2
Doelgroepen 1
Gebruikte afkortingen
PGO: Praktijkgericht Orthopedagoog
VB: verstandelijke beperking
DVB: diep verstandelijke beperking
EVB: ernstig verstandelijke beperking
MVB: matig verstandelijke beperking
LVB: licht verstandelijke beperking
LB: lichamelijke beperking
EMB: ernstig meervoudige beperking
ASS: autismespectrumstoornis
NAH: niet aangeboren hersenletsel
CP: Cerebrale Parese
SB: Spina Bifida
AAIDD: De American Association on Intellectual and Developmental Disabilities
ICF: De International Classification of Functioning, Disability and Health
VAPH: Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
, 2
DEEL 1: DOELGROEPEN: WHAT’S IN A NAME
1. Leren over stoornissen
- In dit OLOD leren we over mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking.
o Het doel is om hen als groep te begrijpen
o MAAR oppassen voor stoornisdenken = betekent dat de nadruk te veel ligt op de beperking van de
persoon, en alles wordt gericht op het verhelpen van die beperking zodat ze "normaal" kunnen
functioneren.
Het probleem is dat hierdoor de persoon niet als individu met unieke eigenschappen en
behoeften wordt gezien, maar alleen door hun beperking. µ
2. Kijken naar mensen
- Diversiteitsdenken wordt gepresenteerd als tegenhanger van stoornisdenken
o In plaats van mensen met een beperking te reduceren tot hun diagnose, benadrukt
diversiteitsdenken dat elke persoon meerdere identiteiten heeft die elkaar beïnvloeden, zoals
leeftijd, gender, geloof en cultuur.
o Holistische benadering kijkt naar de volledige persoon in plaats van alleen de beperking
- Kruispuntdenken (intersectionaliteit) laat zien dat identiteiten elkaar kruisen en samen iemands positie in
de maatschappij bepalen
o Dit kan leiden tot discriminatie. Vooral bij kinderen en jongeren met een beperking ligt de nadruk
sterk op hun gezondheid, waardoor andere aspecten van hun identiteit vaak worden genegeerd.
o Dit beperkt hun kansen op zelfontplooiing, zelfs op volwassen leeftijd
- Onze samenleving stigmatiseert nog steeds bepaalde groepen, ondanks het streven naar inclusie.
- Disability studies benadrukken daarom dat ondersteuningsvragen niet enkel vanuit de stoornis moeten
worden bekeken, maar vanuit het recht op gelijke participatie.
o Niet alleen de persoon, maar ook de omgeving en samenleving moeten hierop worden aangepast.
3. Werken met mensen
- PGO = methodisch werken via handelingsplan
o Beeldvorming identiteiten en leefomgeving
o Niet kijken naar doelgroep, maar naar DE MENS zonder kennis van doelgroep uit het oog te
verliezen
- OPGP
o Helpt holistisch kijken (hulpvrager + netwerk voor maximale participatie = ecologisch)
o Model om alle aspecten in kaart te brengen (belangrijk om gepast aanbod te vinden als
ondersteuning cliënt)
o Keuzes daaruit maken -> Afhankelijk micro-, meso- en macroniveau
- Factoren zijn onderhevig aan tendensen in maatschappij
o Hoe relatie vormgeeft, hoe kijken naar persoon, wat je doet in OPGP, … -> Bepaald door wat
als belangrijk, relevant of na te streven wordt genoemd in maatschappij
, 2
3.1 Het orthopedagogisch grondplan
- Relatie = centraal
- Niet ‘hoe’ in relatie treden MAAR: Algemene theorie/kennis vertalen naar elke individuele cliënt
- Oog hebben voor verschillende identiteiten
MICRONIVEAU
- Cliënt
o Eigen orthopedagogische vraagstelling vanuit individuele ontwikkeling
o Biomedische + psychosociale ontwikkeling:
Cognitief
Sociaal-emotioneel
Lichamelijk
Moreel
- Ecologische visie
o Geloven dat veranderen van omgeving invloed kan hebben op gedrag cliënt
o Als begeleider doorheen dagelijks leven en verschillende orthopedagogische grondvormen, je
situatiehantering en algemene leefklimaat aanpassen > Tegemoetkomen specifieke noden cliëntµµ
o Per doelgroep > Specifieke methodieken gebruikt in begeleiding cliënt + cliëntsysteem (inzicht
noden)
MESONIVEAU
- Verschillende soorten diensten en voorzieningen (kunnen cliënten met problematiek terecht voor
begeleiding)
MACRONIVEAU
- Mens- en wereldvisies: Mee bejegening doelgroepen bepalen
- (Zorg)-beleid: Stuurt werk PGO
- Beleid Vlaanderen in ‘Gehandicaptensector’: Criteria voor handicap + Bepalen wie recht heeft op
overheidsondersteuning en wie niet
- VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met Handicap)
o Definitie handicap = “elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te
wijten is aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of
zintuiglijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe
factoren.”
- Impact beperking hangt af van hoe (toegankelijk, inclusief,..) een maatschappij is georganiseerd + hoe cultuur
en omgeving rol spelen (beperking aanvoelen als handicap
3.2 Tendensen
- Bepalen:
o Hulpverleningsbeleid
o Uitbouw van soorten diensten en voorzieningen
o Hulpverleningssysteem (op macroniveau):
Bepaalt op mesoniveau: Financiële middelen + Visie op begeleiding van diensten en
voorzieningen + Buurt waarin deze wordt gevestigd + Materiële omgeving die
voorzieningen uitbouwen
Bepaalt microniveau: Doelen en aanpak in werk als PGO in dagelijks leven
- Aanbod en ondersteuning op maat:
o Rekening houden tendensen:
, 2
- Volgen ervan ≠ Doel op zich > Eerder resultaat van holistisch kijken + mensen binnen context willen
begrijpen en ondersteunen
o Richtinggevend in manier waarop jij relatie zal vormgeven (klimaat en situatiehantering)
3.2.1 Krachtgericht werken met oog voor kwetsbaarheid
- Het hebben van een beperking beïnvloedt de identiteit van een persoon
- Het is belangrijk om krachtgericht te werken, waarbij we de sterke kanten van een persoon benadrukken,
maar ook oog hebben voor de kwetsbaarheid die het hebben van een beperking met zich meebrengt.
- Mensen met een beperking kunnen moeite hebben met het accepteren van hun situatie, vooral als dit
invloed heeft op hun dromen en verwachtingen.
- levend verlies = Dit verwijst naar de rouw die mensen ervaren door het verlies van gezondheid of
mogelijkheden, zoals bij niet aangeboren hersenletsel (NAH) of een chronische ziekte. Dit verlies is vaak niet
zichtbaar en wordt daarom vaak niet erkend. Het kan een levenslange impact hebben.
o In je begeleiding moet je rekening houden met dit levend verlies, vooral bij het werken met kinderen
en volwassenen met beperkingen.
o Dit verdriet kan onverwachts opkomen en beïnvloedt de manier waarop iemand zich gedraagt of
emoties ervaart.
3.2.2 Cultuursensitieve zorg binnen diverssensitief kijken
- De culturele achtergrond van een persoon met een beperking heeft invloed op hun leven en identiteit.
o Hoe er naar de persoon gekeken wordt, verschilt per cultuur
- Onderzoek toont aan dat mensen met zowel een migratieachtergrond als een beperking vaak als extra
kwetsbaar worden gezien -> minder zorg krijgen of lagere kwaliteit = “dubbel nadeel”
- Barrières voor cultuursensitieve zorg zijn onder andere:
o Communicatieproblemen tussen hulpverlener en cliënt, waardoor culturele behoeften moeilijker
gecommuniceerd kunnen worden.
o Verschillen in referentiekaders tussen cliënten en hulpverleners, bijvoorbeeld in
gezondheidsvaardigheden.
o Gebrek aan kennis binnen bepaalde culturen over het functioneren van mensen met een beperking.
o Taboe op beperkingen in sommige culturen, wat ervoor zorgt dat ouders minder snel hulp zoeken.
o Complexe toegang tot zorg voor mensen met een migratieachtergrond, samen met een gebrek aan
assertiviteit in sommige culturen.
Doelgroepen 1
Gebruikte afkortingen
PGO: Praktijkgericht Orthopedagoog
VB: verstandelijke beperking
DVB: diep verstandelijke beperking
EVB: ernstig verstandelijke beperking
MVB: matig verstandelijke beperking
LVB: licht verstandelijke beperking
LB: lichamelijke beperking
EMB: ernstig meervoudige beperking
ASS: autismespectrumstoornis
NAH: niet aangeboren hersenletsel
CP: Cerebrale Parese
SB: Spina Bifida
AAIDD: De American Association on Intellectual and Developmental Disabilities
ICF: De International Classification of Functioning, Disability and Health
VAPH: Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap
, 2
DEEL 1: DOELGROEPEN: WHAT’S IN A NAME
1. Leren over stoornissen
- In dit OLOD leren we over mensen met een verstandelijke of lichamelijke beperking.
o Het doel is om hen als groep te begrijpen
o MAAR oppassen voor stoornisdenken = betekent dat de nadruk te veel ligt op de beperking van de
persoon, en alles wordt gericht op het verhelpen van die beperking zodat ze "normaal" kunnen
functioneren.
Het probleem is dat hierdoor de persoon niet als individu met unieke eigenschappen en
behoeften wordt gezien, maar alleen door hun beperking. µ
2. Kijken naar mensen
- Diversiteitsdenken wordt gepresenteerd als tegenhanger van stoornisdenken
o In plaats van mensen met een beperking te reduceren tot hun diagnose, benadrukt
diversiteitsdenken dat elke persoon meerdere identiteiten heeft die elkaar beïnvloeden, zoals
leeftijd, gender, geloof en cultuur.
o Holistische benadering kijkt naar de volledige persoon in plaats van alleen de beperking
- Kruispuntdenken (intersectionaliteit) laat zien dat identiteiten elkaar kruisen en samen iemands positie in
de maatschappij bepalen
o Dit kan leiden tot discriminatie. Vooral bij kinderen en jongeren met een beperking ligt de nadruk
sterk op hun gezondheid, waardoor andere aspecten van hun identiteit vaak worden genegeerd.
o Dit beperkt hun kansen op zelfontplooiing, zelfs op volwassen leeftijd
- Onze samenleving stigmatiseert nog steeds bepaalde groepen, ondanks het streven naar inclusie.
- Disability studies benadrukken daarom dat ondersteuningsvragen niet enkel vanuit de stoornis moeten
worden bekeken, maar vanuit het recht op gelijke participatie.
o Niet alleen de persoon, maar ook de omgeving en samenleving moeten hierop worden aangepast.
3. Werken met mensen
- PGO = methodisch werken via handelingsplan
o Beeldvorming identiteiten en leefomgeving
o Niet kijken naar doelgroep, maar naar DE MENS zonder kennis van doelgroep uit het oog te
verliezen
- OPGP
o Helpt holistisch kijken (hulpvrager + netwerk voor maximale participatie = ecologisch)
o Model om alle aspecten in kaart te brengen (belangrijk om gepast aanbod te vinden als
ondersteuning cliënt)
o Keuzes daaruit maken -> Afhankelijk micro-, meso- en macroniveau
- Factoren zijn onderhevig aan tendensen in maatschappij
o Hoe relatie vormgeeft, hoe kijken naar persoon, wat je doet in OPGP, … -> Bepaald door wat
als belangrijk, relevant of na te streven wordt genoemd in maatschappij
, 2
3.1 Het orthopedagogisch grondplan
- Relatie = centraal
- Niet ‘hoe’ in relatie treden MAAR: Algemene theorie/kennis vertalen naar elke individuele cliënt
- Oog hebben voor verschillende identiteiten
MICRONIVEAU
- Cliënt
o Eigen orthopedagogische vraagstelling vanuit individuele ontwikkeling
o Biomedische + psychosociale ontwikkeling:
Cognitief
Sociaal-emotioneel
Lichamelijk
Moreel
- Ecologische visie
o Geloven dat veranderen van omgeving invloed kan hebben op gedrag cliënt
o Als begeleider doorheen dagelijks leven en verschillende orthopedagogische grondvormen, je
situatiehantering en algemene leefklimaat aanpassen > Tegemoetkomen specifieke noden cliëntµµ
o Per doelgroep > Specifieke methodieken gebruikt in begeleiding cliënt + cliëntsysteem (inzicht
noden)
MESONIVEAU
- Verschillende soorten diensten en voorzieningen (kunnen cliënten met problematiek terecht voor
begeleiding)
MACRONIVEAU
- Mens- en wereldvisies: Mee bejegening doelgroepen bepalen
- (Zorg)-beleid: Stuurt werk PGO
- Beleid Vlaanderen in ‘Gehandicaptensector’: Criteria voor handicap + Bepalen wie recht heeft op
overheidsondersteuning en wie niet
- VAPH (Vlaams Agentschap voor Personen met Handicap)
o Definitie handicap = “elk langdurig en belangrijk participatieprobleem van een persoon dat te
wijten is aan het samenspel tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of
zintuiglijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten en persoonlijke en externe
factoren.”
- Impact beperking hangt af van hoe (toegankelijk, inclusief,..) een maatschappij is georganiseerd + hoe cultuur
en omgeving rol spelen (beperking aanvoelen als handicap
3.2 Tendensen
- Bepalen:
o Hulpverleningsbeleid
o Uitbouw van soorten diensten en voorzieningen
o Hulpverleningssysteem (op macroniveau):
Bepaalt op mesoniveau: Financiële middelen + Visie op begeleiding van diensten en
voorzieningen + Buurt waarin deze wordt gevestigd + Materiële omgeving die
voorzieningen uitbouwen
Bepaalt microniveau: Doelen en aanpak in werk als PGO in dagelijks leven
- Aanbod en ondersteuning op maat:
o Rekening houden tendensen:
, 2
- Volgen ervan ≠ Doel op zich > Eerder resultaat van holistisch kijken + mensen binnen context willen
begrijpen en ondersteunen
o Richtinggevend in manier waarop jij relatie zal vormgeven (klimaat en situatiehantering)
3.2.1 Krachtgericht werken met oog voor kwetsbaarheid
- Het hebben van een beperking beïnvloedt de identiteit van een persoon
- Het is belangrijk om krachtgericht te werken, waarbij we de sterke kanten van een persoon benadrukken,
maar ook oog hebben voor de kwetsbaarheid die het hebben van een beperking met zich meebrengt.
- Mensen met een beperking kunnen moeite hebben met het accepteren van hun situatie, vooral als dit
invloed heeft op hun dromen en verwachtingen.
- levend verlies = Dit verwijst naar de rouw die mensen ervaren door het verlies van gezondheid of
mogelijkheden, zoals bij niet aangeboren hersenletsel (NAH) of een chronische ziekte. Dit verlies is vaak niet
zichtbaar en wordt daarom vaak niet erkend. Het kan een levenslange impact hebben.
o In je begeleiding moet je rekening houden met dit levend verlies, vooral bij het werken met kinderen
en volwassenen met beperkingen.
o Dit verdriet kan onverwachts opkomen en beïnvloedt de manier waarop iemand zich gedraagt of
emoties ervaart.
3.2.2 Cultuursensitieve zorg binnen diverssensitief kijken
- De culturele achtergrond van een persoon met een beperking heeft invloed op hun leven en identiteit.
o Hoe er naar de persoon gekeken wordt, verschilt per cultuur
- Onderzoek toont aan dat mensen met zowel een migratieachtergrond als een beperking vaak als extra
kwetsbaar worden gezien -> minder zorg krijgen of lagere kwaliteit = “dubbel nadeel”
- Barrières voor cultuursensitieve zorg zijn onder andere:
o Communicatieproblemen tussen hulpverlener en cliënt, waardoor culturele behoeften moeilijker
gecommuniceerd kunnen worden.
o Verschillen in referentiekaders tussen cliënten en hulpverleners, bijvoorbeeld in
gezondheidsvaardigheden.
o Gebrek aan kennis binnen bepaalde culturen over het functioneren van mensen met een beperking.
o Taboe op beperkingen in sommige culturen, wat ervoor zorgt dat ouders minder snel hulp zoeken.
o Complexe toegang tot zorg voor mensen met een migratieachtergrond, samen met een gebrek aan
assertiviteit in sommige culturen.
