Organisatieverandering en ontwikkeling
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 2
Kennisclip 1 - intervenieren...............................................................................................................2
Kennisclip 2 – sociaal constructionistisch perspectief ........................................................................3
Kennisclip 3 – kijken naar (organisatie)verandering .............................................................................6
Hoorcollege 1 ..................................................................................................................................7
Week 2 ........................................................................................................................................10
Voorwoord .................................................................................................................................... 10
Voorwoord door NLM ..................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 door NLM ................................................................................................................... 14
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................ 16
Unfreezing (v. Nistelrooij, 2025) ....................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 2 door NLM ................................................................................................................... 24
Model van kotter ........................................................................................................................ 25
7-S model van McKinsey ............................................................................................................ 27
Kennisclip 4 – basis verandermanagement ...................................................................................... 30
Kennisclip 5 – verdieping verandermanagement............................................................................... 34
Hoorcollege 3 ................................................................................................................................ 40
Week 3 ........................................................................................................................................47
Hoorcollege 4 ................................................................................................................................ 47
Hoofdstuk 3 ................................................................................................................................... 51
Hoofdstuk 3 door NLM ................................................................................................................... 57
Hoofdstuk 4 ................................................................................................................................... 58
Hoofdstuk 4 door NLM ................................................................................................................... 63
Kennisclip 6 – Lewin’s actieonderzoek ............................................................................................. 64
Kennisclip 7 – Lewin’s krachtenveldtheorie ...................................................................................... 70
Kennisclip 8 – Lewin’s verandertheorie ............................................................................................ 72
Hoorcollege 5 ................................................................................................................................ 74
Week 4 ........................................................................................................................................80
1
, Hoorcollege 6 ................................................................................................................................ 80
Hoorcollege 7 ................................................................................................................................ 89
Hoofdstuk 6 door NLM ................................................................................................................... 92
Kennisclip 9 – Bateson’s leerniveau ................................................................................................. 94
Kennisclip 10 – Argyris’ leerstijlen .................................................................................................... 96
Hoorcollege 8 ................................................................................................................................ 99
Hoofdstuk 7 door NLM ................................................................................................................. 105
Kennisclip 11 – veranderdynamiek ................................................................................................ 107
Kennisclip 12 – systeemdynamiek ................................................................................................. 109
Hoorcollege 9 .............................................................................................................................. 111
Casussen .................................................................................................................................. 119
Week 1
Kennisclip 1 - intervenieren
(Interlude 1)
Interventie is altijd planmatig en doelgericht (= efficient)
Cummjings & Worley over change management:
“a set of sequenced planned actions of events intended to help an organisation increase
its effectiveness”
Argyris over organizational learning:
“Entering into an ongoing relationship system, coming between or among persons,
groups or objects for the purpose of helping them”
In essentie gaat het om:
een intentionele handeling waarmee wordt beoogd de status quo van iemand, meerdere
personen en/of groepen zodaning ter versterken dat de direct betrokkenen er door
anders gaan kijken naar hun omgeving en daardoor effectiever worden in hun handelen.
Psychologisch intervenieren (interlude 1 & 21)
In essentie gaat het bij psychologisch intervenieren om:
- Proberen indirect via de periferie (stealhty) het bewust te omzeilen en zodoende
invloed te hebben op onderbewuste processen
2
, - In eerste instantie weg te blijven bij inhoudlijke (cognitieve) opvattingen en te
vragen naar een individuele- betekenisgeving van wat als de inhoud wordt
beschouwd
- Het stellen van circulaire vragen (video 5) en bijvoorbeeld via de context te
intervenieren via: dialogische interventies en perspective …., en shifitng context.
Context is het geheel aan betekenisgevingen die belangrijk zijn voor een persoon
(groepsdynamica, hoe mensen reageren op gedrag, het vervangen van bestaande
betekenisgeven)
Reframing (interlude 1)
“reframing oftewel herkaderen is een intentionele handeling waarmee we proberen
verschil aan te brengen in de bestaande betekenisgeving”
- Van bijvoorbeeld: het zelfbeeld, de situatie, de intentie waarmee we dingen doen
- Dit levert een verstoring op: een verschil ten opzichte van wat we gewoon
zijn/vanzelfsprekend vinden (wat de essentie is van ‘unfreezing/generatief
veranderen’
- En ook het creeeren van een sense of urgentie is een voorbeeld van reframing
- De essentie is dat het gangbare perpectief op een situatie, com…, emotioneel
een andere ‘lading’ (frame) krijgt dat dezelfde ‘situationele karakteristieken’ in een
ander- beter bij de verandering passend …..
Kennisclip 2 – sociaal constructionistisch perspectief
‘sociaal contructionistisch perspectief’
Essentie
- Het biedt een perspectief op verandering dat vooral is gericht op
communicatie(verloop) en interactie tussen mensen en de (collectieve)
betekenisgeving die dit oplevert
- Paragraaf 1.2
- De premissen zijn als het ware uitgangspunten voor de manier waarop we
interveniëren vanuit dit perspectief
Sociaal constructionisme = is een wetenschappelijke stroming. Dat een breed
perspectief biedt op mensen, menselijke relaties en de manier waarop mensen hun
werkelijkheid co-construeren binnen deze relaties.
Vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief onderzoeken we de ontwikkeling van
(gezamenlijke) betekenisgeving als ingang voor (organisatie)verandering
Statement 1
3
, - Kijken vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief leert ons begrip en
waardering te krijgen voor de onveranderbaarheid en vastzittende communicatie
en interactie partronen in en tussen mensen.
Statement 2
- Intervenieren vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief betekent dat je
niet langer probeer iets buiten jezelf te veranderen, maar dat je de productie van
werkelijkheden in een specifieke context in een specifieke interactie veranderd.
Dit sluit aan bij het ….. ‘emic’ perspectief en maakt elke betrokkene ….
Veranderaar.
Context beïnvloedt betekenisgeving, maar betekenisgeving beïnvloedt ook context
2 boeken:
Berger & Luckmann’s social construction of reality
Karl Weick’s social psychology of organizing (interlude 25/4.6)
Proces betekenisgeving (paragraag 1.2/1.4.2)
- Is vergelijkbaar met ‘sense making’
- Is het perceptieproces, zoals dat wordt beschreven in paragraaf 1.4.2. als:
o Irrationeel, actief en overwegend onbewust
o Iedereen heeft een eigen interpretatie en een eigen kijk
- Is overwegend circulair
- Is een continu proces- en dus niet statisch
- Bevat ook een sociaal component: feedback vanuit interactie met anderen
Onbewust proces:
Perceptieproces toegepast op (organisatie)verandering
Perceptiegevoelige factoren
4
Inhoudsopgave
Week 1 ......................................................................................................................................... 2
Kennisclip 1 - intervenieren...............................................................................................................2
Kennisclip 2 – sociaal constructionistisch perspectief ........................................................................3
Kennisclip 3 – kijken naar (organisatie)verandering .............................................................................6
Hoorcollege 1 ..................................................................................................................................7
Week 2 ........................................................................................................................................10
Voorwoord .................................................................................................................................... 10
Voorwoord door NLM ..................................................................................................................... 11
Hoofdstuk 1 ................................................................................................................................... 12
Hoofdstuk 1 door NLM ................................................................................................................... 14
Hoorcollege 2 ................................................................................................................................ 16
Unfreezing (v. Nistelrooij, 2025) ....................................................................................................... 17
Hoofdstuk 2 ................................................................................................................................... 20
Hoofdstuk 2 door NLM ................................................................................................................... 24
Model van kotter ........................................................................................................................ 25
7-S model van McKinsey ............................................................................................................ 27
Kennisclip 4 – basis verandermanagement ...................................................................................... 30
Kennisclip 5 – verdieping verandermanagement............................................................................... 34
Hoorcollege 3 ................................................................................................................................ 40
Week 3 ........................................................................................................................................47
Hoorcollege 4 ................................................................................................................................ 47
Hoofdstuk 3 ................................................................................................................................... 51
Hoofdstuk 3 door NLM ................................................................................................................... 57
Hoofdstuk 4 ................................................................................................................................... 58
Hoofdstuk 4 door NLM ................................................................................................................... 63
Kennisclip 6 – Lewin’s actieonderzoek ............................................................................................. 64
Kennisclip 7 – Lewin’s krachtenveldtheorie ...................................................................................... 70
Kennisclip 8 – Lewin’s verandertheorie ............................................................................................ 72
Hoorcollege 5 ................................................................................................................................ 74
Week 4 ........................................................................................................................................80
1
, Hoorcollege 6 ................................................................................................................................ 80
Hoorcollege 7 ................................................................................................................................ 89
Hoofdstuk 6 door NLM ................................................................................................................... 92
Kennisclip 9 – Bateson’s leerniveau ................................................................................................. 94
Kennisclip 10 – Argyris’ leerstijlen .................................................................................................... 96
Hoorcollege 8 ................................................................................................................................ 99
Hoofdstuk 7 door NLM ................................................................................................................. 105
Kennisclip 11 – veranderdynamiek ................................................................................................ 107
Kennisclip 12 – systeemdynamiek ................................................................................................. 109
Hoorcollege 9 .............................................................................................................................. 111
Casussen .................................................................................................................................. 119
Week 1
Kennisclip 1 - intervenieren
(Interlude 1)
Interventie is altijd planmatig en doelgericht (= efficient)
Cummjings & Worley over change management:
“a set of sequenced planned actions of events intended to help an organisation increase
its effectiveness”
Argyris over organizational learning:
“Entering into an ongoing relationship system, coming between or among persons,
groups or objects for the purpose of helping them”
In essentie gaat het om:
een intentionele handeling waarmee wordt beoogd de status quo van iemand, meerdere
personen en/of groepen zodaning ter versterken dat de direct betrokkenen er door
anders gaan kijken naar hun omgeving en daardoor effectiever worden in hun handelen.
Psychologisch intervenieren (interlude 1 & 21)
In essentie gaat het bij psychologisch intervenieren om:
- Proberen indirect via de periferie (stealhty) het bewust te omzeilen en zodoende
invloed te hebben op onderbewuste processen
2
, - In eerste instantie weg te blijven bij inhoudlijke (cognitieve) opvattingen en te
vragen naar een individuele- betekenisgeving van wat als de inhoud wordt
beschouwd
- Het stellen van circulaire vragen (video 5) en bijvoorbeeld via de context te
intervenieren via: dialogische interventies en perspective …., en shifitng context.
Context is het geheel aan betekenisgevingen die belangrijk zijn voor een persoon
(groepsdynamica, hoe mensen reageren op gedrag, het vervangen van bestaande
betekenisgeven)
Reframing (interlude 1)
“reframing oftewel herkaderen is een intentionele handeling waarmee we proberen
verschil aan te brengen in de bestaande betekenisgeving”
- Van bijvoorbeeld: het zelfbeeld, de situatie, de intentie waarmee we dingen doen
- Dit levert een verstoring op: een verschil ten opzichte van wat we gewoon
zijn/vanzelfsprekend vinden (wat de essentie is van ‘unfreezing/generatief
veranderen’
- En ook het creeeren van een sense of urgentie is een voorbeeld van reframing
- De essentie is dat het gangbare perpectief op een situatie, com…, emotioneel
een andere ‘lading’ (frame) krijgt dat dezelfde ‘situationele karakteristieken’ in een
ander- beter bij de verandering passend …..
Kennisclip 2 – sociaal constructionistisch perspectief
‘sociaal contructionistisch perspectief’
Essentie
- Het biedt een perspectief op verandering dat vooral is gericht op
communicatie(verloop) en interactie tussen mensen en de (collectieve)
betekenisgeving die dit oplevert
- Paragraaf 1.2
- De premissen zijn als het ware uitgangspunten voor de manier waarop we
interveniëren vanuit dit perspectief
Sociaal constructionisme = is een wetenschappelijke stroming. Dat een breed
perspectief biedt op mensen, menselijke relaties en de manier waarop mensen hun
werkelijkheid co-construeren binnen deze relaties.
Vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief onderzoeken we de ontwikkeling van
(gezamenlijke) betekenisgeving als ingang voor (organisatie)verandering
Statement 1
3
, - Kijken vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief leert ons begrip en
waardering te krijgen voor de onveranderbaarheid en vastzittende communicatie
en interactie partronen in en tussen mensen.
Statement 2
- Intervenieren vanuit een sociaal-constructionistisch perspectief betekent dat je
niet langer probeer iets buiten jezelf te veranderen, maar dat je de productie van
werkelijkheden in een specifieke context in een specifieke interactie veranderd.
Dit sluit aan bij het ….. ‘emic’ perspectief en maakt elke betrokkene ….
Veranderaar.
Context beïnvloedt betekenisgeving, maar betekenisgeving beïnvloedt ook context
2 boeken:
Berger & Luckmann’s social construction of reality
Karl Weick’s social psychology of organizing (interlude 25/4.6)
Proces betekenisgeving (paragraag 1.2/1.4.2)
- Is vergelijkbaar met ‘sense making’
- Is het perceptieproces, zoals dat wordt beschreven in paragraaf 1.4.2. als:
o Irrationeel, actief en overwegend onbewust
o Iedereen heeft een eigen interpretatie en een eigen kijk
- Is overwegend circulair
- Is een continu proces- en dus niet statisch
- Bevat ook een sociaal component: feedback vanuit interactie met anderen
Onbewust proces:
Perceptieproces toegepast op (organisatie)verandering
Perceptiegevoelige factoren
4
