregels
● Als doel om de maatschappij te ordenen
● Het niet-naleven wordt gesanctioneerd → het is dus afdwingbaar
● Opgelegd door de maatschappij, via haar tegenwoordigers
Het recht = het geheel van afdwingbare regels, opgelegd door de maatschappij, met als doel de
maatschappij te ordenen.
1.4 Objectief recht versus subjectieve rechten
● Het objectief recht
○ Wordt gevormd door de rechtsregels
■ Uitgedrukt in algemene, abstracte bewoordingen
■ Staan los van de concrete personen (rechtssubjecten)
en situaties waarop ze toepasbaar zijn
○ Bv. het eigendomsrecht
● Subjectieve rechten
○ Erkende bevoegdheid om naar eigen goeddunken bepaalde handelingen te stellen
■ Bv. vrijheid van arbeidskeuze
○ Wanneer de objectieve rechtsregels toepassing vinden in concrete situaties en op concrete
personen
○ Bv. het recht om je eigendom te verkopen, verhuren, …
6
,1.5 Rechtssubject versus rechtsobject
● Rechtssubject
○ Een persoon of groep personen die subjectieve rechten en juridische plichten kunnen
hebben
○ Twee soorten:
■ Natuurlijke personen
➢ Mensen van vlees en bloed
■ Rechtspersonen
➢ Groeperingen, instellingen en stichtingen
➢ Bv. een vennootschap, vzw
➢ Onderscheid tussen:
· Privaatrechtelijke rechtspersonen = opgericht door privépersoon (bv.
Colruyt)
· Publiekrechtelijke rechtspersonen = opgericht door een overheid (bv.
het OCMW)
● Rechtsobject
○ Het voorwerp waarover de personen hun subjectieve rechten kunnen uitoefenen
○ Bv. een ding of dier, een handelszaak, aandelen, vruchtgebruik op een huis, …
○ Onderscheid tussen:
■ Zaken en rechten
■ Roerende en onroerende goederen
● Maar: beide kunnen overlappen!
○ Bv. een natuurlijk persoon richt een vennootschap met rechtspersoonlijkheid op
○ Onderscheid is van belang voor patrimonium en aansprakelijkheid
1.5.1 Zaken versus rechten
● Zaken
○ Lichamelijke goederen
○ Kunnen we met onze zintuigen waarnemen
○ Bv. een auto kan je zien, een bloem kan je ruiken, een hond kan je aaien, elektriciteit kan je
voelen, …
● Rechten
○ Onlichamelijke goederen
○ Kunnen we niet met onze zintuigen waarnemen
○ Bv. eigendomsrecht, auteursrecht, …
1.5.2 Roerende versus onroerende goederen
● Roerende goederen
○ Zijn verplaatsbaar (bv. een auto kan rijden, een dier kan wandelen, een boekentas kan je
opheffen, …)
○ Soorten:
■ Roerend uit hun aard
➢ Wanneer we een goed kunnen verplaatsen
■ Roerend door wetsbepaling
7
, ➢ Onlichamelijk, rechten, waarvan de wet bepaalt dat deze gezien worden als
roerend
➢ Gaat over rechten op roerende goederen, bv. het eigendomsrecht op een
auto, auteursrechten op een schriftelijk werk, …
■ Vervroegd roerende goederen
➢ Onroerende goederen die toch worden gezien als roerend om de aan- en
verkoop ervan te vergemakkelijken
➢ Bv. graan dat voor de oogst al wordt verkocht
● Onroerende goederen
○ Zijn niet verplaatsbaar (bv. een huis, een grond, een appartement, …)
○ Soorten:
■ Onroerend uit hun aard
➢ Wanneer we een goed niet kunnen verplaatsen
■ Onroerend door bestemming
➢ Goederen die eigenlijk wel verplaatsbaar zijn, maar door hun specifieke band
met een onroerend goed ook als onroerend beschouwd worden
➢ Bv. het vee op een boerderij, machines in een fabriek, …
■ Onroerend door incorporatie
➢ Goederen die verplaatsbaar zijn maar die vastgemaakt worden aan een
onroerend goed waardoor ze ook onroerend worden
➢ Je kan het niet losmaken zonder te beschadigen
➢ Bv. een inbouwoven, een inbouwkast, …
■ Onroerend door het voorwerp waarop ze betrekking hebben
➢ Rechten op onroerende goederen → onroerende rechten
➢ Bv. een hypotheek
● Belang: voor het aan- en verkopen ervan
○ Bij roerende goederen: onderhandse akte en BTW of andere taks
○ Bij onroerende goederen: notariële akte en registratierechten
1.6 Rechtsmisbruik
Rechtsmisbruik = wanneer men zijn subjectieve rechten gebruikt met als enige bedoeling een ander te
schaden.
● Afwezigheid van belang
○ Wanneer iemand twee of meer manieren heeft om een recht uit te oefenen, en hij die
manier kiest die het schadelijkst is voor (een) ander(e)
● Abnormale rechtsuitoefening
○ Als je het uitoefent op een wijze die kennelijk de grenzen te buiten gaat
● Sanctie:
○ Herstel in oorspronkelijke toestand (= in natura)
○ Schadevergoeding
8
,2. Soorten subjectieve rechten
2.1 Politieke rechten
Politieke rechten = rechten die de burger tegenover de overheid kan uitoefenen en opeisen.
1. Politieke vrijheden
○ Verlenen aan de burgers een onaantastbare vrijheid (bv. vrije meningsuiting)
2. Participatierechten
○ De mogelijkheid om deel te nemen aan het overheidsbeleid (bv. het kiesrecht)
3. Sociaal-economische rechten
○ Het recht om financiële tegemoetkomingen (bv. steun aan behoeftigen) of bepaalde
diensten (bv. gratis onderwijs) te vragen van de overheid
2.2 Burgerlijke rechten
Burgerlijke rechten = rechten die een burger tegenover zijn medeburgers kan uitoefenen.
1. Persoonlijkheids- en familierechten
○ Persoonlijkheidsrechten:
■ Recht op het eigen lichaam, ook tot na de dood
■ Recht op zedelijke integriteit wat betreft naam, eer, privacy
○ Familierechten:
■ Rechten die voortvloeien uit huwelijk, afstamming, ouderschap of voogdij
→ extra-patrimoniaal (= geen financiële waarde)
2. Zakelijke rechten
○ Heerschappij over een goed
○ Soorten:
■ Eigendomsrecht
➢ Recht van beschikking
➢ Je mag: gebruiken, verkopen, verhuren of vernietigen
■ Erfdienstbaarheden
➢ Rechten waardoor een onroerend goed (lijdend erf) wordt belast ten behoeve
van een ander onroerend goed (heersend erf)
➢ Bv. recht van doorgang, recht van uitzicht, recht van waterafvloeiing, …
■ Vruchtgebruik of blote eigendom
➢ Recht van beschikking (BE) = verkopen, schenken, vernietigen, …
➢ Recht van genot (V) = de vruchten ervan plukken (bv. huurgeld innen)
➢ Recht van gebruik (V) = het goed gebruiken (bv. bewonen)
9
, 3. Vorderingsrechten
○ Bevoegdheid om van iemand anders de uitvoering van een of meer verbintenissen te eisen
○ Uit overeenkomst of uit onrechtmatige daad
4. Intellectuele rechten
○ Exclusieve heerschappij over een intellectuele creatie: een tekst, uitvinding, logo, … (bv.
auteursrecht)
→ laatste 3: patrimoniale of vermogensrechten
● In geld waardeerbare goederen die verhandelbaar zijn
● Je kan ze overdragen, verkopen of erven (bv. een huis)
● Eindigen niet bij de dood, maar gaan over naar de erfgenamen
● Het vermogen/patrimonium:
○ Alle goederen en rechten (patrimoniale rechten) - alle schulden (patrimoniale verplichtingen)
○ In het recht wordt vermogen ook gebruikt als het geheel van rechten en plichten van een
persoon → zowel actief als passief
10
