PATHOLOGIE – T. TOUSSEYN
LES 1
LEERDOELEN
• Kennis van het arsenaal aan beschikbare technieken om tot een diagnose te komen, incl.
voor/nadelen, pitfalls en TATs
• Belang van het verschaffen van volledige en relevante klinische informatie aan de patholoog bij
vraag naar weefseldiagnose
• Begrijpen van de inhoud van een pathologie rapport, mbt classificatie van pathologieën,
prognosticering en gepersonaliseerde therapie
• Inzicht in de verscheidenheid van presentaties van hematologische aandoeningen (goedaardig
en maligne) zodat deze tijdig worden onderkend en doorgestuurd worden voor verdere
diagnostische oppuntstelling
• Kennis van de meest voorkomende hematologische ziektebeelden en hun karakteristieke
clinicopathologische en moleculair genetische kenmerken
LES 1 : ROL VAN DE HEMATOPATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN
HEMATOLOGISCHE AANDOENINGEN
= onderdeel van de pathologische ontleedkunde dat gericht is op identificatie van ziekteprocessen
uitgaande van bloedcellen in bloed – beenmerkg – lymfoïde weefsels
ANATOMIE & FYSIOLOGIE VAN DE LYMFOIDE WEEFSELS
CENTRAALL PERIFERE LYMFOÏDE WEEFSELS
Primaire secundaire lymfoïde seefsel
- Primair = ontstaan & matureren cellen tot ze functioneel
zijn (beenmerg.& thymus)
- Secundaire = hier gaan ze dan naar toe (lymfeklieren) =
nodulaire pathologie
Elke plek in lichaam waar er langdurige inflammatie is, kan ej
acquired MALT krijgen. Bv pt met gastritis door H. Pylori → gstric
MALT lymfoom (howel dit in normale omstandigheden geen MALT
zit)
BEENMERG
- Hematopoëtische cellen ontstaan in
beenmerg. HSC → progenitoren. CLP
gaat vooral lymfoide cellen verzorgen
B-CEL DIFFERENTIATIE THV
BEENMERG
- Alles wat links van lijn staat gebeurt in beenmerg
- Bedoeling van B cel is dat die op opp bepaald immuunglobuline exprimeert. Elke lymfocyt in
lichaam heeft verschillen immunglobuline, geen enkele heeft exact dezelfde.
1
, - Immuunglobuline bestaat uit zware en
lichte keten, die elk op ander gen
worden gecodeerd.
- Chromosoom 14 codeert voor zware
keten, chromosoom 2 of 22 codeert voor
de lichte keten.
- In ontwikkelingsproces gebeurt er een
genherschikking, waardoor eindproduct
bij elke lymfocyt een beetje verschillend
is door die recombinatie.
LYMFEKLIER
• Cortex met voornamelijk B cellen
• Paracortex met voornamelijk T cellen
• Medulla met voornamelijk plasmacellen
B-CEL DIFFERENTIATIE IN LYMFEKLIER
Eenmaal lymfocyten in perifeer lymfoïd orgaan zit, bv lymfeklier, gaat die daar wachten.
Als er APC is toetst die af welke lymfocyten Ig draagt die antigen herkent. Je krijgt dan 2 opties:
• Heel sneller reactie: omvorming tot IgM producerende plasma cel
• Langer proces, heel wat vormverandering. Hierin gebeurt somatische hypermutatie waarbij er in
chromosoom 14 (zware keten) nog allerlei
mutaties plaats vinden waardoor er geen
immuunglobuline meer op cel opp zitten
maar ze gaan secreteren. Dit proces
noemen we affiniteitsmaturatie. Wordt
afgetoetst door folliculair dendritische
cellen, enkele diegenen die
immunoglobuline hebben die nog betere
affiniteit heeft mogen in leven blijven en
plasmacel worden (bcl2 wordt
opgevoerd), anderen moeten in apoptose
(bcl 2 wordt uitgeschakeld).
Lymphoid cells undergo two major phases of differentiation: antigen-independent and antigen-
dependent
Lymphoid cells undergo two major phases of differentiation: antigen-independent and antigen-
dependent. Antigen-independent differentiation occurs without exposure to antigen, and produces
a pool of resting lymphocytes that are capable of responding to antigen (naive or virgin T and B
cells). The early stages of antigen-independent differentiation are stem cells and lymphoid blasts,
which are self-renewing, while the later stages are resting cells with a finite lifespan, ranging from
weeks to years. On exposure to antigen, the naive lymphocyte undergoes "blast transformation,"
and becomes a large, proliferating cell, which gives rise to progeny that are capable of direct activity
against the inciting antigen: antigen-specific effector cells. The earlier stages of antigen-dependent
differentiation are proliferating cells, while the fully differentiated effector cells are resting cells.
MALT
= Kleine hoeveelheden lymfoid weefsel, aangetroffen in submucosale membranen: georganiseerd vs
diffuus
➔ Mucosale immuniteit, MALT is 50% van het lymfoide weefsel
• GALT (gut-associated lymphoid tissue): Peyer's patches
2
, • BALT (bronchus-associated lymphoid tissue)
• SALT (skin-associated lymphoid tissue)
CLUSTERS OF DIFFERENTIATION (CD MERKERS) = OPPERBLAKTE EIWITTEN OP WBC
• Cel oppervlakte molecules
• receptor of ligand
• Induceert signaaltransductie of cel adhesie
• 1982 Intl workshop on Human Leukocyte Differentiation Antigens
• Initieel: classificatie van mAbs tegen epitopen op celoppervlak v WBC: anti-CD
antilichamen
• > 400
• Markers voor immuunfenotypering van cellen = obv die eiwitten een cel herkennen, belnagrijk
want tumoren zullen vaak nog kenmerken dragen van cel waar uit die ontstaan is = helpt
classificatie
• Combinaties: Th: CD3+, CD4+, CD8-
• Hi/bright, mid, low/dim: variabiliteit in expressie
• Vb. macrofaag: lage CD4
• Vaak niet specifiek voor 1 type cel
• Kan wisselen doorheen het leven van een cel
• Geassocieerd aan immuunfunctie: target vr immunoRx
ROL VOOR DE HEMATOPATHOLOOG
1. Classificatie
2. Biomarker detectie + prognostisch + predictief
3. Therapeutische beslissingsboom
CLASSIFICATIE = KARAKTERISERING VAN MALIGNE CELLEN
1. VERDERE INVESTIGATIE? REACTIEF NEOPLASTISCH
2. Lymfeklierzwelling/unilaterale tonsilvergroting
• Geen uitlokkende factor (infectieuze tekenen?)
• Continue groeiend of aanwezig > 4-6 weken
• Zeer vaste, consistente, vergroeide, pijnloze klier
• Supraclaviculair!
3. Alarmsymptomen
• persisterende koorts, onverklaard gewichtsverlies, nachtzweten (B symptomen)
• Lymfoom: gegeneraliseerde jeuk, jeuk bij alcohol-drinken = hodgkin, dyspnea door VCS-S, HSM
• Leukemie: botpijn, verhoogde infectie- of bloedingsneiging
4. Relevante klinische informatie
• Leeftijd, reis nr Tropen, huisdieren, …
• VG van carcinoom, lymfoom, orgaanTx, AI ziekte, HIV…
• Medicatie: immuunsuppressieve/modulatoire therapie
2. PREVALENTIE VAN HET JUISTE STAAL :
Beenmerg = apsiraat en/of botboorbiopsie
a. Aspiraat
• Merg bekomen
• Celtellingen : verhouding, types, …
b. Botboorbiopsie
• Pijlijn
• Architectuur van beenmerg
• Duurt langer, want bot moet ontkalkt worden
3
, Lymfoid weefsel excisie Core Needle Biopsy Fine Needme Aspiration
c. CNB
• Enkel als je metastase wilt opzoeken,
anders niet voldoende
d. Excisie
• Als je op zoek betn naar lymfoom
• Meest verdachte
• NIET dichtstbijzijnde klier
• Fixatie
1. Deel op Formol fixeren :
grootste deel testen kan heir
op)
2. Deel vers invriezen : betere DNA
kwaliteit
a. Je kan ook sneller zeggen of het een representatieve klier is
e. FNAC
• Quasi nutteloos, te weinig info
4
LES 1
LEERDOELEN
• Kennis van het arsenaal aan beschikbare technieken om tot een diagnose te komen, incl.
voor/nadelen, pitfalls en TATs
• Belang van het verschaffen van volledige en relevante klinische informatie aan de patholoog bij
vraag naar weefseldiagnose
• Begrijpen van de inhoud van een pathologie rapport, mbt classificatie van pathologieën,
prognosticering en gepersonaliseerde therapie
• Inzicht in de verscheidenheid van presentaties van hematologische aandoeningen (goedaardig
en maligne) zodat deze tijdig worden onderkend en doorgestuurd worden voor verdere
diagnostische oppuntstelling
• Kennis van de meest voorkomende hematologische ziektebeelden en hun karakteristieke
clinicopathologische en moleculair genetische kenmerken
LES 1 : ROL VAN DE HEMATOPATHOLOOG IN DE DIAGNOSTIEK VAN
HEMATOLOGISCHE AANDOENINGEN
= onderdeel van de pathologische ontleedkunde dat gericht is op identificatie van ziekteprocessen
uitgaande van bloedcellen in bloed – beenmerkg – lymfoïde weefsels
ANATOMIE & FYSIOLOGIE VAN DE LYMFOIDE WEEFSELS
CENTRAALL PERIFERE LYMFOÏDE WEEFSELS
Primaire secundaire lymfoïde seefsel
- Primair = ontstaan & matureren cellen tot ze functioneel
zijn (beenmerg.& thymus)
- Secundaire = hier gaan ze dan naar toe (lymfeklieren) =
nodulaire pathologie
Elke plek in lichaam waar er langdurige inflammatie is, kan ej
acquired MALT krijgen. Bv pt met gastritis door H. Pylori → gstric
MALT lymfoom (howel dit in normale omstandigheden geen MALT
zit)
BEENMERG
- Hematopoëtische cellen ontstaan in
beenmerg. HSC → progenitoren. CLP
gaat vooral lymfoide cellen verzorgen
B-CEL DIFFERENTIATIE THV
BEENMERG
- Alles wat links van lijn staat gebeurt in beenmerg
- Bedoeling van B cel is dat die op opp bepaald immuunglobuline exprimeert. Elke lymfocyt in
lichaam heeft verschillen immunglobuline, geen enkele heeft exact dezelfde.
1
, - Immuunglobuline bestaat uit zware en
lichte keten, die elk op ander gen
worden gecodeerd.
- Chromosoom 14 codeert voor zware
keten, chromosoom 2 of 22 codeert voor
de lichte keten.
- In ontwikkelingsproces gebeurt er een
genherschikking, waardoor eindproduct
bij elke lymfocyt een beetje verschillend
is door die recombinatie.
LYMFEKLIER
• Cortex met voornamelijk B cellen
• Paracortex met voornamelijk T cellen
• Medulla met voornamelijk plasmacellen
B-CEL DIFFERENTIATIE IN LYMFEKLIER
Eenmaal lymfocyten in perifeer lymfoïd orgaan zit, bv lymfeklier, gaat die daar wachten.
Als er APC is toetst die af welke lymfocyten Ig draagt die antigen herkent. Je krijgt dan 2 opties:
• Heel sneller reactie: omvorming tot IgM producerende plasma cel
• Langer proces, heel wat vormverandering. Hierin gebeurt somatische hypermutatie waarbij er in
chromosoom 14 (zware keten) nog allerlei
mutaties plaats vinden waardoor er geen
immuunglobuline meer op cel opp zitten
maar ze gaan secreteren. Dit proces
noemen we affiniteitsmaturatie. Wordt
afgetoetst door folliculair dendritische
cellen, enkele diegenen die
immunoglobuline hebben die nog betere
affiniteit heeft mogen in leven blijven en
plasmacel worden (bcl2 wordt
opgevoerd), anderen moeten in apoptose
(bcl 2 wordt uitgeschakeld).
Lymphoid cells undergo two major phases of differentiation: antigen-independent and antigen-
dependent
Lymphoid cells undergo two major phases of differentiation: antigen-independent and antigen-
dependent. Antigen-independent differentiation occurs without exposure to antigen, and produces
a pool of resting lymphocytes that are capable of responding to antigen (naive or virgin T and B
cells). The early stages of antigen-independent differentiation are stem cells and lymphoid blasts,
which are self-renewing, while the later stages are resting cells with a finite lifespan, ranging from
weeks to years. On exposure to antigen, the naive lymphocyte undergoes "blast transformation,"
and becomes a large, proliferating cell, which gives rise to progeny that are capable of direct activity
against the inciting antigen: antigen-specific effector cells. The earlier stages of antigen-dependent
differentiation are proliferating cells, while the fully differentiated effector cells are resting cells.
MALT
= Kleine hoeveelheden lymfoid weefsel, aangetroffen in submucosale membranen: georganiseerd vs
diffuus
➔ Mucosale immuniteit, MALT is 50% van het lymfoide weefsel
• GALT (gut-associated lymphoid tissue): Peyer's patches
2
, • BALT (bronchus-associated lymphoid tissue)
• SALT (skin-associated lymphoid tissue)
CLUSTERS OF DIFFERENTIATION (CD MERKERS) = OPPERBLAKTE EIWITTEN OP WBC
• Cel oppervlakte molecules
• receptor of ligand
• Induceert signaaltransductie of cel adhesie
• 1982 Intl workshop on Human Leukocyte Differentiation Antigens
• Initieel: classificatie van mAbs tegen epitopen op celoppervlak v WBC: anti-CD
antilichamen
• > 400
• Markers voor immuunfenotypering van cellen = obv die eiwitten een cel herkennen, belnagrijk
want tumoren zullen vaak nog kenmerken dragen van cel waar uit die ontstaan is = helpt
classificatie
• Combinaties: Th: CD3+, CD4+, CD8-
• Hi/bright, mid, low/dim: variabiliteit in expressie
• Vb. macrofaag: lage CD4
• Vaak niet specifiek voor 1 type cel
• Kan wisselen doorheen het leven van een cel
• Geassocieerd aan immuunfunctie: target vr immunoRx
ROL VOOR DE HEMATOPATHOLOOG
1. Classificatie
2. Biomarker detectie + prognostisch + predictief
3. Therapeutische beslissingsboom
CLASSIFICATIE = KARAKTERISERING VAN MALIGNE CELLEN
1. VERDERE INVESTIGATIE? REACTIEF NEOPLASTISCH
2. Lymfeklierzwelling/unilaterale tonsilvergroting
• Geen uitlokkende factor (infectieuze tekenen?)
• Continue groeiend of aanwezig > 4-6 weken
• Zeer vaste, consistente, vergroeide, pijnloze klier
• Supraclaviculair!
3. Alarmsymptomen
• persisterende koorts, onverklaard gewichtsverlies, nachtzweten (B symptomen)
• Lymfoom: gegeneraliseerde jeuk, jeuk bij alcohol-drinken = hodgkin, dyspnea door VCS-S, HSM
• Leukemie: botpijn, verhoogde infectie- of bloedingsneiging
4. Relevante klinische informatie
• Leeftijd, reis nr Tropen, huisdieren, …
• VG van carcinoom, lymfoom, orgaanTx, AI ziekte, HIV…
• Medicatie: immuunsuppressieve/modulatoire therapie
2. PREVALENTIE VAN HET JUISTE STAAL :
Beenmerg = apsiraat en/of botboorbiopsie
a. Aspiraat
• Merg bekomen
• Celtellingen : verhouding, types, …
b. Botboorbiopsie
• Pijlijn
• Architectuur van beenmerg
• Duurt langer, want bot moet ontkalkt worden
3
, Lymfoid weefsel excisie Core Needle Biopsy Fine Needme Aspiration
c. CNB
• Enkel als je metastase wilt opzoeken,
anders niet voldoende
d. Excisie
• Als je op zoek betn naar lymfoom
• Meest verdachte
• NIET dichtstbijzijnde klier
• Fixatie
1. Deel op Formol fixeren :
grootste deel testen kan heir
op)
2. Deel vers invriezen : betere DNA
kwaliteit
a. Je kan ook sneller zeggen of het een representatieve klier is
e. FNAC
• Quasi nutteloos, te weinig info
4
