Samenvatting Levenslooppschologie

LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE: VAN EERGISTEREN TOT
OVERMORGEN
HOOFDSTUK 1: IDEEËN UIT DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE

1.1 WAT IS LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE

- De levenslooppsychologie omvat de wetenschappelijke studie van de evolutie van
het normale functioneren en gedrag van het individu in de loop van het leven.
- Meer bepaald het beschrijven en verklaren van:
 Lichamelijke ontw
 Motorische ontw
 Neurologische ontw
 Cognitieve ontw
 Morele ontw
 Affectieve ontw
 Sociale ontw

1.2 KERNCONCEPTEN UIT DE LEVENSLOOPPSYCHOLOGIE


1.2.3 VERFIJNING, SAMENWERKING EN ORGANISATIE
3 progressieve processen die het functioneren verbeteren:

Verfijning  Motoriek ( van grove naar fijne) , emoties, .. worden preciezer
( bv handschrift) en genuanceerder (bv: emotieregulatie)

functies gaan  bv: oog-hand-coördinatie
samenwerken  -> Kind kan meer tussen de lijntjes schrijven of tekenen, want
ziet waar hij moet schrijven of tekenen

Complexere  Complexere gedragingen
organisatie  Kind leert realistische tekeningen maken , met perspectief en
verhoudingen , waarvoor complexere cognitieve denkniveaus
nodig zijn
 Combinatorisch denken van de adolescent

Maar: ook omgekeerde processen (achteruitgang dus) -> Bij ouderdom kan verfijning bv
wegvallen


1.2.4 NATURE VS NURTURE
- Zijn we wie we zijn op basis van onze genen of als gevolg van milieufactoren? ->
aangeboren of aangeleerd?
- Beide, met heel wat interactie-effecten ( erfelijkheid beïnvloedt milieufactoren en
milieufactoren beïnvloeden erfelijkheid)
- Aandeel erfelijkheid en milieu is wellicht min of meer gelijk, met een marge tussen
40 en 60% voor een van beide.
 Wat persoonlijkheid betreft 40 procent toe te schrijven aan erfelijke
factoren
 Milieu-invloeden 60 procent verantwoordelijk voor interindividuele
verschillen
- Ontwikkelingsdeterminanten: factoren die invloed hebben op de ontwikkeling
 Normatieve ontwikkelingsdeterminanten: bij iedereen binnen een groep

1

,  Leeftijdsgebonden ontwikkelingsdeterminanten: bv.
Hormoonveranderingen of verouderingsprocessen, voortschrijdende
hersenrijpheid
 Socioculturele ontwikkelingsdeterminanten: bv. Invloed van drukke
en actieve tekenfilms op de hersenontwikkeling van kinderen of de
introductie van artificiële intelligentie in de maatschappij
 Historische ontwikkelingsdeterminanten: bv. De invloed van de
coronacrisis op de ontwikkeling en schoolse vaardigheden van
kinderen en jongeren en op hun sociaal-emotionele ontwikkeling
 Niet-normatieve ontwikkelingsdeterminanten: individueel verschillend
 Bv. Roken of alcoholgebruik tijdens de zwangerschap of de
secundaire veroudering, echtscheiding binnen gezin,..
 Maar ook zelfbepaling is hierin belangrijk -> men gaat er meer en
meer van uit dat mensen een groot stuk zelf levenspad bepalen


1.2.5 DE KRITISCHE PERIODE
- Tijdvenster waarin bepaalde vaardigheden verworven (en dus gestimuleerd)
moeten worden.
 Bv. Leren spreken: zie wolfskinderen als Genie Wiley
 Wolfskinderen = kinderen die op jonge leeftijd extreem weinig of
geen menselijk contact hebben gehad.
 Genie Wiley = meisje dat jarenlang sociaal geïsoleerd werd
opgevoed.
 Bv. Hechting (attachment): zie Roemeense weeshuizen
 Er was een groot tekort aan verzorgers.
 Baby’s kregen weinig persoonlijke aandacht, aanraking en
emotionele zorg.
 Basisverzorging (eten, verschonen) gebeurde vaak zonder
interactie.
 Bv. Leren lezen en schrijven ( 6 à 7 jaar) : op volwassen leeftijd veel
moeilijker

- Maar ook niet te vroeg
 (bv. Kleuter te vroeg leren lezen en schrijven)
 Kan contraproductief werken, bijvoorbeeld wanneer neurologische
structuren nog niet voldoende zijn ontwikkeld (veel frustraties en daardoor
weerstand tegen lezen en schrijven)

- Leren van een tweede taal is moeilijker

- Beter spreken van een gevoelige periode




1.2.6 PLASTICITEIT VAN DE HERSENEN
- Of neuroplasticiteit
- Vermogen van de hersenen om zich aan te passen
- Herstel van zenuwen en zenuwverbindingen
- Hierdoor kan uitval op een bepaald gebied gecompenseerd worden door een
sterkere ontwikkeling op een ander gebied



2

,  bv. blinden die geur- en tastzin verfijnen of die echolocatie toepassen om
hun weg te vinden
 iemand die zijn linkerhand kwijt is , zal snel kunnen schrijven met
rechterhand
- Soms ook hersengebieden die de taak van andere, beschadigde, hersengebieden
overnemen
 bv. spraakcentra die in de rechter hemisfeer ontwikkeld worden na
beschadiging van het centrum van Broca of centrum van Wernicke in de
linker hemisfeer


1.2.7 CONTINU VS DISCONTINU ONTWIKKELINGSVERLOOP
Continu ontwikkelingsverloop

- Ontwikkeling verloopt gestaag, volgens een vloeiend
patroon, dag na dag veranderend
 Plotse overgangen zijn er niet
 Verschillende ontwikkelingstaken in
verschillend tempo ( kan zijn dat kind cognitief
snel vooruitgaan, maar motoriek niet)
 Interindividuele (en geslachtelijke) verschillen
 Maar: onbegonnen werk om dit allemaal in
kaart te brengen ( dus niet elke verandering
meten)

De benadering die de levenslooppsychologie meestal hanteert is :

Discontinu ontwikkelingsverloop

- we beschrijven de ontwikkeling in sprongen, stadia
 Makkelijker, overzichtelijker
 Maar we nemen de verschillende levensfasen
wel samen en beschrijven het als een soort
gemiddelde. Daardoor lijkt het alsof kid van dag
op dag nieuwe vaardigheden verwerft.
 Sommige ontwikkelingspsychologische theorieën
pleiten toch voor een soort discontinu patroon
(bv. Wanneer de ontwikkeling het gevolg is van
crisissen die moeten doorgemaakt worden, zoals
bij Freud en Erikson)

De ontwikkelingsfasen




3

, Leeftijden moet
je hier niet
kennen




Leeftijden moet
je hier niet
kennen
Verschil baby en kleuter:

- Stappen
- Eerste woordjes leren
- Zelfbewustzijn

Waarom 11 à 12 jaar?

- Er is al verschil tussen jongens en meisjes
- Puberteit begint vroeger

Adolescentie eindigt steeds later, waarom?

- We studeren langer
- Volwassen zijn = eigen inkomen instaan, werken, huishouden, gezin opbouwen…
- Neurologisch zijn we nog niet volwassen op 18 jaar

Oudere leeftijd gaat ook meer naar achteren

- We moeten langer werken
- We leven langer

Maar:

- Grenzen zijn arbitrair en individueel verschillend
- Grenzen verschuiven:
 Puberteit steeds vroeger
 Volwassenheid steeds later
 (→ adolescentie duurt langer)
 Ouderdom steeds later
 Overlijden steeds later
- Niet overal onderscheid tussen peuter en kleuter
- Erg westerse indeling (schoolse en professionele fasen)



1.3 ONDERZOEKSMETHODEN IN DE LEVENSLOOPPSCHOLOGIE


1.3.1 LONGITUDINAAL ONDERZOEK
- = Eenzelfde groep subjecten gedurende verschillende levensfasen onderzoeken




4