Inhoud
HO1 | GESCHIEDENIS, THEORIE EN ONDERZOEKSSTRATEGIEEN........................................1
1.1 | definiering ontwikkelingspsychologie......................................................................1
1.2 | structurele kenmerken van de ontwikkelingspsychologie........................................1
1.2.1 | continue ontwikkeling vs discontinue ontwikkeling...........................................1
1.2.2 | Een verloop vs meerdere verlopen....................................................................2
1.2.3 | erfelijk vs milieu................................................................................................2
1.2.4 | een gebalanceerd perspectief: levensloopperspectief.......................................3
1.3 | ontwikkelingspsychologische theorieen...................................................................4
1.3.1 | verschillende mensbeelden in de ontwikkelingspsychologie.............................4
1.3.2 | wetenschappelijke voorvaders..........................................................................5
1.3.3 | klassieke theorieen............................................................................................ 6
1.3.4 | recente theorieen............................................................................................ 12
1.3.5 | vergelijking theorieen......................................................................................15
1.4 | methodologie van ontwikkelingspsychologisch onderzoek....................................15
1.4.1 | onderzoeksmethoden......................................................................................15
1.4.2 | onderzoeksdesigns.......................................................................................... 16
HO2 | Baby- en peutertijd (0-2 jaar)..................................................................................20
2.1 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 20
2.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 20
2.1.2 | ontwikkeling van de hersenen.........................................................................20
2.1.3 | leervermogens................................................................................................. 22
2.1.4 | motorische ontwikkeling..................................................................................23
2.1.5 | zintuiglijke ontwikkeling..................................................................................24
2.2 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 27
2.2.1 | theorie van piaget........................................................................................... 27
2.2.2 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................32
2.2.3 | sociale context van cognitieve ontwikkeling - vygotsky..................................34
2.2.4 | verschillen in mentale vaardigheden – intelligentietests en simulering...........34
2.2.5 | taalontwikkeling.............................................................................................. 35
2.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................39
2.3.1 | theorie van erikson.......................................................................................... 40
2.3.2 | ontwikkeling emoties.......................................................................................41
2.3.3 | ontwikkeling temperament..............................................................................44
2.3.4 | ontwikkeling van gehechtheid.........................................................................46
2.3.5 | ontwikkeling van het zelf.................................................................................51
,HO3 | vroege kindertijd (2-6 jaar).....................................................................................53
3.1 | fysieke ontwikkeling (456-467)..............................................................................53
3.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 53
3.1.2 | motorische ontwikkeling..................................................................................53
3.2 | cognitieve ontwikkeling (468-519).........................................................................54
3.2.1 | piaget.............................................................................................................. 54
3.2.2 | socio-culturele theorie: vygotsky.....................................................................58
3.2.3 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................59
3.2.4 | taalontwikkeling.............................................................................................. 62
3.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling (520-576)...........................................................64
3.3.1 | erikson: initiatief schuld..................................................................................64
3.3.2 | zichzelf begrijpen............................................................................................. 64
3.3.3 | emotionele ontwikkeling..................................................................................65
3.3.4 | relaties met peers............................................................................................ 67
3.3.5 | vroege morele ontwikkeling............................................................................68
3.3.6 | genderrollen.................................................................................................... 72
HO4 | kindertijd (7-10jaar)................................................................................................ 74
4.1 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 74
4.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 74
4.1.2 | motorische ontwikkeling..................................................................................75
4.2 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 75
4.2.1 | PIAGET: concreet-operationeel stadium...........................................................76
4.2.2 | informatie-verwerkingsstrategieen..................................................................78
4.2.3 | taalontwikkeling.............................................................................................. 81
4.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................82
4.3.1 | erikson : vlijt inferioriteit.................................................................................82
4.3.2 | zelfbegrip en zelfwaarde..................................................................................82
4.3.3 | emotionele ontwikkeling..................................................................................86
4.3.4 | morele ontwikkeling........................................................................................87
4.3.5 | relatief met leeftijdsgroepen...........................................................................88
HO5 | adolescentie (10-20 jaar)........................................................................................92
5.1 | visies op adolescentie............................................................................................ 92
5.2 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 93
5.2.1 | hormonale veranderingen...............................................................................93
5.2.2 | lichamelijke groei............................................................................................ 93
5.2.3 | seksuele rijping................................................................................................ 95
5.2.4 | individuele verschillen in pubertijd..................................................................95
5.2.5 | psychologische impact van veranderingen......................................................96
, 5.3 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 97
5.3.1 | piaget: formeel-operationeel denken...............................................................97
5.3.2 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................98
5.3.3 | gevolgen van cognitieve veranderingen..........................................................99
5.4 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................99
5.4.1 | identiteitsvorming........................................................................................... 99
5.4.2 | zichzelf begrijpen: zelfconcept en zelfwaardering.........................................101
5.4.3 | morele ontwikkeling......................................................................................102
5.4.4 | vriendschap en relaties met peers.................................................................105
5.4.5 | verstoorde ontwikkelingspatronen (niet zeker)..............................................107
ho6 | volwassenheid (18-… jaar).....................................................................................110
6.1 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de vroege volwassenheid (18-40 jaar)..........110
6.1.1 | de opkomende volwassenheid: een geleidelijke overgang............................110
6.1.2 | erikson: intimiteit isolement.........................................................................111
6.1.3 | andere theorieen over psychosociale ontwikkeling.......................................112
6.1.4 | sociale klok.................................................................................................... 113
6.1.5 | intieme relaties.............................................................................................. 114
6.1.6 | levenscyclus van het gezin............................................................................116
6.2 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de midden-volwassenheid (40-65 jaar).........118
6.2.1 | erikson: generativiteit stagnatie...................................................................118
6.2.2 | andere theorieen over psychosociale ontwikkeling.......................................119
6.2.3 | stabiliteit en verandering in zelf-concept en persoonlijkheid.........................121
6.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de late volwassenheid (65- … jaar)...............123
6.3.1 | erikson: ego-integriteit wanhoop..................................................................123
6.3.2 | andere psychosociale rheorieen....................................................................125
6.3.3 | zelf-concept................................................................................................... 126
6.3.4 | een veranderende sociale wereld..................................................................127
,
HO1 | GESCHIEDENIS, THEORIE EN ONDERZOEKSSTRATEGIEEN........................................1
1.1 | definiering ontwikkelingspsychologie......................................................................1
1.2 | structurele kenmerken van de ontwikkelingspsychologie........................................1
1.2.1 | continue ontwikkeling vs discontinue ontwikkeling...........................................1
1.2.2 | Een verloop vs meerdere verlopen....................................................................2
1.2.3 | erfelijk vs milieu................................................................................................2
1.2.4 | een gebalanceerd perspectief: levensloopperspectief.......................................3
1.3 | ontwikkelingspsychologische theorieen...................................................................4
1.3.1 | verschillende mensbeelden in de ontwikkelingspsychologie.............................4
1.3.2 | wetenschappelijke voorvaders..........................................................................5
1.3.3 | klassieke theorieen............................................................................................ 6
1.3.4 | recente theorieen............................................................................................ 12
1.3.5 | vergelijking theorieen......................................................................................15
1.4 | methodologie van ontwikkelingspsychologisch onderzoek....................................15
1.4.1 | onderzoeksmethoden......................................................................................15
1.4.2 | onderzoeksdesigns.......................................................................................... 16
HO2 | Baby- en peutertijd (0-2 jaar)..................................................................................20
2.1 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 20
2.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 20
2.1.2 | ontwikkeling van de hersenen.........................................................................20
2.1.3 | leervermogens................................................................................................. 22
2.1.4 | motorische ontwikkeling..................................................................................23
2.1.5 | zintuiglijke ontwikkeling..................................................................................24
2.2 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 27
2.2.1 | theorie van piaget........................................................................................... 27
2.2.2 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................32
2.2.3 | sociale context van cognitieve ontwikkeling - vygotsky..................................34
2.2.4 | verschillen in mentale vaardigheden – intelligentietests en simulering...........34
2.2.5 | taalontwikkeling.............................................................................................. 35
2.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................39
2.3.1 | theorie van erikson.......................................................................................... 40
2.3.2 | ontwikkeling emoties.......................................................................................41
2.3.3 | ontwikkeling temperament..............................................................................44
2.3.4 | ontwikkeling van gehechtheid.........................................................................46
2.3.5 | ontwikkeling van het zelf.................................................................................51
,HO3 | vroege kindertijd (2-6 jaar).....................................................................................53
3.1 | fysieke ontwikkeling (456-467)..............................................................................53
3.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 53
3.1.2 | motorische ontwikkeling..................................................................................53
3.2 | cognitieve ontwikkeling (468-519).........................................................................54
3.2.1 | piaget.............................................................................................................. 54
3.2.2 | socio-culturele theorie: vygotsky.....................................................................58
3.2.3 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................59
3.2.4 | taalontwikkeling.............................................................................................. 62
3.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling (520-576)...........................................................64
3.3.1 | erikson: initiatief schuld..................................................................................64
3.3.2 | zichzelf begrijpen............................................................................................. 64
3.3.3 | emotionele ontwikkeling..................................................................................65
3.3.4 | relaties met peers............................................................................................ 67
3.3.5 | vroege morele ontwikkeling............................................................................68
3.3.6 | genderrollen.................................................................................................... 72
HO4 | kindertijd (7-10jaar)................................................................................................ 74
4.1 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 74
4.1.1 | lichaamsgroei.................................................................................................. 74
4.1.2 | motorische ontwikkeling..................................................................................75
4.2 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 75
4.2.1 | PIAGET: concreet-operationeel stadium...........................................................76
4.2.2 | informatie-verwerkingsstrategieen..................................................................78
4.2.3 | taalontwikkeling.............................................................................................. 81
4.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................82
4.3.1 | erikson : vlijt inferioriteit.................................................................................82
4.3.2 | zelfbegrip en zelfwaarde..................................................................................82
4.3.3 | emotionele ontwikkeling..................................................................................86
4.3.4 | morele ontwikkeling........................................................................................87
4.3.5 | relatief met leeftijdsgroepen...........................................................................88
HO5 | adolescentie (10-20 jaar)........................................................................................92
5.1 | visies op adolescentie............................................................................................ 92
5.2 | fysieke ontwikkeling.............................................................................................. 93
5.2.1 | hormonale veranderingen...............................................................................93
5.2.2 | lichamelijke groei............................................................................................ 93
5.2.3 | seksuele rijping................................................................................................ 95
5.2.4 | individuele verschillen in pubertijd..................................................................95
5.2.5 | psychologische impact van veranderingen......................................................96
, 5.3 | cognitieve ontwikkeling......................................................................................... 97
5.3.1 | piaget: formeel-operationeel denken...............................................................97
5.3.2 | informatieverwerkingstheorie..........................................................................98
5.3.3 | gevolgen van cognitieve veranderingen..........................................................99
5.4 | sociaal-emotionele ontwikkeling............................................................................99
5.4.1 | identiteitsvorming........................................................................................... 99
5.4.2 | zichzelf begrijpen: zelfconcept en zelfwaardering.........................................101
5.4.3 | morele ontwikkeling......................................................................................102
5.4.4 | vriendschap en relaties met peers.................................................................105
5.4.5 | verstoorde ontwikkelingspatronen (niet zeker)..............................................107
ho6 | volwassenheid (18-… jaar).....................................................................................110
6.1 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de vroege volwassenheid (18-40 jaar)..........110
6.1.1 | de opkomende volwassenheid: een geleidelijke overgang............................110
6.1.2 | erikson: intimiteit isolement.........................................................................111
6.1.3 | andere theorieen over psychosociale ontwikkeling.......................................112
6.1.4 | sociale klok.................................................................................................... 113
6.1.5 | intieme relaties.............................................................................................. 114
6.1.6 | levenscyclus van het gezin............................................................................116
6.2 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de midden-volwassenheid (40-65 jaar).........118
6.2.1 | erikson: generativiteit stagnatie...................................................................118
6.2.2 | andere theorieen over psychosociale ontwikkeling.......................................119
6.2.3 | stabiliteit en verandering in zelf-concept en persoonlijkheid.........................121
6.3 | sociaal-emotionele ontwikkeling in de late volwassenheid (65- … jaar)...............123
6.3.1 | erikson: ego-integriteit wanhoop..................................................................123
6.3.2 | andere psychosociale rheorieen....................................................................125
6.3.3 | zelf-concept................................................................................................... 126
6.3.4 | een veranderende sociale wereld..................................................................127
,
