SAMENVATTING CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING IN CROSS-CULTURELE
PSYCHOLOGIE
1.1 WAT IS CULTUUR?
Cultuur = een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën
attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan, die van generatie op
generatie worden overgeleverd
De 3 belangrijkste kenmerken:
1) Cultuur is gedeeld
2) Cultuur is overgeleverd
3) Cultuur is dynamisch
CULTUUR IS GEDEELD
Cultuur heeft steeds betrekking op een groep mensen
o Elke groep die iets gemeenschappelijk heeft, deelt een gemeenschappelijke
cultuur
Een cultuur kan binnen een kleine groep mensen bestaan (vb. je gezin kan een eigen
cultuurtje hebben) en kan binnen een enorm grote groep mensen bestaan (vb. de
westerse cultuur
Mensen kunnen lid zijn van verschillende culturen
Cultuur is niet alles bepalend
o Knipscheer en Kleber (2017): cultuur heeft betrekking op zaken die in meer of
mindere mate worden gedeelt door een groep
Het is dus niet zo omdat we bepaalde zaken delen met anderen in een
bepaalde groep, dat iedereen over dezelfde eigenschappen beschikt
Wie je bent wordt voor een deel bepaald door je cultuur, vb. de Belgische cultuur
Omgekeerd: cultuur waarin iemand is opgegroeid zegt niet alles over die persoon
CULTUUR IS OVERGELEVERD
Cultuur is steeds aangeleerd en niet iets dat we bij de geboorte meekrijgen via de
genen van onze ouders
o Het gaat dus over zaken die we doorheen ons leven leren
o Vb. het snuiten van je neus, iemand bedanken zijn cultureel bepaald en
hebben we via mensen rondom ons geleerd
Kennis hoe men zich moet gedragen, of hoe men zich niet moet gedragen + het
waarom van dat gedrag
Let op! Cultureel voorgeschreven gedrag kan dwingend zijn
Enculturatie= cultuuroverdracht in de tijd
Acculturatie= cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
Socialisatieproces= de cultuur van een samenleving wordt via een levenslang leerproces
van de ene op de andere generatie overgedragen
Soorten socialisatie
Primaire socialisatie = socialisatie door de directie familie
o Ouders, familie, andere centrale zorgfiguren
Secundaire socialisatie= socialisatie door omgang met anderen
o Kleuterschool, lagere school, middelbare school, sportclubs, jeugdbewegingen…
2
, o School wordt gezien als de grootste bron van secundaire socialisatie, vooral in de
jongere jaren
We leren hier kennis en vaardigheden
Raken hier vertrouwd met waarden, normen en gedragingen
Tertiaire socialisatie= socialisatie via (sociale) media
o Spelletjes, internet, reclame
o Gaat hier vaker over onbewust beïnvloeding
o Ook vanuit de media leren we wat er wordt verwacht of gestimuleerd kan worden
in de samenleving
CULTUUR IS DYNAMISCH
Ookal wordt een cultuur van generatie op generatie overgeleverd een cultuur kan
steeds veranderen over de tijd!
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn situaties waar
dit kader niet meer zo goed past
o Hierdoor ontstaan er nieuwe denkwijzen
Cultuur past zich steeds aan aan maatschappelijke ontwikkelingen
o Vb. communicatiemiddelen, verwachtingen naar elkaar toe
Cultuur verandert via mensen continue wederkerigheid: cultuur heeft invloed op
ons via socialisatie, maar wij hebben ook invloed op onze cultuur
1.2 WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
Cross-culturele psychologie= de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen
in het menselijke psychologisch functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij
onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door een culturele context
onderzoekt en beschrijft de wisselwerking tussen een individu en een culturele omgeving
hoe verschillend/gelijkend is onze psychologie over culturen heen
in hoeverre beïnvloedt onze cultuur ons denken, voelen en handelen
2 benaderingen:
Absolutisme/universalisme= stelt dat de menselijke psychologie universeel
hetzelfde is over culturen heen en dus niet wordt beïnvloedt door cultuur
o Culturele verschillen worden gezien als ruis waar we doorheen moeten kijken om
de achterliggende psychologie te vinden
o Hardware van de menselijke psychologie
o Vaak functies die we vanaf heel jonge leeftijd verwerven en zeer abstracte
functies
Relativisme= cultuur heeft een enorm grote invloed op onze psychologie menselijk
denken, voelen en gedrag kan pas begrepen worden binnen de context van de cultuur
waarin het zich afspeelt
o Er bestaat geen contextvrij gedrag
o Vb. numerisch redeneren door te tellen op je vingers wordt beïnvloedt door je
cultuur
o Kritiek:
Te verschillend om te kunnen interageren?
Algemene morele standaarden en wetgevingen?
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
Cross-culturele psychologie: ligt ergens tussen beiden
Mensen over de hele wereld zijn op vele manieren gelijkaardig
Tegelijkertijd beïnvloedt de cultuur waarin ze opgroeien wel hun psychologie op
betekenisvolle manieren
1.3 DE GESCHIEDENIS VAN CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
3
, Rond 1850 Ontstaan Völkerpsychologie = men moet de mens in
relatie tot de gewoonten en gebruiken van de samenleving
bestuderen en men kan zich niet beperken tot het
individuele bewustzijn
Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
Wundt (1832- Grondlegger van de moderne psychologie
1920) Was intensief bezig met cross-culturele psychologie
o Schreef heel wat boeken over de Völkerpsychologie
Rivers (1864- Baanbrekend onderzoek naar waarnemingen bij bewoners
1922) van Papua Nieuw-Guinea
o Deze mensen veel minder gevoelig voor visuele
illusies dan mensen uit Europa
o Differentieerden kleuren in hun taal minder
Psychoanalyse Psychoanalyse begon invloed uit te oefenen op culturele
van Freud antropologie
o Antropologie= wetenschap die niet-Westerse
samenlevingen bestudeert
Culture & Personality stroming= men gaat op zoek
naar de basispersoonlijkheid in een samenleving
Kardiner Was een door Freud opgeleide psychiater
(1891-1981) Achtte de vroege jaren van een individu cruciaal in de
vorming van een persoon
Binnen een samenleving zijn de socio-economische
omstandigheden en opvoedingspraktijken er gelijkaardig
o Kleine kinderen maken dezelfde ervaringen mee +
leren op eenzelfde wijze reageren ontstaan
dezelfde persoonlijkheidskenmerken
o Zo zou in elke cultuur een basispersoonlijkheid
ontstaan
Na WOII Veel studies naar nationale karakters: hoe de in de oorlog
overwonnen naties zouden reageren op verlies
1960-1970 Cross-culturele psychologie komt tot zijn ontwikkeling
Niet alleen antropologen hielden zich hiermee bezig, maar
ook psychologen
o Hielden zich bezig met gedragsverschillen tussen
mensen uit verschillende culturen
1.4 WAAROM IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
3 redenen waarom cross-culturele psychologie belangrijk is
Reden 1
Veel van onze kennis over de menselijke psychologie is gebaseerd op WEIRD-
steekproeven
o WEIRD= Western Educated Industrialized Rich Democratic
MAAR in hoeverre zegt die kennis obv deelnemers uit WEIRD-samenlevingen ons ook
iets over de psychologie van andere culturen?
In onderzoek ook aangetoond dat de psychologie van WEIRD-deelnemers vaker
uitzondering dan de norm is
Hun psychologie kan dus niet zomaar gezien worden als representatief voor de gehele
mensheid
Cross-culturele psychologie dus nodig om met meer vertrouwen uitspraken te doen over
de veralgemeenbaarheid van onze kennis van de menselijke psychologie, of om onderzoek
te doen naar hoe psychologie verschilt tussen culturen
4
1
,HOOFDSTUK 1: INLEIDING IN CROSS-CULTURELE
PSYCHOLOGIE
1.1 WAT IS CULTUUR?
Cultuur = een door een gemeenschap gedeeld systeem van waarden, normen, ideeën
attitudes, gedragingen, communicatiemiddelen en de producten ervan, die van generatie op
generatie worden overgeleverd
De 3 belangrijkste kenmerken:
1) Cultuur is gedeeld
2) Cultuur is overgeleverd
3) Cultuur is dynamisch
CULTUUR IS GEDEELD
Cultuur heeft steeds betrekking op een groep mensen
o Elke groep die iets gemeenschappelijk heeft, deelt een gemeenschappelijke
cultuur
Een cultuur kan binnen een kleine groep mensen bestaan (vb. je gezin kan een eigen
cultuurtje hebben) en kan binnen een enorm grote groep mensen bestaan (vb. de
westerse cultuur
Mensen kunnen lid zijn van verschillende culturen
Cultuur is niet alles bepalend
o Knipscheer en Kleber (2017): cultuur heeft betrekking op zaken die in meer of
mindere mate worden gedeelt door een groep
Het is dus niet zo omdat we bepaalde zaken delen met anderen in een
bepaalde groep, dat iedereen over dezelfde eigenschappen beschikt
Wie je bent wordt voor een deel bepaald door je cultuur, vb. de Belgische cultuur
Omgekeerd: cultuur waarin iemand is opgegroeid zegt niet alles over die persoon
CULTUUR IS OVERGELEVERD
Cultuur is steeds aangeleerd en niet iets dat we bij de geboorte meekrijgen via de
genen van onze ouders
o Het gaat dus over zaken die we doorheen ons leven leren
o Vb. het snuiten van je neus, iemand bedanken zijn cultureel bepaald en
hebben we via mensen rondom ons geleerd
Kennis hoe men zich moet gedragen, of hoe men zich niet moet gedragen + het
waarom van dat gedrag
Let op! Cultureel voorgeschreven gedrag kan dwingend zijn
Enculturatie= cultuuroverdracht in de tijd
Acculturatie= cultuuroverdracht in geografische en sociale ruimte
Socialisatieproces= de cultuur van een samenleving wordt via een levenslang leerproces
van de ene op de andere generatie overgedragen
Soorten socialisatie
Primaire socialisatie = socialisatie door de directie familie
o Ouders, familie, andere centrale zorgfiguren
Secundaire socialisatie= socialisatie door omgang met anderen
o Kleuterschool, lagere school, middelbare school, sportclubs, jeugdbewegingen…
2
, o School wordt gezien als de grootste bron van secundaire socialisatie, vooral in de
jongere jaren
We leren hier kennis en vaardigheden
Raken hier vertrouwd met waarden, normen en gedragingen
Tertiaire socialisatie= socialisatie via (sociale) media
o Spelletjes, internet, reclame
o Gaat hier vaker over onbewust beïnvloeding
o Ook vanuit de media leren we wat er wordt verwacht of gestimuleerd kan worden
in de samenleving
CULTUUR IS DYNAMISCH
Ookal wordt een cultuur van generatie op generatie overgeleverd een cultuur kan
steeds veranderen over de tijd!
Cultuur biedt een kader dat richting geeft aan ons handelen, maar er zijn situaties waar
dit kader niet meer zo goed past
o Hierdoor ontstaan er nieuwe denkwijzen
Cultuur past zich steeds aan aan maatschappelijke ontwikkelingen
o Vb. communicatiemiddelen, verwachtingen naar elkaar toe
Cultuur verandert via mensen continue wederkerigheid: cultuur heeft invloed op
ons via socialisatie, maar wij hebben ook invloed op onze cultuur
1.2 WAT IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
Cross-culturele psychologie= de wetenschappelijke studie van gelijkenissen en verschillen
in het menselijke psychologisch functioneren in verschillende culturele groepen, daarbij
onderzoekend hoe ons denken, voelen en doen beïnvloed wordt door een culturele context
onderzoekt en beschrijft de wisselwerking tussen een individu en een culturele omgeving
hoe verschillend/gelijkend is onze psychologie over culturen heen
in hoeverre beïnvloedt onze cultuur ons denken, voelen en handelen
2 benaderingen:
Absolutisme/universalisme= stelt dat de menselijke psychologie universeel
hetzelfde is over culturen heen en dus niet wordt beïnvloedt door cultuur
o Culturele verschillen worden gezien als ruis waar we doorheen moeten kijken om
de achterliggende psychologie te vinden
o Hardware van de menselijke psychologie
o Vaak functies die we vanaf heel jonge leeftijd verwerven en zeer abstracte
functies
Relativisme= cultuur heeft een enorm grote invloed op onze psychologie menselijk
denken, voelen en gedrag kan pas begrepen worden binnen de context van de cultuur
waarin het zich afspeelt
o Er bestaat geen contextvrij gedrag
o Vb. numerisch redeneren door te tellen op je vingers wordt beïnvloedt door je
cultuur
o Kritiek:
Te verschillend om te kunnen interageren?
Algemene morele standaarden en wetgevingen?
Niet vergeten dat we over culturen heen ook enorm veel gemeen hebben
Cross-culturele psychologie: ligt ergens tussen beiden
Mensen over de hele wereld zijn op vele manieren gelijkaardig
Tegelijkertijd beïnvloedt de cultuur waarin ze opgroeien wel hun psychologie op
betekenisvolle manieren
1.3 DE GESCHIEDENIS VAN CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE
3
, Rond 1850 Ontstaan Völkerpsychologie = men moet de mens in
relatie tot de gewoonten en gebruiken van de samenleving
bestuderen en men kan zich niet beperken tot het
individuele bewustzijn
Zeitschrift für Völkerpsychologie und Sprachwissenschaft
Wundt (1832- Grondlegger van de moderne psychologie
1920) Was intensief bezig met cross-culturele psychologie
o Schreef heel wat boeken over de Völkerpsychologie
Rivers (1864- Baanbrekend onderzoek naar waarnemingen bij bewoners
1922) van Papua Nieuw-Guinea
o Deze mensen veel minder gevoelig voor visuele
illusies dan mensen uit Europa
o Differentieerden kleuren in hun taal minder
Psychoanalyse Psychoanalyse begon invloed uit te oefenen op culturele
van Freud antropologie
o Antropologie= wetenschap die niet-Westerse
samenlevingen bestudeert
Culture & Personality stroming= men gaat op zoek
naar de basispersoonlijkheid in een samenleving
Kardiner Was een door Freud opgeleide psychiater
(1891-1981) Achtte de vroege jaren van een individu cruciaal in de
vorming van een persoon
Binnen een samenleving zijn de socio-economische
omstandigheden en opvoedingspraktijken er gelijkaardig
o Kleine kinderen maken dezelfde ervaringen mee +
leren op eenzelfde wijze reageren ontstaan
dezelfde persoonlijkheidskenmerken
o Zo zou in elke cultuur een basispersoonlijkheid
ontstaan
Na WOII Veel studies naar nationale karakters: hoe de in de oorlog
overwonnen naties zouden reageren op verlies
1960-1970 Cross-culturele psychologie komt tot zijn ontwikkeling
Niet alleen antropologen hielden zich hiermee bezig, maar
ook psychologen
o Hielden zich bezig met gedragsverschillen tussen
mensen uit verschillende culturen
1.4 WAAROM IS CROSS-CULTURELE PSYCHOLOGIE BELANGRIJK?
3 redenen waarom cross-culturele psychologie belangrijk is
Reden 1
Veel van onze kennis over de menselijke psychologie is gebaseerd op WEIRD-
steekproeven
o WEIRD= Western Educated Industrialized Rich Democratic
MAAR in hoeverre zegt die kennis obv deelnemers uit WEIRD-samenlevingen ons ook
iets over de psychologie van andere culturen?
In onderzoek ook aangetoond dat de psychologie van WEIRD-deelnemers vaker
uitzondering dan de norm is
Hun psychologie kan dus niet zomaar gezien worden als representatief voor de gehele
mensheid
Cross-culturele psychologie dus nodig om met meer vertrouwen uitspraken te doen over
de veralgemeenbaarheid van onze kennis van de menselijke psychologie, of om onderzoek
te doen naar hoe psychologie verschilt tussen culturen
4
