Samenvatting - Complexe Opvoedingssituaties (COS)1

Complexe Opvoedingssituaties
Inleiding
Opstartcollege

1. Het OPO

 Je kan vanuit verschillende perspectieven kijken naar complexe
opvoedingssituaties én onderbouwd aangeven welke pedagogisch tussenkomsten
in opvoedingssituaties mogelijk zijn
 Je kan het pedagogische vakjargon in complexe opvoedingssituaties in diverse
opvoedingscontexten gebruiken.

 Je kan wetenschappelijke modellen/theorieën enerzijds, en
technieken/methodieken anderzijds die methodisch werken van de
jeugdprofessional ondersteunen (in de rol van opvoeder of
opvoedingsondersteuner) benoemen, uitleggen, onderbouwd toepassen en
kritisch beschouwen.

 Je begrijpt hoe kijken naar opvoedingssituaties evolueert (historisch,
maatschappelijk, cultureel

 Opbouw OPO
 Inleiding, uitleiding en 4 hoofdstukken
 Elk hoofdstuk zal bestaan uit enkele hoorcolleges en een seminarie
 In totaal 17 hoorcolleges, 5 seminaries, 2 dialoogsessies en 1 monitoraat
 In de hoorcolleges wordt theorie aangeboden
 In de seminaries zal je aan de slag gaan met concrete toepassing(en) en
uitwerking(en)
 De seminaries zijn dus géén herhaling van de hoorcolleges
 Elk hoofdstuk wordt afgesloten met een afsluitend hoorcollege
 Micro, meso en macro
 Uiteraard vertrekkend vanuit pedagogische insteek
 Belichten perspectief van zowel kind, context als jeugdprofessional
 Educere en educare
 Linken met diverse werkvelden



 Educare en educere
 Educare: "… probeert leren, ontwikkeling en jeugdhulp te vatten in termen
van objectiveerbare en controleerbare doelstellingen..."
- Bv. Werken met handelingsplannen

 Educere: "… ziet pedagogisch expliciet als het creëren van ‘pedagogische
plekken’: plaatsen waar kinderen en jongeren niet zelf het voorwerp van ons
‘(be)handelen zijn, maar waar kinderen en jongeren uitgenodigd worden om
samen met volwassenen (opvoeders, begeleiders,...) de wereld te leren
kennen en mee vorm te geven.”
- Bv. Oikoten



1

, Structuur OPO




 Elk hoofdstuk zal een perspectief belichten
 Let op: hoofdstukken en besproken perspectieven zijn inwisselbaar
 Samen vertaalslag en denkoefening maken
 Illustratie:
- Systeemtheoretisch perspectief wordt besproken in hoofdstuk ‘opvoeding
in gezinnen’
- Perspectief evenzeer van toepassing op onderwijs en leefgroep
 De puzzelstukken an sich zijn noodzakelijk maar de plaats is inwisselbaar en
arbitrair



 Zelfregie
 Wat?
- Zeggenschap/eigenaarschap van studenten over hun leerproces en over
de nodige ondersteuning
- Reflectief denken
- Plannen en organiseren
- Zelfstandig monitoren en evalueren
- Motivatie
 Waarom?
- Beter presteren in onderwijs
- Nog belangrijker geworden in online onderwijs
- Maar ook beter gewapend voor dynamische arbeidsmarkt
- Én ontwikkelen tot kritische (democratische) wereldburgers



 Examen
 MC-examen zonder giscorrectie
 Examen staat op 19 punten
 Verwerkingsopdracht kan 1 punt opleveren
 Vragen komen uit de hele cursus




2

,Hoofdstuk 1: Pedagogisch handelen
1. Situering

 Na Pedagogie: Inleiding zal in het OPO COS I voor het eerst de focus komen te
liggen op het handelen in (sociaal-) pedagogische situaties. Dat vraagt, alvorens
we in dit handelen duiden, een degelijke afstemming rond wat dat pedagogisch
handelen precies betekent en wat we begrijpen onder dit sprekende concept. Dit
wordt dan ook de specifieke focus van dit eerste hoofdstuk van COS I.

 Doelstellingen:
 Je kan
- Pedagogisch handelen benoemen als specifieke vorm van sociaal
handelen.
- Schetsen hoe pedagogen Giesecke, Van Manen, Langeveld en Meirieu
inkleuring geven aan pedagogisch handelen.
- Beschrijven hoe perspectieven, kindbeelden en de invulling van waartoe
we moeten opvoeden het pedagogisch handelen bepalen en dit toepassen
vanuit het gedachtengoed van bekende pedagogen.
- De taken en ruimten van pedagogisch handelen in eigen woorden
benoemen en hiervan voorbeelden geven.
- De verhouding tussen de impliciete en expliciete theoretische
onderbouwing van pedagogisch handelen toelichten.
- Het spanningsveld uitleggen tussen instrumentele en normatieve
professionaliteit.



 Leervragen tijdens dit hoorcollege
 Wat verstaan we onder pedagogisch handelen?
 Hoe kunnen perspectieven, kindbeelden en de invulling van waartoe we
moeten opvoeden het pedagogisch handelen bepalen?
 Wat zijn courante concepten om te spreken over ons pedagogisch handelen?
 Hoe kleurt de maatschappij van vandaag ons pedagogisch handelen?



Leervraag 1: Wat verstaan we onder pedagogisch handelen?

 Opfrissing OPO pedagogie inleiding
 Hoofddoelstelling pedagogie inleiding: ‘Je kan vanuit verschillende
perspectieven/brillen kijken naar eenvoudige opvoedingssituaties’.
- Samen nadenken over opvoeding door vragen te stellen .
- Bewust worden van de beelden en (voor)oordelen die ons kijken naar en
denken over opvoeding sturen.
- Begrippen ontleden die gelinkt zijn aan opvoeding, opvoeders,
opvoedingssituaties,…
- Breed en gefundeerd kijken als basis voor handelen

 Hoofddoelstelling COS: ‘Je kan vanuit verschillende perspectieven kijken naar
complexe opvoedingssituaties én onderbouwd aangeven welke pedagogische
tussenkomsten in opvoedingssituaties mogelijk zijn’.



3

,  Handelen VS gedrag
 Gedrag = alle waarneembare activiteiten van mens en dier
 Handelen = wat mensen doen, en het handelen in opvoeding is bewust
handelen, en handelen in relatie



 Pedagogisch handelen
 Eenvoudige interventie-effect relaties vs de relatie tussen beoogd/bedoeld
handelen van opvoeders en het effect op het kind.
- Communicatie
- Normativiteit



 Technisch handelen VS sociaal handelen
 Technisch = gericht op verandering, causaal
 Sociaal = wederzijds handelen, gericht op de verandering van mensen en het
handelen van anderen



 Hermann Giesecke (1932)
 Duitse pedagoog
 Handelen als een bewuste en intentionele activiteit van mensen, gericht op
vormgeving van de werkelijkheid, met bepaalde doeleinden en motieven
 Speelruimte
 Pedagogisch handelen als
- … sociaal handelen dat opvoeding en vorming mogelijk maakt.
- … het begeleiden van mensen in hun leven.
 Leren is een alledaagse dimensie van ons leven à pedagogiek als besloten in
onze levenssamenhang.



 Max van manen (1942)
 Nederlandse pedagoog
 Pedagogische tact:
- Vermogen van de opvoeder om op het juiste moment het juiste te doen
voor het welzijn van het kind.
- Vereist gevoeligheid voor behoeften en emoties van het kind en intuïtief
begrip van wat een situatie vraagt.
- Praktische wijsheid uit ervaring en empathie.
- Contextgebonden en situatieafhankelijk



 Martinus jan langeveld (1905-1989)
 Nederlandse pedagoog
 Pedagogiek als handelingswetenschap
- Een wetenschap
- Gericht op handelen en praktische interventies in de opvoedingspraktijk
 Pedagogisch handelen als
- Bewust handelen



4