samenvatting geschiedenis van de internationale politiek

Geschiedenis v/d internationale politiek
Vijf ordes:

 Weense orde (1815-1870)
 Berlijnse orde (1871-1914)
 Orde van Versailles (1919-1940)
 Orde van Jalta (1945-1989)
 Periode na de Koude Oorlog (1989-)

Afwisseling via oorlogen en gewijzigde machtsverhoudingen

Data nt op de slides -> nt te kennen, vooral de data hierboven kennen


De Weense orde (1815-1870)
het congres van Wenen (1814-1815)
Voorgeschiedenis 18de eeuw

 MACHTSEVENWICHT
 Centraal 18de-eeuwse denken
 Gn enkele staat in Europa mocht te machtig worden: 5
grootmachten -> VK, Frankrijk, Pruisen, Rusland en
Oostenrijk
 Verwerpen v/h idee v “monarchie universelle”
 Harde realiteit: oorlog, wisselende coalities, uitwisselen v
territorium (cf. Poolse deling) -> Europese mogendheden
waren vooral met zichzelf bezig (eigenbelang), nt bekommerd
om de algemene stabiliteit in Europa

Franse revolutie en oorlogen

 Napoleon -> verovert veel gebieden in Europa (2 staten blijven
gespaard: GB en Rusland -> 2 grootmachten na napoleontische
oorlogen)
 Omverwerpen Franse monarchie
 Revolutionaire terreur
 Revolutionaire en napoleontische expansie
 Resultaat: destabilisering
 Bedreiging v positie en leven vorsten en adel
 Verbreking v machtsevenwicht

 gevolg: Wenen

Intellectuele bronnen v Weense regeling

,  Machtsevenwichtsdenken
 Fr moet ingedamd worden (machtsevenwicht nodig om
Napoleontische situaties te vermijden)
 Ook vrees vr al te grote macht v Rusland
 Tegelijk besef dat machtsevenwicht nt v zelf tot stand komt
 Vandaar: nood tot samenwerking en overleg tussen
grootmachten
 Conservatief legitisme, principe van dynastische legitimiteit
(soevereiniteit gaat uit v/d Koning)
 Vb: Burke
o Bespiegeling over de revolutie in Frankrijk
o Verwerpt revolutionair geweld (Weense regeling was
antirevolutionair) -> want ondermijnt bestaande
organisch gegroeide samenleving nt
o Belang v religie
o Belang v monarchie
 Vredesplannen
 Vb: Immanuel Kant: Zum Ewigen Frieden
o Idee van ‘federatie’ v democratische staten
o Samenwerking om vrede te bewaren
o Verwerping v rauw machtsevenwicht -> eigenbelang
overstijgen

Naar het congres van Wenen

 Intens diplomatiek topoverleg (dit is nieuw)
 Vertegenwoordigers v/d 5 grootmachten zijn maanden/jaren
samen tijdens de opmars nr Parijs en in Wenen -> er heerst
een soort clubgeest tussen hen, ze kennen elkaar
 Besef tot noodzaak v samenwerking
 Transformation of European politics (Schroeder) -> grote shift
na Napoleon in het met elkaar omgaan in Europa: respect vr
elkaars belangen, samenwerking, overleg,…
 Grootmachten krijgen een centrale rol -> ze hebben een grote
verantwoordelijkheid in het bewaren v/d vrede in Europa
 Ook in toekomst samenwerken vr stabiliteit in Europa

Uitgangspunten congres van Wenen

 Gemeenschappelijk: ‘restauratie’
 Binnenlands: herstel v dynastische legitimiteit
 Internationaal: herstel v machtsevenwicht
 Als de 2 botsen -> compensatie
 Men weet dat men nt alles kan terugschroeven
 Vb: Code Napoléon

,  Vb: territorale regeling in Duitsland
 Vb: grondwetten in indidviduele staten
 Invloed van verlichtingsdenkers
 Oorlog vermijden (ook oorlogsmoeheid na Napoleon)
 Vb Alexander Rusland: al in 1804 ideeën over herorganisatie
van Europa op nationale, liberale en constitutionele basis;
Europese confederatie, enz…
 State Paper v Pitt (GB): territoriaal machtsevenwicht en
concert v grootmachten

Machtsverhoudingen

 2 echte grote spelers
 GB en Rusland
o 2 machtigste staten
o Flanknaties
o Hun belangen wegen zwaar door
 3 kleinere spelers
 Oostenrijk, Pruisen en Frankrijk

2 echt grote spelers

 GB

Grootste zeemacht

Financier v/d oorlog

Breidde zijn koloniaal rijk aanzienlijk uit

Wil machtsevenwicht in Europa om zich op handel en kolonies
te concentreren -> in UK is er een zeker isolationisme
 Rusland
 Grootste landmacht, grootste troepenmacht
 Wil leidende rol in Europa -> “Rusland heeft doorslaggevende
rol gespeeld in oorlog en moet beloond worden”
 Alexander I was ambitieus en idealistisch
-> wilde bv. relatief democratisch Polen waarover hij zou
heersen
-> vredessysteem in Europa (nieuwe Europese confederatie
vlgns zijn ideeën)
 territoriale baten consolideren (o.a. Finland, Bessarabië en
Polen)

 spanningen tussen GB en Rusland

3 kleinere spelers

 Frankrijk

,  Franse rol in Europa moet terug hersteld worden (stond in
Wenen al trg a/d tafel) -> wordt ook aanvaard
 Voorstander machtsevenwicht -> vreest te machtig Pruisen
 Dynastieke legitimiteit
-> Frans territorium zo groot mogelijk
-> invloed in Italië (<-> Oost.) en Spanje (<-> GB)
 Oostenrijk
 Kwetsbaar: zowel intern (multi-etnisch) als extern (centraal
gelegen)
 Vreest vooral Russische macht en democratie -> bang vr gooi
nr Europese hegemonie v Rusland
 Rivaliseert met Pruisen over leiderschap in Duitse gebieden
 Nadruk op machtsevenwicht en dynastieke legitimiteit
 Pruisen
 Uitermate zwak
 Kwetsbaar vr zowel Fr als Rusland
 Vrees vr Fr: Pruisen en Duitsers i/h algemeen willen het
verzwakt zien
 Wil gebiedsuitbreiding ten kost van kleine Duitse
vorstendommen en Fr
 Wil Duitse bond als buffer vr Fr + om macht te kunen
uitoefenen over deelstaten
 Rivaliseert met Oostenrijk in Duitsland
 Dilemma in Duitse gebieden
 Te zwak Duitsland: gevaar v Fr expansie
 Te sterk (ev verenigd) Duitsland: gevaar vr machtsevenwicht in
Europa
 Opl: Duitse bond
 Metternich wil geen sterk verenigd Duitsland -> moeilijk vr
veelvolkerenstaat Oostenrijk

Het congres v Wenen zelf (vernieuwde aanpak!)

 Veel was al vooraf beslist (bv Franse grenzen)
 Belangrijke beslissingen werden genomen dr ‘grote 5’ -> de rest
werd bezig gehouden
 Of in specifieke commissies (bv Duitsland)
 Grootmachten eigenen zich eindbeslissingen toe
 Spanningen vooral over Pools-Saksische kwestie
 Dreiging v oorlog
 Tegenstelling tussen: VK, FR en Oost <-> Rusland (wou Polen
en ging Saksen aan Pruisen geven) en Pruisen
 Eindigt op compromis -> deel v Polen en N-Saksen