ALLERGOLOGIE
Prof Schrijvers
INHOUDSOPGAVE
het immuunsysteem en allergie .................................................................................................... 3
inleiding ........................................................................................................................................... 3
immuunziekten ................................................................................................................................ 3
allergie en onderscheid met sensibilisatie ......................................................................................... 4
basisbegrippen ................................................................................................................................ 5
epidemiologie .................................................................................................................................. 6
klinisch tijdsverloop en ernst............................................................................................................. 6
oorzaken .......................................................................................................................................... 7
pathogenese van IgE-gemedieerde reacties – type 1 gevoeligheid ....................................................... 8
inhalatie-allergenen ......................................................................................................................... 9
voedingsallergie (type 1) ................................................................................................................. 11
medicatie allergie (type 1) ............................................................................................................... 12
Vraag .......................................................................................................................................... 12
insektengif allergie (type 1).............................................................................................................. 13
vraag ........................................................................................................................................... 13
allergienazicht en behandeling .................................................................................................... 13
anamnese...................................................................................................................................... 13
klinisch onderzoek ......................................................................................................................... 14
huidtesten ..................................................................................................................................... 14
biochemie...................................................................................................................................... 15
vraag ........................................................................................................................................... 16
provocatietesten ............................................................................................................................ 16
behandeling ................................................................................................................................... 17
anafylaxie ................................................................................................................................... 18
definitie en oorzaken ...................................................................................................................... 18
klinische manifestaties ................................................................................................................... 18
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 1
, epidemiologie ................................................................................................................................ 20
behandeling ................................................................................................................................... 21
mastcelaandoeningen .................................................................................................................... 22
urticaria en angio-oedeem ........................................................................................................... 22
inleiding ......................................................................................................................................... 23
urticaria ......................................................................................................................................... 23
angio-oedeem ................................................................................................................................ 23
vraag ............................................................................................................................................. 24
2 prototypische vormen van medicatie allergie ............................................................................. 24
medicatie-allergie nazicht ........................................................................................................... 26
capita selecta ............................................................................................................................. 28
beta-lactam antibiotica .................................................................................................................. 28
jodiumhoudend contrast ................................................................................................................ 29
Vraag .......................................................................................................................................... 29
preoperatieve anafylaxie ................................................................................................................. 30
nsaids............................................................................................................................................ 30
ontstaan voedingsallergie ............................................................................................................ 34
atopische mars en natuurlijk verloop ........................................................................................... 35
atopische mars .............................................................................................................................. 35
natuurlijk verloop ........................................................................................................................... 35
diagnostiek en behandeling ......................................................................................................... 35
voorbeelden ................................................................................................................................ 36
pindanoten .................................................................................................................................... 36
vis ................................................................................................................................................. 37
cofactor dependente / versterkte voedingsallergie ........................................................................... 37
vraag ............................................................................................................................................. 38
Lokale reactie vs allergie vaccin ................................................................................................... 38
voedingsallergenen vh jonge kind : 0-3j ......................................................................................... 39
voedingsallergenen vh oudere kind .............................................................................................. 42
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 2
,ALLERGIE
HET IMMUUNSYSTEEM EN ALLERGIE
INLEIDING
- IS (immuunsysteem) à beschermd tegen pathogenen en maligniteiten
- Onderscheid kunnen maken tussen
o Lichaamseigen = self product ó Lichaamsvreemde = non self product
o Gevaarlijke ó ongevaarlijke Ag
§ Respons voor gevaarlijk = adequaat
- 2 delen = aangeboren en verworven IS
- Aangeboren IS
o Gebruikt receptoren die lichaamsvreemde moleculen herkennen à
immuunrespons activeren
o Pattern recognition R (zoals toll like-R) à aanwezig op cellen à bepaalde
pathogen associated molecular patterns (PAMPs) en damage associated
molecular patterns (DAMPs) herkennen à inflammatoire reactie
o Fagocyten, macrofagen, complement, fysieke barriere (huid/slijmvliezen)
- Verworven IS
o Respons tegen lichaamsvreemde producten die we in leven tegenkomen
o Aanmaak antigeen specifieke Ab (IgM, IgG, IgA, IgE) door
§ B cellen
§ Antigeen specfieiek T cel receptoren (TCR) op T cel
o Uitvoerende taak + geheugenexpositie
§ Herexpositie à sneller en adequater respons
IMMUUNZIEKTEN
Problemen geven aanleiding tot diverse ziektes
- Immuundeficientie
o IS faalt of IS afwezig
- Auto-immuniteit
o Verworven IS reageert op lichaamseigen Ag
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 3
, - Auto-inflammatie
o Cascades in IS continu onnodig actief
- Allergie
o Respons verworven IS op lichaamsvreemd maar ongevaarlijk Ag
o Dit Ag = allergeen
ALLERGIE EN ONDERSCHEID MET SENSIBILISATIE
Voorwaarden allergie
- Recatie gemedieerd door componenten verworven IS
o IgE, IgG, T cellen met allergeen specifieke TCR
- Reactie gericht op lichaamsvreemd ongevaarlijk Ag
- Reactie is symptomatisch
o Of wordt toch verwacht sympt te zijn
Allergie = alle 3 delen
Sensibilisatie = enkel de 1ste 2 à kunnen we nagaan via labo testen, vb bepaling IgE-As en/of
huidtesten
Niet-immunologische overgevoeligheidsreacties
- Klachten die doen denken aan allergie
- Maar niet gevolg van allergeen of niet door verworven IS
- = ookwel pseudo allergische klachten
Voorbeeld = vancomycine à bij (te) snelle toediening IV zal vanco aanleiding geven tot basofiel
en mastceldegranulatie. Vanco zien we als lichaamsvreemd en ongevaarlijk. De reactie is ook
symptomatisch. Dus criterium 2-3 worden voldaan. Maar het is een gevolg van
histaminevrijzetting uit cellen die niet gemedieerd werd door IgE voor vanco, dus voorwaarde 1
wordt niet voldaan !
Casus
- V, 28j, klachten jeuk, neusloop, nasale congestie en niezen, geisoleerd in periode mei-
augustus
o Gras en onkruidpollenperiode
- Doen bloedname en huidtesten
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 4
, - Allergie voor graspollen
- Gesensibiliseerd voor boompollen à geen klacht, maar wel IgE
- Negatief voor inhalatieallergenen
Kliniek Huidtesten Specifiek IgE (nl Besluit
<0,10)
Huisstofmijt - - < 0,1 Negatief
Boompollen - + 0,75 voor berk Sensibilisatie
Graspollen + + 22,4 allergie
BASISBEGRIPPEN
Dit is niet de lijst uit het boek, maar uit de powerpoint !
Allergie
= symptomatische overgevoeligheidsreactie tov allergeen, door adaptief IS
Allergeen
= lichaamsvreemde ongevaarlijke stof, die respons adaptief IS veroorzaakt
Type 1 allergische reacties
= door allergenen die mast cellen en basofielen aanzetten tot degranulatie door cross linking IgE
molecule. Typisch onmiddellijk reacties, maar soms ook evolutie naar chroniciteit
Mastcellen : zitten thv barriereweefsels : huid, slijmvliezen, ook beetje thv beenmerg/bloedvaten
Type IV allergische reacties
= veroorzaakt door allergenen die T cellen activeren. Diverse klinische uitingen. Typisch
laattijdige reacties
Pseudo-allergische reacties
= typisch onmiddellijke reacties waarbij echter geen componente van verworven IS oorzakelijk
zijn
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 5
, Sensitisatie
= aanwezigheid specifiek IgE tov allergeen
Atopie
= aanleg van persoon voor Th2-gemedieerde immuun antwoorden. Gaat oa gepaard met
productie van specifiek IgE tov onschuldige stoffen in ogmeving (allergeen)
Anafylaxie
= plotse levensbedreigende systemische reactie met variabel mechanisme, klinische
presentatie en ernst, gevolg van plotse degranualtie mastcellen en basofielen
EPIDEMIOLOGIE
Toegenomen prevalentie allergieen, voornamelijk in westerse landen
- Allergische rhinitis 15-20%
- Allergisch astma 7-10%
- Atopische dermatitis 15-20%
KLINISCH TIJDSVERLOOP EN ERNST
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 6
Prof Schrijvers
INHOUDSOPGAVE
het immuunsysteem en allergie .................................................................................................... 3
inleiding ........................................................................................................................................... 3
immuunziekten ................................................................................................................................ 3
allergie en onderscheid met sensibilisatie ......................................................................................... 4
basisbegrippen ................................................................................................................................ 5
epidemiologie .................................................................................................................................. 6
klinisch tijdsverloop en ernst............................................................................................................. 6
oorzaken .......................................................................................................................................... 7
pathogenese van IgE-gemedieerde reacties – type 1 gevoeligheid ....................................................... 8
inhalatie-allergenen ......................................................................................................................... 9
voedingsallergie (type 1) ................................................................................................................. 11
medicatie allergie (type 1) ............................................................................................................... 12
Vraag .......................................................................................................................................... 12
insektengif allergie (type 1).............................................................................................................. 13
vraag ........................................................................................................................................... 13
allergienazicht en behandeling .................................................................................................... 13
anamnese...................................................................................................................................... 13
klinisch onderzoek ......................................................................................................................... 14
huidtesten ..................................................................................................................................... 14
biochemie...................................................................................................................................... 15
vraag ........................................................................................................................................... 16
provocatietesten ............................................................................................................................ 16
behandeling ................................................................................................................................... 17
anafylaxie ................................................................................................................................... 18
definitie en oorzaken ...................................................................................................................... 18
klinische manifestaties ................................................................................................................... 18
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 1
, epidemiologie ................................................................................................................................ 20
behandeling ................................................................................................................................... 21
mastcelaandoeningen .................................................................................................................... 22
urticaria en angio-oedeem ........................................................................................................... 22
inleiding ......................................................................................................................................... 23
urticaria ......................................................................................................................................... 23
angio-oedeem ................................................................................................................................ 23
vraag ............................................................................................................................................. 24
2 prototypische vormen van medicatie allergie ............................................................................. 24
medicatie-allergie nazicht ........................................................................................................... 26
capita selecta ............................................................................................................................. 28
beta-lactam antibiotica .................................................................................................................. 28
jodiumhoudend contrast ................................................................................................................ 29
Vraag .......................................................................................................................................... 29
preoperatieve anafylaxie ................................................................................................................. 30
nsaids............................................................................................................................................ 30
ontstaan voedingsallergie ............................................................................................................ 34
atopische mars en natuurlijk verloop ........................................................................................... 35
atopische mars .............................................................................................................................. 35
natuurlijk verloop ........................................................................................................................... 35
diagnostiek en behandeling ......................................................................................................... 35
voorbeelden ................................................................................................................................ 36
pindanoten .................................................................................................................................... 36
vis ................................................................................................................................................. 37
cofactor dependente / versterkte voedingsallergie ........................................................................... 37
vraag ............................................................................................................................................. 38
Lokale reactie vs allergie vaccin ................................................................................................... 38
voedingsallergenen vh jonge kind : 0-3j ......................................................................................... 39
voedingsallergenen vh oudere kind .............................................................................................. 42
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 2
,ALLERGIE
HET IMMUUNSYSTEEM EN ALLERGIE
INLEIDING
- IS (immuunsysteem) à beschermd tegen pathogenen en maligniteiten
- Onderscheid kunnen maken tussen
o Lichaamseigen = self product ó Lichaamsvreemde = non self product
o Gevaarlijke ó ongevaarlijke Ag
§ Respons voor gevaarlijk = adequaat
- 2 delen = aangeboren en verworven IS
- Aangeboren IS
o Gebruikt receptoren die lichaamsvreemde moleculen herkennen à
immuunrespons activeren
o Pattern recognition R (zoals toll like-R) à aanwezig op cellen à bepaalde
pathogen associated molecular patterns (PAMPs) en damage associated
molecular patterns (DAMPs) herkennen à inflammatoire reactie
o Fagocyten, macrofagen, complement, fysieke barriere (huid/slijmvliezen)
- Verworven IS
o Respons tegen lichaamsvreemde producten die we in leven tegenkomen
o Aanmaak antigeen specifieke Ab (IgM, IgG, IgA, IgE) door
§ B cellen
§ Antigeen specfieiek T cel receptoren (TCR) op T cel
o Uitvoerende taak + geheugenexpositie
§ Herexpositie à sneller en adequater respons
IMMUUNZIEKTEN
Problemen geven aanleiding tot diverse ziektes
- Immuundeficientie
o IS faalt of IS afwezig
- Auto-immuniteit
o Verworven IS reageert op lichaamseigen Ag
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 3
, - Auto-inflammatie
o Cascades in IS continu onnodig actief
- Allergie
o Respons verworven IS op lichaamsvreemd maar ongevaarlijk Ag
o Dit Ag = allergeen
ALLERGIE EN ONDERSCHEID MET SENSIBILISATIE
Voorwaarden allergie
- Recatie gemedieerd door componenten verworven IS
o IgE, IgG, T cellen met allergeen specifieke TCR
- Reactie gericht op lichaamsvreemd ongevaarlijk Ag
- Reactie is symptomatisch
o Of wordt toch verwacht sympt te zijn
Allergie = alle 3 delen
Sensibilisatie = enkel de 1ste 2 à kunnen we nagaan via labo testen, vb bepaling IgE-As en/of
huidtesten
Niet-immunologische overgevoeligheidsreacties
- Klachten die doen denken aan allergie
- Maar niet gevolg van allergeen of niet door verworven IS
- = ookwel pseudo allergische klachten
Voorbeeld = vancomycine à bij (te) snelle toediening IV zal vanco aanleiding geven tot basofiel
en mastceldegranulatie. Vanco zien we als lichaamsvreemd en ongevaarlijk. De reactie is ook
symptomatisch. Dus criterium 2-3 worden voldaan. Maar het is een gevolg van
histaminevrijzetting uit cellen die niet gemedieerd werd door IgE voor vanco, dus voorwaarde 1
wordt niet voldaan !
Casus
- V, 28j, klachten jeuk, neusloop, nasale congestie en niezen, geisoleerd in periode mei-
augustus
o Gras en onkruidpollenperiode
- Doen bloedname en huidtesten
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 4
, - Allergie voor graspollen
- Gesensibiliseerd voor boompollen à geen klacht, maar wel IgE
- Negatief voor inhalatieallergenen
Kliniek Huidtesten Specifiek IgE (nl Besluit
<0,10)
Huisstofmijt - - < 0,1 Negatief
Boompollen - + 0,75 voor berk Sensibilisatie
Graspollen + + 22,4 allergie
BASISBEGRIPPEN
Dit is niet de lijst uit het boek, maar uit de powerpoint !
Allergie
= symptomatische overgevoeligheidsreactie tov allergeen, door adaptief IS
Allergeen
= lichaamsvreemde ongevaarlijke stof, die respons adaptief IS veroorzaakt
Type 1 allergische reacties
= door allergenen die mast cellen en basofielen aanzetten tot degranulatie door cross linking IgE
molecule. Typisch onmiddellijk reacties, maar soms ook evolutie naar chroniciteit
Mastcellen : zitten thv barriereweefsels : huid, slijmvliezen, ook beetje thv beenmerg/bloedvaten
Type IV allergische reacties
= veroorzaakt door allergenen die T cellen activeren. Diverse klinische uitingen. Typisch
laattijdige reacties
Pseudo-allergische reacties
= typisch onmiddellijke reacties waarbij echter geen componente van verworven IS oorzakelijk
zijn
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 5
, Sensitisatie
= aanwezigheid specifiek IgE tov allergeen
Atopie
= aanleg van persoon voor Th2-gemedieerde immuun antwoorden. Gaat oa gepaard met
productie van specifiek IgE tov onschuldige stoffen in ogmeving (allergeen)
Anafylaxie
= plotse levensbedreigende systemische reactie met variabel mechanisme, klinische
presentatie en ernst, gevolg van plotse degranualtie mastcellen en basofielen
EPIDEMIOLOGIE
Toegenomen prevalentie allergieen, voornamelijk in westerse landen
- Allergische rhinitis 15-20%
- Allergisch astma 7-10%
- Atopische dermatitis 15-20%
KLINISCH TIJDSVERLOOP EN ERNST
Allergologie chronsiche aandoeningen – 7 SP 6
