Samenvatting Psychologie van de individuele verschillen / PID 1

INLEIDING
 Er bestaan grote verschillen tussen mensen
 Iedereen is anders
o Qua fysiek, voorkomen
o Maar ook psychologisch
 Spreken over de gemiddelde persoon is spreken over iemand die niet bestaat
 Als we echt menselijk gedrag, gedachten en gevoelens willen begrijpen, hebben we nood aan een psychologie
van individuele verschillen
 Psychologie van individuele verschillen  Onderzoek emoties
o Emoties = belangrijk onderdeel van onze persoonlijkheid, van ons leven
 Gevoelens zoals blijheid, kwaadheid, verdriet, …kleuren ons leven, bepalen onze voor- en
afkeuren, ons gedrag, spelen belangrijke rol in ons welzijn, …
o Emoties = reacties op gebeurtenissen die voor ons van belang zijn
 mensen verschillen sterk in de emoties die ze ervaren
 Sommigen steeds uitgelaten en excited, anderen meer bedrukt en somber
 er zijn relaties stabiele verschillen tussen mensen in hoe ze zich doorgaans voelen
= inter-individuele verschillen
o Mensen verschillen sterk in emoties die ze ervaren van ene situatie op de andere
 1 moment uitgelaten, ander moment intriest, ander moment kwaad, …
 mensen vertonen emotionele schommelingen over de tijd
= intra-individuele verschillen
 Er zijn grote verschillen
o Tussen mensen in de emoties die ze ervaren
o Binnen mensen van ene moment op het andere
 Verschillen niet enkel op vlak van emoties, maar ook op vlak van …
o Meer algemeen: persoonlijkheid, gedrag, gedachten en gevoelens
o Intelligentie
 Deze verschillen zijn studieobject van de psychologie van individuele verschillen
o Beschrijven
o Verklaren
o (in tegenstelling tot sociale psychologie, functieleer)
 Doel PID: als toekomstig psycholoog gevoelig maken voor deze verschillen




1

,2

,PSYCHOLOGIE VAN INDIVIDUELE VERSCHILLEN: WAT EN HOE?

DOELSTELLING EN GESCHIEDENIS

DOELSTELLING
 Psychologie van individuele verschillen
o Onderwerp?
o Wat maakt PID verschillend met andere takken, bv. functieleer, sociale psychologie
o Verschillende takken uit psychologie: begaan met ontdekken van algemene wetmatigheden
 Functieleer: hoe werkt ons geheugen, perceptie, emoties en affect?
(bv.: oorzaak van onze emoties
 Sociale psychologie: hoe is ons gedrag functie van sociale factoren?
(bv.: sociale oorzaken, functie en gevolgen van emoties)
 Biologische psychologie: hoe kunnen we onze gedachten, gevoelens en gedragingen verklaard
worden door onze biologie?
(bv.: neurale processen onderliggend aan emoties)
o Zoektocht naar algemene wetmatigheden is zeer belangrijk en waardevol, maar niet gehele plaatje
o Want: er zijn grote verschillen tussen en binnen mensen inzake ons gedrag, prestaties, cognities,
gevoelens, … (bv.: onze emoties)
= onderwerp van psychologie van individuele verschillen
 PID = psychologie van verschillen tussen mensen
o <-> algemene psychologie (functieleer, sociale psychologie)
o Doel:
 Beschrijven:
 Van verschillen: op welke vlakken verschillen mensen van elkaar/zichzelf? Welke zijn de
belangrijkste verschillen? (bv.: agressie, intelligentie, persoonlijkheid
 Van verbanden tussen verschillen: met wat hangen zulke verschillen samen?
 Verklaren van verschillen: wat ligt er aan de basis van deze verschillen? Genetisch? Opvoeding?
Cultuur? Leergeschiedenis?: verschillende niveaus’s
o Is geen tak van psychologie die in isolatie bestaat, maar heeft implicaties voor alle toepassingsgebieden
van de psychologie
 Organisaties, bedrijven
 Selectie/recrutering/promotie
 Wat maakt sommige mensen betere
leiders?
 Wat maakt sommige mensen gevoeliger
voor burn-out? etc.
 School- en klinische psychologie
 Wat verklaart verschillen tussen leerlingen in schools presteren
 (hoe) kunnen we minder presterende studenten helpen?
 Wat onderscheidt goed van minder goed functionerende individuen?
 Wat maakt mensen kwetsbaar of veerkrachtig?
(Bv.: illustratie COVID (afbeelding)  veel verschillende soorten reacties bij andere
personen)
 Theorie en Onderzoek

3

, WAT?


BESCHRIJVEN VAN VERSCHILLEN
 Vergelijking nodig
o Tussen mensen (tussen individuen, tussen mannen en vrouwen, tussen
groepen, …)
Tussen individuen = interindividuele verschillen
 Grafiek:
 Algemene: hoofdeffecten (groen)
 PID: verschillen tussen personen (rood)
Tussen groepen = intergroeps verschillen
 Bv.: geslacht, culturen, leeftijdsgroepen, …
 Verschil tussen jongens en meisjes in agressie, cognitieve
vaardigheden, emotionaliteit, …
 Cultuurverschillen in intelligentie of persoonlijkheid
 Onderzoek Terraciano: culturele stereotypen (grafiek)
 mannen vs vrouwen
o Binnen mensen (over de tijd, verschillende situaties, …)
<-> algemene psychologie: algemene wetten
 meerdere soorten verschillen mogelijk
Binnen 1 persoon = intra-individuele verschillen
 Profiel over situaties of tijdstippen
 Grafieken
o Interindividuele verschillen in intra-individuele verschillen
= interindividuele verschillen in profielen
 Grafiek 1: interindividuele verschillen in profielen
 Grafiek 2: interindividuele verschillen in intra-individuele
verschillen
 Beschrijven van verschillen inzake?
o Op wat voor soort vlakken kunnen mensen van elkaar verschillen,
psychologisch gezien?
o 2 grote deeldomeinen:
 Cognitief functioneren
 Intelligentie, IQ: prestaties op cognitieve taken (product)
 Cognitieve stijlen: manier van verwerken bij cognitieve
taken (proces) (bv.: analytisch vs holistisch)

= PID van intelligentie en cognitieve stijlen

 Persoonlijkheid
 Affectieve en sociale domein
 Bv.: karakter, emoties, sociaal gedrag

= PID van persoonlijkheid




4