Inhoud
1 beroepsidentiteit.............................................................................................................. 5
1.1 beroepsprofiel VVAZ.................................................................................................. 5
1.1.1 beroeps- en competentieprofiel van de VVAZ......................................................5
1.2 Canmeds.................................................................................................................... 5
1.2.1 canmeds-rollen.................................................................................................... 6
2 organisatie van het verpleegkundig beroep.....................................................................7
2.1 wetgeving (= basis)................................................................................................... 7
2.2 adviesraden............................................................................................................... 7
2.3 beroepsorganisaties..................................................................................................8
2.3.1 Netwerk verpleegkunde (NVKVV)........................................................................8
2.3.2 Algemene unie van verpleegkundigen van België (AUVB/UGIB/AKVB).................8
2.3.3 Overeenkomsten................................................................................................. 8
3 hervorming van het verpleegkundig beroep....................................................................9
3.1 Uitdagingen in het zorglandschap.............................................................................9
3.1.1 evolutie................................................................................................................ 9
3.1.2 brede hervorming.............................................................................................. 10
3.2 zorgladder............................................................................................................... 10
3.2.1 zorgkundigen..................................................................................................... 10
3.2.2 basiverpleegkundigen.......................................................................................11
3.2.3 verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg....................................12
3.2.4 gespecialiseerde verpleegkundigen...................................................................12
3.2.5 verpleegkundig specialist..................................................................................12
3.2.6 klinisch verpleegkundig onderzoeker................................................................13
3.3 nieuwe definitie verpleegkunde en handelingen: WUG-KB1990..............................13
3.3.1 wettelijk kader................................................................................................... 13
3.3.2 KB 1990............................................................................................................. 13
3.3.3 bevoegdheden................................................................................................... 14
3.3.4 samenvatting..................................................................................................... 14
3.3.5 BV vs vvaz......................................................................................................... 14
3.4 delegatie.................................................................................................................. 16
3.4.1 voorwaarden delegatie......................................................................................17
3.5 het gestructureerd zorgteam...................................................................................17
3.5.1 definitie............................................................................................................. 17
3.5.2 voorwaarden: let op advies frv!.........................................................................17
3.5.3 delegatie naar andere zorgprofessionals...........................................................18
4 hervorming van de verpleegkunde................................................................................19
1
, 4.1 bekwame helper...................................................................................................... 19
4.2 Activiteiten van het dagelijkse leven (ADL)..............................................................22
4.3 Wetgevend kader.................................................................................................... 23
5 Psychosociale belasting................................................................................................. 25
5.1 Wet op welzijn, welzijnswet.....................................................................................25
5.1.1 psychosociale aspecten in de welzijnswet.........................................................25
5.1.2 Wat houdt dit concreet in?.................................................................................26
5.1.3 wat betekent dit voor jou als student?...............................................................26
5.2 Psychosociale belasting........................................................................................... 26
5.2.1 Stress................................................................................................................ 26
5.2.2 Burn-out............................................................................................................ 30
5.2.3 Coping............................................................................................................... 34
5.2.4 Zelfzorg............................................................................................................. 34
6 grenzen in de zorg......................................................................................................... 35
6.1 Grenzen................................................................................................................... 35
6.1.1 Wat zijn grenzen?.............................................................................................. 35
6.1.2 Grenzen voelen.................................................................................................. 35
6.1.3 Hoe weet je dat een grens werd overschreden?................................................35
6.1.4 Grenzen trekken................................................................................................ 35
6.1.5 Waarom verschuiven onze grenzen soms?........................................................35
6.1.6 grenzen durven bewaken en communicatie!.....................................................36
6.1.7 grenzen in teams............................................................................................... 36
6.2 Agressie en grensoverschrijdend gedrag.................................................................36
6.2.1 wat is agressie?................................................................................................. 36
6.2.2 waarom deze kijk op ‘agressie’?........................................................................36
6.2.3 uitingsvormen van agressie...............................................................................36
6.3 Strategieën om met agressie om te gaan................................................................37
6.3.1 Kalmeren of de-escaleren..................................................................................37
6.3.2 Confronteren..................................................................................................... 38
6.3.3 Hulp halen......................................................................................................... 38
6.3.4 Humor................................................................................................................ 38
6.3.5 Vermijden en negeren.......................................................................................39
6.3.6 Tegenagressie................................................................................................... 39
6.3.7 Fysieke zelfbescherming/zelfverdediging..........................................................39
7 patiëntenrechten........................................................................................................... 40
7.1 Recht op kwaliteitsvolle zorg – artikel 5...................................................................40
7.2 recht op vrije keuze beroepsbeoefenaar – artikel 6.................................................40
7.3 recht op informatie over de gezondheidstoestand – artikel 7..................................40
2
, 7.4 de therapeutische exceptie.....................................................................................41
7.5 het recht op geïnformeerde toestemming – artikel 8...............................................41
7.6 recht op bijstand door vertrouwenspersoon – artikel 11/1.......................................42
7.7 vertegenwoordiging van meerderjarige handelingsonbekwame patiënten – artikel
14.................................................................................................................................. 42
7.8 vertegenwoordiging van de minderjarige patiënt – artikel 12..................................42
7.9 afwijken van de wil van de vertegenwoordiger – artikel 15§2..................................42
7.10 patiëntendossier – artikel 9....................................................................................43
8 deontologie en kwaliteitswet......................................................................................... 44
9 beroepsgeheim.............................................................................................................. 45
9.1 recht op privacy....................................................................................................... 45
9.1.1 Waarom?........................................................................................................... 45
9.2 Rechtsgrond............................................................................................................ 45
9.3 Wie is gebonden aan het beroepsgeheim?..............................................................45
9.4 Welke informatie valt onder het beroepsgeheim?...................................................46
9.5 Uitzonderingen........................................................................................................ 46
9.5.1 Toestemming van de patiënt.............................................................................46
9.5.2 Gedeeld beroepsgeheim....................................................................................46
9.5.3 Gezamenlijk beroepsgeheim.............................................................................47
9.5.4 Getuigenis in rechte.......................................................................................... 47
9.5.5 Aangifte van misdrijven.....................................................................................47
9.5.6 Noodtoestand.................................................................................................... 47
9.5.7 Misdrijven ten aanzien van minderjarigen of kwetsbaren..................................48
9.5.8 Verdediging in rechte........................................................................................48
10 aansprakelijkheid......................................................................................................... 49
10.1 Wat is aansprakelijkheid?......................................................................................49
10.2 Burgerrechtelijke aansprakelijkheid.......................................................................49
10.2.1 Contractuele aansprakelijkheid.......................................................................49
10.2.2 Buitencontractuele aansprakelijkheid..............................................................50
10.2.3 Aansprakelijkheid van de gezondheidszorgbeoefenaar...................................51
10.3 Wet Medische Ongevallen......................................................................................52
10.4 Strafrechtelijke aansprakelijkheid..........................................................................53
10.4.1 Onopzettelijke slagen en verwondingen..........................................................53
10.4.2 Schuldig verzuim............................................................................................. 53
10.4.3 Valsheid in geschriften....................................................................................54
11 gerechtelijke organisatie.............................................................................................. 55
11.1 Democratie en rechtstaat......................................................................................55
11.2 Staatsstructuur...................................................................................................... 55
3
, 11.3 Scheiding der machten.......................................................................................... 56
11.3.1 Wetgevende macht......................................................................................... 56
11.3.2 Uitvoerende macht.......................................................................................... 56
11.3.3 Rechterlijke macht........................................................................................... 56
11.4 Burgerlijke procedure............................................................................................ 59
11.5 Strafrechtelijke procedure.....................................................................................59
11.5.1 Vooronderzoek................................................................................................. 59
11.5.2 Terechtzitting.................................................................................................. 60
11.5.3 Uitvoeringsfase................................................................................................ 60
4
,1 BEROEPSIDENTITEIT
1.1 BEROEPSPROFIEL VVAZ
VVAZ = verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg
1.1.1 BEROEPS- EN COMPETENTIEPROFIEL VAN DE VVAZ
Een beroepsprofiel is een korte, duidelijke beschrijving van wat iemand in een beroep
doet en wat daarvoor nodig is: de belangrijkste taken,
rollen/verantwoordelijkheden en de kennis, vaardigheden en houding die daarbij
horen.
Het dient als basis voor opleiding, evaluatie en samenwerken.
Waarom bestaan beroepsprofielen?
- Visitekaartje: maakt naar buiten duidelijk wat verpleegkundigen doen
- Gemeenschappelijke basis: één taal en rollen om samen te werken (CanMEDS)
- Kader voor evaluatie en ontwikkeling: waarop je feedback krijgt en je portfolio
bouwt
1.2 CANMEDS
CanMEDS = Canadian medical education directives for
specialists
Het CanMEDS model is bedoeld om de vereisten voor
medische competenties te beschrijven voor
gezondheidsprofessionals. Het definieer de essentiële
vaardigheden en rollen voor artsen en andere
zorgverleners om effectief en zorgvrager gericht te
werken.
Belang:
- Holistische benadering: niet enkel technische vaardigheden maar ook
communicatie, samenwerken, … centraal staan
- Onderwijs en training: structuur voor curriculumontwerp, evaluatie en
professionele ontwikkeling van zorgverleners
- Kwaliteit en zorg: door breder scala aan competenties te benadrukken, draagt het
bij aan de verbetering van kwaliteit en zorg
5
, De rollen staan niet los maar versterken elkaar.
1.2.1 CANMEDS-ROLLEN
Zorgverlener:
- Persoonsgerichte en holistische zorg
- Verleent en regisseert autonoom zorg, ook in hoog complexe situaties
- Ondersteunt bij passen zelfmanagement
- Klinisch redeneren
Communicator:
- Bouwt een zorgrelatie op met de zorgvrager en zijn context
- Communiceert professioneel en persoonsgericht met zorgvrager, context en
collega’s
- Gebruikt “digitale” communicatiemiddelen adequaat
Samenwerker:
- Fungeert als casemanager
- Ontwerpt, voert en regisseert zorg samen met het team en de zorgvrager
- Bouwt intra-, extra- en transmurale samenwerkingen uit
EBP-professional:
- Signaleert knelpunten en kansen vanuit onderzoekende houding
- Interpreteert en gebruikt relevant onderzoek en literatuur
- Bevordert deskundigheid bij zichzelf en collega’s
Gezondheidsbevorderaar:
- Bevordert gezondheidsvaardigheden van zorgvrager en diens context
- Werkt divers-sensitief en ziet de zorgvrager in zijn totaliteit
- Richt zich op positieve gezondheid en preventie
Leider:
- Neemt leiderschap op vanuit een sterke beroepsidentiteit
- Reflecteert existentieel, juridisch en moreel-sensitief
- Stuurt een zorgteam gestructureerd aan
- Delegeert doelmatig en met zorg voor draagkracht
- Toont klinisch leiderschap in interprofessionele teams en bewaakt de kwaliteit van
zorg
Kwaliteitsbevorderaar:
- Levert een proactieve bijdrage aan kwalitatieve zorg
- Wekt mee aan verbetering op niveau van individu, afdeling en organisatie
- Draagt bij aan duurzame innovatie en technologie
6
1 beroepsidentiteit.............................................................................................................. 5
1.1 beroepsprofiel VVAZ.................................................................................................. 5
1.1.1 beroeps- en competentieprofiel van de VVAZ......................................................5
1.2 Canmeds.................................................................................................................... 5
1.2.1 canmeds-rollen.................................................................................................... 6
2 organisatie van het verpleegkundig beroep.....................................................................7
2.1 wetgeving (= basis)................................................................................................... 7
2.2 adviesraden............................................................................................................... 7
2.3 beroepsorganisaties..................................................................................................8
2.3.1 Netwerk verpleegkunde (NVKVV)........................................................................8
2.3.2 Algemene unie van verpleegkundigen van België (AUVB/UGIB/AKVB).................8
2.3.3 Overeenkomsten................................................................................................. 8
3 hervorming van het verpleegkundig beroep....................................................................9
3.1 Uitdagingen in het zorglandschap.............................................................................9
3.1.1 evolutie................................................................................................................ 9
3.1.2 brede hervorming.............................................................................................. 10
3.2 zorgladder............................................................................................................... 10
3.2.1 zorgkundigen..................................................................................................... 10
3.2.2 basiverpleegkundigen.......................................................................................11
3.2.3 verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg....................................12
3.2.4 gespecialiseerde verpleegkundigen...................................................................12
3.2.5 verpleegkundig specialist..................................................................................12
3.2.6 klinisch verpleegkundig onderzoeker................................................................13
3.3 nieuwe definitie verpleegkunde en handelingen: WUG-KB1990..............................13
3.3.1 wettelijk kader................................................................................................... 13
3.3.2 KB 1990............................................................................................................. 13
3.3.3 bevoegdheden................................................................................................... 14
3.3.4 samenvatting..................................................................................................... 14
3.3.5 BV vs vvaz......................................................................................................... 14
3.4 delegatie.................................................................................................................. 16
3.4.1 voorwaarden delegatie......................................................................................17
3.5 het gestructureerd zorgteam...................................................................................17
3.5.1 definitie............................................................................................................. 17
3.5.2 voorwaarden: let op advies frv!.........................................................................17
3.5.3 delegatie naar andere zorgprofessionals...........................................................18
4 hervorming van de verpleegkunde................................................................................19
1
, 4.1 bekwame helper...................................................................................................... 19
4.2 Activiteiten van het dagelijkse leven (ADL)..............................................................22
4.3 Wetgevend kader.................................................................................................... 23
5 Psychosociale belasting................................................................................................. 25
5.1 Wet op welzijn, welzijnswet.....................................................................................25
5.1.1 psychosociale aspecten in de welzijnswet.........................................................25
5.1.2 Wat houdt dit concreet in?.................................................................................26
5.1.3 wat betekent dit voor jou als student?...............................................................26
5.2 Psychosociale belasting........................................................................................... 26
5.2.1 Stress................................................................................................................ 26
5.2.2 Burn-out............................................................................................................ 30
5.2.3 Coping............................................................................................................... 34
5.2.4 Zelfzorg............................................................................................................. 34
6 grenzen in de zorg......................................................................................................... 35
6.1 Grenzen................................................................................................................... 35
6.1.1 Wat zijn grenzen?.............................................................................................. 35
6.1.2 Grenzen voelen.................................................................................................. 35
6.1.3 Hoe weet je dat een grens werd overschreden?................................................35
6.1.4 Grenzen trekken................................................................................................ 35
6.1.5 Waarom verschuiven onze grenzen soms?........................................................35
6.1.6 grenzen durven bewaken en communicatie!.....................................................36
6.1.7 grenzen in teams............................................................................................... 36
6.2 Agressie en grensoverschrijdend gedrag.................................................................36
6.2.1 wat is agressie?................................................................................................. 36
6.2.2 waarom deze kijk op ‘agressie’?........................................................................36
6.2.3 uitingsvormen van agressie...............................................................................36
6.3 Strategieën om met agressie om te gaan................................................................37
6.3.1 Kalmeren of de-escaleren..................................................................................37
6.3.2 Confronteren..................................................................................................... 38
6.3.3 Hulp halen......................................................................................................... 38
6.3.4 Humor................................................................................................................ 38
6.3.5 Vermijden en negeren.......................................................................................39
6.3.6 Tegenagressie................................................................................................... 39
6.3.7 Fysieke zelfbescherming/zelfverdediging..........................................................39
7 patiëntenrechten........................................................................................................... 40
7.1 Recht op kwaliteitsvolle zorg – artikel 5...................................................................40
7.2 recht op vrije keuze beroepsbeoefenaar – artikel 6.................................................40
7.3 recht op informatie over de gezondheidstoestand – artikel 7..................................40
2
, 7.4 de therapeutische exceptie.....................................................................................41
7.5 het recht op geïnformeerde toestemming – artikel 8...............................................41
7.6 recht op bijstand door vertrouwenspersoon – artikel 11/1.......................................42
7.7 vertegenwoordiging van meerderjarige handelingsonbekwame patiënten – artikel
14.................................................................................................................................. 42
7.8 vertegenwoordiging van de minderjarige patiënt – artikel 12..................................42
7.9 afwijken van de wil van de vertegenwoordiger – artikel 15§2..................................42
7.10 patiëntendossier – artikel 9....................................................................................43
8 deontologie en kwaliteitswet......................................................................................... 44
9 beroepsgeheim.............................................................................................................. 45
9.1 recht op privacy....................................................................................................... 45
9.1.1 Waarom?........................................................................................................... 45
9.2 Rechtsgrond............................................................................................................ 45
9.3 Wie is gebonden aan het beroepsgeheim?..............................................................45
9.4 Welke informatie valt onder het beroepsgeheim?...................................................46
9.5 Uitzonderingen........................................................................................................ 46
9.5.1 Toestemming van de patiënt.............................................................................46
9.5.2 Gedeeld beroepsgeheim....................................................................................46
9.5.3 Gezamenlijk beroepsgeheim.............................................................................47
9.5.4 Getuigenis in rechte.......................................................................................... 47
9.5.5 Aangifte van misdrijven.....................................................................................47
9.5.6 Noodtoestand.................................................................................................... 47
9.5.7 Misdrijven ten aanzien van minderjarigen of kwetsbaren..................................48
9.5.8 Verdediging in rechte........................................................................................48
10 aansprakelijkheid......................................................................................................... 49
10.1 Wat is aansprakelijkheid?......................................................................................49
10.2 Burgerrechtelijke aansprakelijkheid.......................................................................49
10.2.1 Contractuele aansprakelijkheid.......................................................................49
10.2.2 Buitencontractuele aansprakelijkheid..............................................................50
10.2.3 Aansprakelijkheid van de gezondheidszorgbeoefenaar...................................51
10.3 Wet Medische Ongevallen......................................................................................52
10.4 Strafrechtelijke aansprakelijkheid..........................................................................53
10.4.1 Onopzettelijke slagen en verwondingen..........................................................53
10.4.2 Schuldig verzuim............................................................................................. 53
10.4.3 Valsheid in geschriften....................................................................................54
11 gerechtelijke organisatie.............................................................................................. 55
11.1 Democratie en rechtstaat......................................................................................55
11.2 Staatsstructuur...................................................................................................... 55
3
, 11.3 Scheiding der machten.......................................................................................... 56
11.3.1 Wetgevende macht......................................................................................... 56
11.3.2 Uitvoerende macht.......................................................................................... 56
11.3.3 Rechterlijke macht........................................................................................... 56
11.4 Burgerlijke procedure............................................................................................ 59
11.5 Strafrechtelijke procedure.....................................................................................59
11.5.1 Vooronderzoek................................................................................................. 59
11.5.2 Terechtzitting.................................................................................................. 60
11.5.3 Uitvoeringsfase................................................................................................ 60
4
,1 BEROEPSIDENTITEIT
1.1 BEROEPSPROFIEL VVAZ
VVAZ = verpleegkundige verantwoordelijk voor algemene zorg
1.1.1 BEROEPS- EN COMPETENTIEPROFIEL VAN DE VVAZ
Een beroepsprofiel is een korte, duidelijke beschrijving van wat iemand in een beroep
doet en wat daarvoor nodig is: de belangrijkste taken,
rollen/verantwoordelijkheden en de kennis, vaardigheden en houding die daarbij
horen.
Het dient als basis voor opleiding, evaluatie en samenwerken.
Waarom bestaan beroepsprofielen?
- Visitekaartje: maakt naar buiten duidelijk wat verpleegkundigen doen
- Gemeenschappelijke basis: één taal en rollen om samen te werken (CanMEDS)
- Kader voor evaluatie en ontwikkeling: waarop je feedback krijgt en je portfolio
bouwt
1.2 CANMEDS
CanMEDS = Canadian medical education directives for
specialists
Het CanMEDS model is bedoeld om de vereisten voor
medische competenties te beschrijven voor
gezondheidsprofessionals. Het definieer de essentiële
vaardigheden en rollen voor artsen en andere
zorgverleners om effectief en zorgvrager gericht te
werken.
Belang:
- Holistische benadering: niet enkel technische vaardigheden maar ook
communicatie, samenwerken, … centraal staan
- Onderwijs en training: structuur voor curriculumontwerp, evaluatie en
professionele ontwikkeling van zorgverleners
- Kwaliteit en zorg: door breder scala aan competenties te benadrukken, draagt het
bij aan de verbetering van kwaliteit en zorg
5
, De rollen staan niet los maar versterken elkaar.
1.2.1 CANMEDS-ROLLEN
Zorgverlener:
- Persoonsgerichte en holistische zorg
- Verleent en regisseert autonoom zorg, ook in hoog complexe situaties
- Ondersteunt bij passen zelfmanagement
- Klinisch redeneren
Communicator:
- Bouwt een zorgrelatie op met de zorgvrager en zijn context
- Communiceert professioneel en persoonsgericht met zorgvrager, context en
collega’s
- Gebruikt “digitale” communicatiemiddelen adequaat
Samenwerker:
- Fungeert als casemanager
- Ontwerpt, voert en regisseert zorg samen met het team en de zorgvrager
- Bouwt intra-, extra- en transmurale samenwerkingen uit
EBP-professional:
- Signaleert knelpunten en kansen vanuit onderzoekende houding
- Interpreteert en gebruikt relevant onderzoek en literatuur
- Bevordert deskundigheid bij zichzelf en collega’s
Gezondheidsbevorderaar:
- Bevordert gezondheidsvaardigheden van zorgvrager en diens context
- Werkt divers-sensitief en ziet de zorgvrager in zijn totaliteit
- Richt zich op positieve gezondheid en preventie
Leider:
- Neemt leiderschap op vanuit een sterke beroepsidentiteit
- Reflecteert existentieel, juridisch en moreel-sensitief
- Stuurt een zorgteam gestructureerd aan
- Delegeert doelmatig en met zorg voor draagkracht
- Toont klinisch leiderschap in interprofessionele teams en bewaakt de kwaliteit van
zorg
Kwaliteitsbevorderaar:
- Levert een proactieve bijdrage aan kwalitatieve zorg
- Wekt mee aan verbetering op niveau van individu, afdeling en organisatie
- Draagt bij aan duurzame innovatie en technologie
6
