Introductie, het proces en kwaliteitsvolle psychodiagnostiek
Wat is psychodiagnostiek?
- Psycho = ziel/adem
- Diagnose = nauwkeurig leren kennen
o Diagnose = een handeling die je doet om de oorzaak te vinden via een gevolg
- Samen? Je leert iemands ziel beter kennen
➔ De manier waarop het uiterlijke gedrag en hun innerlijke eigenschappen onderzocht worden
Is het hokjesdenken?
- Nee, het is een impliciet persoonlijk classificatiesysteem waarbij je mensen op
buikgevoel classificeert (leuk of niet) en op basis hiervan ga je actie ondernemen
Iets alleenstaand?
- Nee, psychologie heeft heel veel takken (cognitief, gezondheid, klinisch…). Bij
psychodiagnostiek komt bij ze allemaal voor.
Alleen maar testen?
- Nee, vragenlijsten en testen is niet het enige, je hebt ook gesprekken en observaties. Uit
een test zie je alleen cijfers, je kan achterliggende zaken achterhalen via gesprekken.
Subjectief?
- Nee, moet gebaseerd zijn op wetenschappelijke onderbouwing. Bv als iemand
vergeetachtig is moet je dingen over het verouderingsproces of dementie weten.
- Je moet met je theoretische kennis conclusies trekken uit testen.
1.1 Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving
Psychodiagnostiek = een gesystematiseerde en theoretisch onderbouwde manier om te komen
tot beschrijven, classificeren, verklaren en voorspellen van gedrag.
- Doel? Beschrijven, classificeren, verklaren en voorspellen van gedrag
Innerlijke gedragskenmerken weerspiegelen psychologische eigenschappen
- Trekken = Stabiele kenmerken: persoonlijkheid en intelligentie
- Toestanden = veranderlijke eigenschappen, motivatie en weerstand
ð Zijn dus constructen (denkbeelden of gedachtenconstructies)
Voorbeeld: verbale agressie
- Uiterlijke gedragingen: schelden roepen
- Innerlijke eigenschappen: frustratie, kwaadheid
1
,1.2 gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen
Beschrijven van… (louter beschrijven niet interpreteren, vb. wat doet die persoon?)
- Gedrag
- Sociale omgeving
- Ontwikkeling over tijd
Ordenen of classificeren van gedrag door vertaling naar…
- Psychologische eigenschappen; iemand die veel babbelt ➔ stapt op mensen af ➔ extravert
- Psychische stoornissen; iemand geraakt niet uit bed ➔ suïcidale gedachten ➔ depressief
Categoriaal versus dimensionaal
- Categoriaal = indeling in vaste hokjes of diagnoses
- Voordeel? Heldere, eenduidige registratie en communicatie
- Nadeel? Complexiteit van menselijke gedrag reduceren tot strakke categorieën
o DSM – 5: gedetailleerd overzicht van oJicieel erkende mentale stoornissen
o ICF: fysieke en mentale functioneren van een persoon met inbegrip op wat moeilijk
en goed verloopt
o Zwart – wit denken
- Dimensionaal = kijken naar gradaties, samenhang en continuüm van functioneren
o KOP – MODEL: klachten, omstandigheden en persoonskenmerken ➔ ordenen om
basis te vormen van een kortdurende behandeling
o Niet zwart – wit denken
Verklaren van …
- Oorzaken; wat is de oorzaak van de moeilijkheden, belangrijk voor hulp
- Verschillen met andere: vergelijken door testen af te nemen op meerdere personen
= hypothese toetsend
Voorspellen van …
- Toekomstig gedrag
o Bv schoolkeuze, zou de persoon in staat zijn om de opleiding tot een goed einde te
brengen? Kijken nr IQ, motivatie…
2
,Wat is psychodiagnostiek?
- Bijdragen aan het stellen van diagnoses (ADHD, ASS, Dyslexie)
- Profielanalyse maken (sterkte – zwakte profiel) (uit IQ testen)
- Bepalen van oriëntatie/ behandelingskeuze
o Diagnoses zijn multidisciplinair; enkel door meerder mensen vaststellen voor een
genuanceerder beeld en betere diagnose
1.3 Op een gefundeerde manier
Empirische cyclus: observatie ➔ inductie ➔ deductie ➔ toetsen ➔ evaluatie ➔ observatie …
- Observatie: beschrijven van het gedrag
- Inductie: wat zou de oorzaak zijn van het gedrag?
- Deductie: voorspellingen afleiden uit hypothese (vb. concentratietest voorleggen en
voorspellen dat het niet goed is)
- Toetsen: gegevens verzamelen
- Evalueren: kritische blik, kijken of je resultaten overeenkomen met de hypothese
Diagnostische cyclussen hebben vaak een overlap, de essentie is hetzelfde
Het psychodiagnostisch proces ➔ 7 pijlers
1 Vertrek vanuit de hulpvraag
Intake gesprek/ vooronderzoek waarbij hulpvraag naar voor komt
- Cliënt is koning: beslist waarmee/ of die verder aan de slag wil gaan
- Verkennen via psychodiagnostische methode
- Vertaling nodig
o Cliënt heeft onzekerheden over opleiding en zit met de vraag “Hoe kan ik de
opleiding succesvol afhandelen” ➔ vertalen naar ➔ “Welke steunpunten of
handvaten heeft de clënt nodig om dit schooljaar goed te laten aflopen?”
2 Een probleemstelling afbakenen
We weten niet meteen alles, dus cliënt beter leren kennen. Concretiseren door middel van
hypotheses
- Onderzoek doen, hulpvraag afbakenen zodat het meetbaar en een concrete probleemstelling
is, hypothese opstellen
3
, 3 Psychodiagnostische methoden kiezen
Hypotheses geven richting
- Kwantitatief (cijfer) ➔ kwalitatief (woorden)
- Vrij (kijken) ➔ gestructureerd (op voorrand bepalend)
o Semigestructureerd = gestructureerd met de mogelijkheid om af te wijken
4 Psychodiagnostische methoden afnemen
- Steeds in functie van de hypothese en hulpvraag
- Meer dan informatie verzamelen alleen
o Standaardisatie = dezelfde test op dezelfde manier afnemen bij andere
o Goede werkrelatie belangrijk voor vertrouwen
5 Resultaten verwerken
Verwerken van testresultaten, observaties…
6 Een beeld vormen
We kennen de cliënt nu wat beter. Beantwoording van de hypothese en hulpvraag is (misschien)
mogelijk
7 Advies vormen
Hoe helpen we de cliënt verder?
_________________________________________________________________________________________
De stappen in je achterhoofd
- In welke stap van het psychodiagnostisch proces hoort dit onderdeel/ deze term thuis?
- Op welke manier zou dit onderdeel/ deze term tot uiting kunnen komen in deze stap van
het psychodiagnostisch proces?
o Kan zijn dat je terug naar stap 1 moet door vragen
Betrouwbaarheid = hoe weinig de meting beïnvloed wordt door allerlei toevalligheden
Validiteit = in hoeverre de onderzoeksmethode de eigenschap meet die je voor ogen had en niet
iets heel anders in kaart brengt
4
Wat is psychodiagnostiek?
- Psycho = ziel/adem
- Diagnose = nauwkeurig leren kennen
o Diagnose = een handeling die je doet om de oorzaak te vinden via een gevolg
- Samen? Je leert iemands ziel beter kennen
➔ De manier waarop het uiterlijke gedrag en hun innerlijke eigenschappen onderzocht worden
Is het hokjesdenken?
- Nee, het is een impliciet persoonlijk classificatiesysteem waarbij je mensen op
buikgevoel classificeert (leuk of niet) en op basis hiervan ga je actie ondernemen
Iets alleenstaand?
- Nee, psychologie heeft heel veel takken (cognitief, gezondheid, klinisch…). Bij
psychodiagnostiek komt bij ze allemaal voor.
Alleen maar testen?
- Nee, vragenlijsten en testen is niet het enige, je hebt ook gesprekken en observaties. Uit
een test zie je alleen cijfers, je kan achterliggende zaken achterhalen via gesprekken.
Subjectief?
- Nee, moet gebaseerd zijn op wetenschappelijke onderbouwing. Bv als iemand
vergeetachtig is moet je dingen over het verouderingsproces of dementie weten.
- Je moet met je theoretische kennis conclusies trekken uit testen.
1.1 Het verzamelen van informatie over een persoon en zijn omgeving
Psychodiagnostiek = een gesystematiseerde en theoretisch onderbouwde manier om te komen
tot beschrijven, classificeren, verklaren en voorspellen van gedrag.
- Doel? Beschrijven, classificeren, verklaren en voorspellen van gedrag
Innerlijke gedragskenmerken weerspiegelen psychologische eigenschappen
- Trekken = Stabiele kenmerken: persoonlijkheid en intelligentie
- Toestanden = veranderlijke eigenschappen, motivatie en weerstand
ð Zijn dus constructen (denkbeelden of gedachtenconstructies)
Voorbeeld: verbale agressie
- Uiterlijke gedragingen: schelden roepen
- Innerlijke eigenschappen: frustratie, kwaadheid
1
,1.2 gericht op het kunnen nemen van verantwoorde beslissingen
Beschrijven van… (louter beschrijven niet interpreteren, vb. wat doet die persoon?)
- Gedrag
- Sociale omgeving
- Ontwikkeling over tijd
Ordenen of classificeren van gedrag door vertaling naar…
- Psychologische eigenschappen; iemand die veel babbelt ➔ stapt op mensen af ➔ extravert
- Psychische stoornissen; iemand geraakt niet uit bed ➔ suïcidale gedachten ➔ depressief
Categoriaal versus dimensionaal
- Categoriaal = indeling in vaste hokjes of diagnoses
- Voordeel? Heldere, eenduidige registratie en communicatie
- Nadeel? Complexiteit van menselijke gedrag reduceren tot strakke categorieën
o DSM – 5: gedetailleerd overzicht van oJicieel erkende mentale stoornissen
o ICF: fysieke en mentale functioneren van een persoon met inbegrip op wat moeilijk
en goed verloopt
o Zwart – wit denken
- Dimensionaal = kijken naar gradaties, samenhang en continuüm van functioneren
o KOP – MODEL: klachten, omstandigheden en persoonskenmerken ➔ ordenen om
basis te vormen van een kortdurende behandeling
o Niet zwart – wit denken
Verklaren van …
- Oorzaken; wat is de oorzaak van de moeilijkheden, belangrijk voor hulp
- Verschillen met andere: vergelijken door testen af te nemen op meerdere personen
= hypothese toetsend
Voorspellen van …
- Toekomstig gedrag
o Bv schoolkeuze, zou de persoon in staat zijn om de opleiding tot een goed einde te
brengen? Kijken nr IQ, motivatie…
2
,Wat is psychodiagnostiek?
- Bijdragen aan het stellen van diagnoses (ADHD, ASS, Dyslexie)
- Profielanalyse maken (sterkte – zwakte profiel) (uit IQ testen)
- Bepalen van oriëntatie/ behandelingskeuze
o Diagnoses zijn multidisciplinair; enkel door meerder mensen vaststellen voor een
genuanceerder beeld en betere diagnose
1.3 Op een gefundeerde manier
Empirische cyclus: observatie ➔ inductie ➔ deductie ➔ toetsen ➔ evaluatie ➔ observatie …
- Observatie: beschrijven van het gedrag
- Inductie: wat zou de oorzaak zijn van het gedrag?
- Deductie: voorspellingen afleiden uit hypothese (vb. concentratietest voorleggen en
voorspellen dat het niet goed is)
- Toetsen: gegevens verzamelen
- Evalueren: kritische blik, kijken of je resultaten overeenkomen met de hypothese
Diagnostische cyclussen hebben vaak een overlap, de essentie is hetzelfde
Het psychodiagnostisch proces ➔ 7 pijlers
1 Vertrek vanuit de hulpvraag
Intake gesprek/ vooronderzoek waarbij hulpvraag naar voor komt
- Cliënt is koning: beslist waarmee/ of die verder aan de slag wil gaan
- Verkennen via psychodiagnostische methode
- Vertaling nodig
o Cliënt heeft onzekerheden over opleiding en zit met de vraag “Hoe kan ik de
opleiding succesvol afhandelen” ➔ vertalen naar ➔ “Welke steunpunten of
handvaten heeft de clënt nodig om dit schooljaar goed te laten aflopen?”
2 Een probleemstelling afbakenen
We weten niet meteen alles, dus cliënt beter leren kennen. Concretiseren door middel van
hypotheses
- Onderzoek doen, hulpvraag afbakenen zodat het meetbaar en een concrete probleemstelling
is, hypothese opstellen
3
, 3 Psychodiagnostische methoden kiezen
Hypotheses geven richting
- Kwantitatief (cijfer) ➔ kwalitatief (woorden)
- Vrij (kijken) ➔ gestructureerd (op voorrand bepalend)
o Semigestructureerd = gestructureerd met de mogelijkheid om af te wijken
4 Psychodiagnostische methoden afnemen
- Steeds in functie van de hypothese en hulpvraag
- Meer dan informatie verzamelen alleen
o Standaardisatie = dezelfde test op dezelfde manier afnemen bij andere
o Goede werkrelatie belangrijk voor vertrouwen
5 Resultaten verwerken
Verwerken van testresultaten, observaties…
6 Een beeld vormen
We kennen de cliënt nu wat beter. Beantwoording van de hypothese en hulpvraag is (misschien)
mogelijk
7 Advies vormen
Hoe helpen we de cliënt verder?
_________________________________________________________________________________________
De stappen in je achterhoofd
- In welke stap van het psychodiagnostisch proces hoort dit onderdeel/ deze term thuis?
- Op welke manier zou dit onderdeel/ deze term tot uiting kunnen komen in deze stap van
het psychodiagnostisch proces?
o Kan zijn dat je terug naar stap 1 moet door vragen
Betrouwbaarheid = hoe weinig de meting beïnvloed wordt door allerlei toevalligheden
Validiteit = in hoeverre de onderzoeksmethode de eigenschap meet die je voor ogen had en niet
iets heel anders in kaart brengt
4
